logo

илм

КИМИЁИ САОДАТ

Ҳомид Ёқубов соли 1952 барои идомаи таҳсил ба Донишгоҳи давлатии шаҳри  Ленинград (ҳоло Санкт - Петербург) меравад. Фаъолияти илмиашро асосан баъди хатми шуъбаи аспирантураи донишгоҳи мазкур дар Пажӯҳишгоҳи кимиёи ба номи В. Никитини Академияи илмҳои ҷумҳурӣ оғоз намуда, дар соҳаи кимиё ба дастовардҳои нодир ноил мегардад. Ӯ асосгузори мактаби кимиёи физика ва кимиёи пайвастҳои координатсионӣ дар Тоҷикистон, ташкилкунанда ва нахустин мудири кафедраи кимиёи физикӣ ва колоидии ДМТ мебошад. Саҳмаш натанҳо дар пешрафти илми кимиёи тоҷик, балки дар тарғибу ташвиқи он дар ҷомеа, инчунин баланд бардоштани шуҳрати ниёгон миёни аҳли илму фарҳанги кишварҳои мухталиф зиёд аст.

Беш аз 300 мақолаҳои илмиаш дар рӯзномаву маҷаллаҳо чоп гардидаанд, ки то ҳол аҳамияти худро гум накардаанд. Барои бозёфтҳои нави илмӣ соҳиби 23 патенти ихтироот гардидааст.
Декани факултети химияи Донишгоҳи миллии Тоҷикистон таъйин шуд. Сохтори он дигар гардид ва шароит фароҳам оварда шуд, ки раванди таълим бо раванди корҳои илмӣ ҳамоҳанг гардад.
Паҳлуҳои фаъолияти Ҳомид Ёқубов  гуногунҷабҳа буда, он аз ҳар ҷониб ибратомӯз мебошад. Соли 1966 «Хонишҳои синоӣ»-ро  ташкил намуд. Мақсад аз он ба олимони ҷавону шогирдон ошно намудани мутахассисони маъруф, дастоварду комёбиҳои соҳа ва ба ин роҳ ҷалб намудани ҷавонон ба кимиё буд. Ин боис гардид ки олимони маъруфи кишварҳои дигар ба Тоҷикистон омада, бобати дастоварду комёбиҳои илмиашон дар назди олимону донишҷӯёни тоҷик суханронӣ кунанд.
Дар тарбияи шогирдон низ нақши зиёд гузоштааст. Бо роҳбарии ӯ ҳар сол 2 - 3 нафар донишҷӯи беҳтарини курси панҷуми Донишгоҳи миллӣ барои ҳимояи рисолаҳои дипломӣ ба Донишгоҳи давлатии Санкт - Петербург мерафтанд. Олимони варзидаи соҳа аз ҷумла Б. Николский,  В. Полчевский, А. Пендин В. Парамонова, Я. Герасимов маҳз бо даъвати ӯ ба донишҷӯёни тоҷик аз фанни кимиёи физикӣ ва тахассусӣ лексия мехонданд. Ин мӯҷиб гардид, ки майлу рағбати донишҷӯён ба ин илм биафзояд. Корҳои илмӣ  дар робита бо мактабҳои бузурги илмии академикҳо Б. Николский, В. Спитсен, Г. Флёров, Ю. Кукушкин ва дигарон сурат мегирифт. Ба роҳ мондани чунин ҳамкориҳо бо олимони барҷастаи соҳа имкон дод, ки дар муддати начандон тӯлонӣ зиёда аз 30 омӯзгорону аспирантон ва кормандони кафедраи кимиёи физикӣ ва колоидии ДМТ рисолаҳои номзадӣ ҳимоя намоянд.
Ҳомид Ёқубов дар соҳаи химияи коорди-натсионӣ таҳқиқоти зиёде анҷом дода, ихтирооти зиёд ба даст овардааст. «Таркиб барои пӯшиши чигити луч», «Тарзи ҳосил кардани феррити шпинеллӣ», «Тарзи ҳосил кардани сорбенти фосфордор», «Таркиб барои коркарди навдаҳои ангур», «Усули ҳосил кардани таркиби кимиёӣ барои афзоиши ниҳоли пахта ва ангур» аз зумраи онҳост.
Бештари ихтирооти илмиаш оид ба пайвастҳои  координатсионӣ мебошад. Маҳз ба ин мавзӯъ даст задани олим ба он хотир  аст, ки ин паҳлуи кимиё ҳамчун як самти илм пурра омӯхта нашуда буд. Баъдан, илм аллакай муайян намуда буд, ки пайвастҳои координатсиониро метавон дар соҳаҳои тиб, кишоварзӣ, илму техника васеъ истифода намуд. Инчунин якчанд ихтироот оид ба пайвастҳои координатсионии оҳан, мис, анион, тезоби атсетат, салестселат, доштанд. Ин пайвастҳо аз ҷиҳати экологӣ тоза мебошанд. Зеро дар таркибашон микроэлементҳое мавҷуданд, ки барои ҳамаи  узвҳои организми зинда заруранд ва аз ҷиҳати биологӣ фаъол мебошанд.
Яке аз ихтирооти ӯ бо ҳамкасбонаш бо пайвастаи координатсионии оҳан ва анионҳои атсетат пеш аз кишт тар намудани чигити пахта ва барои мубориза бар зидди бемории хларози ангур мебошад. Таҳқиқоти дар ин самт анҷомдода нишон доданд, ки пайвастҳои координатсионӣ бисёр  самараноканд . Хусусан бар зидди касалии хлорози ангур. Натиҷаи таҳкиқот дар Иттиҳодияи агросаноатии Шаҳринав ва дигар хоҷагиҳои токпарварӣ нишон дод, ки ин пайвастҳо натанҳо ангурро аз бемории хлороз наҷот медиҳанд, балки бисёр функсияҳои рустаниҳо барқарор ва сифату  миқдори он  зиёд мешавад. Дар натиҷа аз ҳар гектар имкони 20-25 сентнерӣ ҳосили иловагӣ гирифтан мумкин аст.
Дар кишти пахта пайвастҳои координатсионӣ чунин истифода мешуд: Чигитро дар маҳлули ҳосилшуда муддати 18 -20 соат нигоҳ дошта, баъдан онро кишт мекарданд. Ин имкон  медод, ки чигит қувва  гирифта, решааш мустаҳкам шавад, аз касалиҳои гуногун эмин ва ҳосилнокиаш зиёду сифаташ хуб гардад.
Ихтирооти дигари олим, ки дар соҳаи кишоварзӣ васеъ истифода мешуд, аз партовҳои Заводи нуриҳои  азотии Вахш, ҳоло «Тоҷик Азот» ҳосил намудани метронурӣ буд. Ин партовҳо, ки чандин ҳазор тоннаро ташкил менамуданд, ба муҳити экологӣ хатар эҷод мекарданд. Баъди мавриди омӯзиш қарор додани  партовҳо маълум шуд, ки дар таркиби онҳо оҳан, мис, руҳ, яъне мавод барои пайвастҳои координатсионӣ мавҷуд аст. Ҳомид Ёқубов ҳамроҳи шогирдон баъди ҷустуҷӯву омӯзиши зиёд муайян намуд, ки  чӣ тавр ин филизотро ҷудо карда, пайвастҳо ҳосил намояд. Барои анҷоми ин кор бо роҳбарии  ӯ чандин рисолаҳои номзадӣ  низ ҳимоя гардида буд.
Аввалин пайвасти координатсионӣ, ки аз ин филизот ҳосил гардид, дар соҳаи кишоварзӣ васеъ истифода мешуд. Номи онро FГА гузошта буданд. Истеҳсоли онро дар Заводи гидрометаллургияи шаҳри Исфара ба роҳ монданд. Ҳамин тавр, бори аввал  якуним ҳазор тонна чунин метронурӣ истеҳсол гардид.
Умуман, Ҳомид Ёқубов дар рушди илми тоҷик саҳми зиёд гузоштааст ва   имрӯз шогирдонаш пайравони мактаби илмии ӯ ва пешбарандаи илми кимиёи тоҷиканд.

Фарзонаи ФАЙЗАЛӢ,
«Ҷумҳурият»


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 13.12.14    №: 245    Мутолиа карданд: 13450

21.01.2019


Фестивали байналмилалии «Наврӯз – мероси фарҳангии сайёҳӣ» баргузор хоҳад шуд

"Парасту - 2019" – ҷашнвораи ҷумҳуриявии театрҳои касбӣ

ҶАҲОН ДАР ЯК САТР

Баргузории ҷашнвораи байналмилалии «Рӯзи барф» дар Калуга

Дар Арабистони Саудӣ ҷалби бонувон ба корҳои ҷамъиятӣ меафзояд

Соли 2018 прокуратураи Қазоқистон ба буҷети кишвар $90 миллион талофӣ кард

Дар Тошканд хазинаи қадима ёфт шуд

Дороии 26 шахси сарватмандтарини дунё ба даромади 3,8 миллиард ниёзманд баробар аст

18.01.2019


Таҳдидҳои асосӣ ба иқтисоди ҷаҳонӣ номбар шуданд

Гумонбари омодасозии ҳамла ба Қасри сафед ба даст афтод

Дар Чин қаллобонро барои фиреб ҳабси абад карданд

29 миллион сом зарари собиқадорони сохта

Ҷаҳон дар як сатр

17.01.2019


Тамдиди шартномаи ФФТ бо "Сомон Эйр"

60 ДАРАҶА ХУНУКӢ ВА ДАВИ 50 - КИЛОМЕТРАИ ЭКСТРЕМАЛИ МОЛДАВӢ

16.01.2019


Пирӯзии мунтахаби Тоҷикистон бар Эрон

ҶАҲОН ДАР ЯК САТР

Роҳандозии моратории дусола дар Тоҷикистон

Нақшаи Brexit дар парламенти Британия рад карда шуд

Кремл роҳи ҳалли буҳрони Украинаро пешниҳод намуд

Ифтитоҳи онлайн-донишгоҳ барои гурезаҳо дар Италия

15.01.2019


Ҷаласаи ҷамъбастӣ таҳти раёсати муовини Сарвазири мамлакат

Вохӯрии Сироҷиддин Муҳриддин бо Абдулазиз Комилов

Ёдгор Файзов: «Соли 2018 соли таҳкими волоияти қонун дар Бадахшон буд»

ХУҶАНД. 1548 медали варзишгарон дар як сол

ҶАҲОН ДАР ЯК САТР

Созишномаи сулҳ – мавзӯи асосии мулоқоти Путин ва Абэ хоҳад шуд

Савдои хориҷии Чин соли 2018 натиҷаи рекордӣ нишон дод

Дар Алмаато гурӯҳи хориҷиёни террорист боздошт шуд

То соли 2024 аҳолии Қирғизистон бо оби ошомиданӣ пурра таъмин мешавад

10.01.2019


Дар Саразм осорхона ва меҳмонхонаи замонавӣ бунёд мешаванд

Вохӯрии Парвиз Давлатзода бо Владимир Норов

Ҷаласаи Шӯрои кор бо ҷавонон

“ГАНҶИ СУХАН” – маҳфили адибпарвар


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед