logo

илм

Абдуҳамид Ҷӯраев - ситораи тобони илм

Абдуҳамид Ҷӯраев соли 1951 мактаби  таҳсилоти миёнаро бо медали тилло ва соли 1956 Донишгоҳи давлатии Тоҷикистонро хатм намуда, муддати ду сол ба ҳайси муаллим дар факултети физикаву математикаи донишгоҳи номбурда ба фаъолият пардохт. Сипас барои дастёбӣ ба уфуқҳои равшантари дониш дар Пажӯҳишгоҳи математикаи Академияи илмҳои Иттиҳоди Шӯравӣ ба номи В. Стеклов (ш. Москва) таҳти роҳбарии академик И. Векуа таҳсилро ба ҳайси унвонҷӯ идома дод. Соли 1962 баъди ҳимояи рисолаи номзадӣ ба Душанбе баргашт ва пажӯҳишро дар шуъбаи физикаю математикаи Академияи илмҳои Тоҷикистон давом дод.

Ӯ солҳои 1962-1964 ба ҳайси муовини мудири шуъбаи физикаю математикаи АИ Тоҷикистон, солҳои 1964-1970 муовини директори Институти физика ва техникаи ба номи С. Умаров, солҳои 1970-1973 мудири шуъбаи математика бо маркази ҳисоббарории ин муассисаи илмии кишвар фаъолият намуд. Солҳои  1973-1987 аввалин директори Институти математика бо маркази ҳисоббарории АИ Тоҷикистон буд, ки он бо саъю талоши ӯ таъсис ёфт.
Аз соли 1987 то соли 2005 шуъбаи муодилаҳои дифференсиалӣ бо ҳосилаҳои хусусии Институти математикаи АИ ҶТ-ро роҳбарӣ намуд.
Дар муддати кӯтоҳ як силсила тадқиқоти муҳимро ба поён расонида, дар 35-солагӣ ба дифои рисолаи докторӣ муваффақ шуд. Ӯ аввалин риёзидони  тоҷик мебошад, ки соҳиби унвони дараҷаи баланди илмӣ - доктори илмҳои физика ва математика гардидааст.
Соли 1968 узви вобастаи Академияи илмҳои Тоҷикистон интихоб гардида, соли 1970 ба унвони илмии профессор соҳиб ва соли 1973 узви пайваста (академик)-и АИ Тоҷикистон интихоб шуд.
Дар муддати 15 соле, ки сарвари Пажӯҳишгоҳи математика бо маркази ҳисоббарорӣ буд, Тоҷикистон яке аз марказҳои намуна ва пешрафтаи математика шинохта шуд. Маҳз ба хотири чунин пешрафт донишмандон, ситораҳои тобони илм, академикҳо  М. Келдиш, А. Тихонов, В. Владимиров, С. Николский. В. Илин, А. Самарский, барандаи ҷоизаи Нобел, профессор Мессебауэр, професорон Вендланд ва Ҳейндрих Бегер ба Душанбе, ба ин пажӯҳишгоҳ ташриф овардаанд, ки далели қадру манзалат ва пояи баланди илмии пажӯҳишгоҳу сарвараш мебошад.
Академик А.Ҷӯраев бо донишмандони бузурги Олмон, Ингилистон, Амрико, Шветсия, Ҷопон, Италия, Чин, Испания ва Фаронсаву Полша ҳамкориҳои муназзаму пурсамар дошт.  Бузургтарин марказҳои илмии Аврупои Ғарбӣ, Амрико, Ҷопон ва амсоли ин академики тоҷикро  барои ҳамкориҳои муштараки илмӣ ва ё хондани маърӯзаҳо  даъват менамуданд.
Академик А.Ҷӯраев дар тарбияи кадрҳои баландихтисоси соҳа низ саҳми арзанда гузоштааст. Ӯ қариб 50 соли умрашро дар синфхонаҳои Донишгоҳи миллии Тоҷикистон ба тарбияи насли наврас ва ҷавонон сарф кардааст. Аксарияти риёзидонони тоҷик аз  сабақҳо ва дастгириҳояш баҳравар гардида,  соҳиби унвонҳои илмии номзаду доктори  илм ва профессору академик шуданд.
Академик Абдуҳамид Ҷӯраев аз донишмандоне ба шумор меравад, ки барои насли оянда осори бузурги илмӣ мерос гузоштааст. Ӯ муаллифи беш аз 200 таълифоти илмӣ буда, аз ҷумла 5 монографияи пурарзиш ба табъ расонидааст. Дар онҳо роҳи ҳалли як силсила масоили физикаю риёзиро, ки дар чаҳорчӯбаи назарияи умумӣ намеғунҷиданд ва ҷиҳати таҳқиқи онҳо меъёри ягонаву аслие вуҷуд надошт, муқаррар ва имкони татбиқи онҳоро низ моҳирона муайян кардааст. Ӯ кашшофи самтҳои мухталифи то замонаш номаълуми илми математика мебошад. 
Нимаи солҳои 60-ум олим назарияи масъалҳои канориро барои системаҳои ғайриклассикии (намуди таркибии) муодилаҳои дифференсиалӣ бо ҳосилаҳои хусусии тартиби якум дар соҳаҳои маҳдуди ҳамвор кашф намуд. Дастовардҳои дар ин самт ҳосилшудаи  А.Ҷӯраев дар китоби якуми ӯ "Системы уравнений составного типа" (нашриёти "Наука", Москва, соли 1972) ва тарҷумаи он ба забони инглисӣ "Systems of Equations of Composite Type" дар нашриёти "Longman, Harlov" -и  Ингилистон нашр шудааст.
Аввалҳои солҳои 70-ум ин донишманд  дар соҳаҳои муодилаҳои дифференсиалӣ бо ҳосилаҳои хусусӣ ва муодилаҳои интегралии сингулярӣ (махсус) ба кашфиёти оламшумуле муваффақ мегардад. Ӯ назарияи нави муодилаҳои интегралии сингуляриро дар соҳаҳои маҳдуди ҳамворӣ кашф намуда, татбиқи онро дар ҳалли масъалаҳои канорӣ барои системаҳои умумии эллипсӣ ва инчунин барои системаҳои ғайриклассикӣ (намуди таркибӣ) дар соҳаҳои бисёрчена,  ки гузориши дурусти онҳо  ба худи А.Ҷӯраев тааллуқ дорад,  арзёбӣ намудааст. Натиҷаҳои дар ин самт ҳосил намудаи академик дар китоби дуюмаш "Метод сингуляных интегральных уравнений" (нашриёти "Наука", Москва, соли 1987 ва тарҷумаи инглисии он "Metods of Singular Integral Equations" нашриёти "Longman, Harlov", соли 1992)  ҷамъбаст шудаанд.
Охирҳои солҳои 90-ум А. Ҷӯраев дар ҳамкорӣ бо донишманди машҳури олмонӣ Ҳ. Бегер бори аввал дар ҷаҳон таҳқиқи хосиятҳои як навъ муодила ва системаҳои муодилаҳои эллипсии бозмуайяншударо дар заминаи назарияи функсияҳои якчандтағйирёбандаи комплексӣ ба роҳ монданд.  Натиҷаҳои таҳқиқоти онҳо дар ин ҷода дар китоби пурарзишашон "An Introduction to Several Complex Variadles and Differential Equations" ("Введение во многие комплексные переменные и дифференциальные уравнения"), нашриёти "Addison Wesley Longman" (Ингилистон ва ИМА, соли 1997) нашр гардиданд.
Китобҳои чорум ва панҷуми академик А.Ҷӯраев "Вырожденные и другие проблемы" ("Degenerate and other Problems") дар нашриёти Лангмани Ингилистон соли 1992 ва "Сингулярные уравнения с частными производными" ("Singular Partial Differential Equations") дар нашриёти Chapman and Hall/CRC (ИМА) соли 2000 чоп шуд. 
Ӯ беш аз 40 сол дар бузургтарин симпозиуму конгрессҳо ва анҷуманҳои математикони ҷаҳон ширкат ва суханронӣ намудааст. Ба забони инглисӣ  аз минбарҳои баланд аз бозёфту пешрафтҳои тозаи математикаи Тоҷикистон навид дода, шуҳрати диёрро  афзун мекард. Аз ҷумла, моҳи декабри соли 2001 ӯ дар Анҷумани ҷаҳонӣ бахшида ба 100-солагии ҷашни Нобел бо маърузаи илмӣ донишмандони оламро аз кашфиётҳои нави хеш огоҳ намуд.
Аз соли 1983 ҳамчун аъзои таҳририяи маҷаллаи бонуфузи байналмилалии "Complex variables" "Комплексные переменные" (ИМА), Ингилистон ва ҳайати Президиуми бунёди байналмилалии математикаи ISAAC (бо намояндагиҳо дар Амрикову Олмон) шинохта шуда буд.   Инчунин доктори ифтихории донишгоҳҳои Кембриҷ (Ингилистон), Берлин, Штутгарт, Дармштат (Олмон), Хелсинки (Финландия), Брюссел (Белгия) буд.
Академик А. Ҷӯраев то охирин рӯзҳои ҳаёташ дар Институти математикаи АИ Ҷумҳурии Тоҷикистон кор кардааст ва тамоми асарҳои ӯ, чи дар кишвар ва чи дар хориҷи он, зери муҳри (грифи) Институти математикаи Академияи илмҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон нашр шудаанд.
Фаъолияти илмию педагогии ӯ бо чандин мукофотҳои давлатӣ низ қадр карда шудааст. Аз ҷумла Арбоби шоистаи илми Тоҷикистон (1997), барандаи Ҷоизаи давлатии ба номи Абуалӣ ибни Сино  (2001) мебошад.
Мутобиқи Қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 30 сентябри соли 2012 ва пешниҳоди Раёсати Академияи илмҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон Институти математикаи Академияи илмҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон минбаъд Институти математикаи ба номи академик Абдуҳамид Ҷӯраеви Академияи илмҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон  номида мешавад.

М. ИЛОЛОВ,
президенти АИ ҶТ, академик,
С. ОДИНАЕВ,
ноиби президенти АИ ҶТ,
академик,
З. РАҲМОНОВ,
директори  Институти
математикаи АИ ҶТ,
узви вобастаи АИ ҶТ,
Ҷ. САФАРОВ,
доктори илмҳои физика ва математика, профессор


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 21.11.12    №: 143-144    Мутолиа карданд: 1308

16.07.2019


ХАДАМОТИ АЛОҚА. Корти ID симкорти муштариро ба расмият медарорад

ЭНЕРГЕТИКА. 2,5 миллиард сомонӣ қарзи дебитории "Барқи тоҷик" муаммои ҳалталаб боқӣ мемонад

15.07.2019


Сарвазири Корея ба Тоҷикистон меояд

Баррасии масъалаҳои ҳамгироии САҲА, СҲШ ва ИА дар минтақаи Осиёи Марказӣ

Нахустин шумораи маҷаллаи «Осиё ва Аврупо» аз чоп баромад

ДТТ. Изҳори нигаронӣ аз вазъи бо кор таъмин шудани хатмкардаҳо

ТИБ. 288 номгӯи доруи ғайристандартӣ ошкор шуд

11.07.2019


Шиносоии Қоҳир Расулзода бо сохтмон ва навсозии шоҳроҳи Душанбе – Бохтар

10.07.2019


Нодиртарин "Девон" - и Навоӣ дар Хуҷанд

Бунёди нахустин пойгоҳи ҷаҳонии шабакаи атмосферии Тоҷикистон дар Осиёи Марказӣ

Иттиҳоди Аврупо барои кишварҳои Осиёи Марказӣ 72 миллион евро ҷудо мекунад

Матвиенко: "Дар бозори Россия қариб тамоми об қалбакӣ будааст"

Ҷаҳон дар як сатр

08.07.2019


Баррасии ҷараёни иҷрои Барномаи давлатии тарбияи ватандӯстӣ ва таҳкими ҳувияти миллии ҷавонон

"Душанбе - қалби Тоҷикистон"

Ҳамоиш оид ба таҳияи маҳсулоти сайёҳӣ

Россия нахусткайҳоннаварди арабро бо ғизои махсус таъмин месозад

Зиёни иқтисодии Гурҷистон аз коҳиши сайёҳони рус беш аз $700 миллион хоҳад шуд

Дар Қазоқистон то соли 2021 нияти ифтитоҳи 20 мактаби олӣ ва 180 коллеҷро доранд

СММ: "Қирғизистон нахустин кишварест, ки мушкили бешаҳрвандиро ҳал кард"

Зеленский пурра иҷро кардани созишномаи Минскро ваъда дод

Ҷаҳон дар як сатр

04.07.2019


Ҷаласаи Комиссияи муштараки ҳамкории иқтисодию тиҷоратии Тоҷикистону Покистон

Масъалаи татбиқи ҳамгироии сиёсати давлатии ҷавонон баррасӣ гардид

ФУТБОЛ. Чемпионати АФОМ дар Тоҷикистон мегузарад

Омӯзгоронро барои кор дар Тоҷикистон ва Қирғизистон интихоб менамоянд

Сарвазири Италия пазироии самимии Путинро ваъда кард

Дар Минск паради низомӣ бахшида ба Рӯзи Истиқлолияти Беларус доир гашт

Путин шартҳои муколамаи Москва ва Киевро ном бурд

Суд ба маъмурияти Трамп истифодаи маблағи Вазорати мудофиаро барои деворсозӣ манъ намуд

Ҷаҳон дар як сатр

02.07.2019


Тақвияти ҳамкориҳо бо БАТР

Мулоқоти Исматулло Насредин бо Умар Аюб Хон

Озмунҳои «Маҳаллаи беҳтарин» ва «Кӯчаи беҳтарин» баргузор мешаванд


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед