logo

ҳуқуқ

ЭКСТРЕМИЗМ. ХАТАРЕ, КИ БЕШТАР БА ҶАВОНОН ТАҲДИД МЕКУНАД

Зимни баррасии ин ё он падидаи иҷтимоӣ мо ба моҳият ва аломатҳои фарқкунандаи як қатор зуҳуроти дигар, аз ҷумла  экстремизм, мароқ зоҳир мекунем. Он вожаи лотинии «extremus» буда, канорагирӣ, мансубият ба ақидаҳои ифротӣ, чорабиниҳо дар сиёсатро мефаҳмонад. Ба ин чорабиниҳо иғво, бетартибиҳои ҷамъиятӣ, амалҳои террористӣ дохил мешаванд.

Гурӯҳҳои радикалии экстремистӣ ба ягон созиш, мувофиқа ва шартҳо майл намекунанд. Сабабҳо ва омилҳои экстремизмро дар ҷомеа олимон дар буҳронҳои иқтисодиву иҷтимоӣ, камбизоатӣ, паст будани маърифати ҳуқуқӣ, холигии фазои идеологӣ мебинанд. Мувофиқи ақидаи танзимгари ҳаракати байналмилалии ҳифзи ҳуқуқи халқҳои дунё В. Д. Трофимов «Экстремизм идеологияи дастрасии иҷрои чорабиниҳои қатъӣ, рафтори экстремистии иҷтимоӣ барои ба даст овардани самараи дилхоҳ мебошад».
Дар Конвенсияи Шанхай «Дар бораи мубориза бар зидди терроризм, сепаратизм ва экстремизм», аз 15 июни соли 2001, дар банди 3, қисми 1, моддаи 1 чунин омадааст: «Экстремизм ягон намуди амал барои бо роҳи зӯрӣ гирифтан ва нигоҳ доштани ҳокимият, иҷборан тағйир додани сохти конститутсионии давлат, суиқасд ба амнияти ҷамъиятӣ, аз ҷумла ташкили дастаҳои ҳарбии ғайриқонунӣ барои расидан ба ҳадафҳои худ ва иштирок дар онҳо ба шумор меравад, ки аз нигоҳи тартиби ҷиноятӣ дар қонунгузории миллӣ таъқиб карда мешавад».
Омилҳои бавуҷудорандаи экстремизм, бахусус баъд аз пошхӯрии Иттиҳоди Шӯравӣ ба назар расида, пеш аз ҳама, ба заиф гаштани вазъи амниятӣ, коҳиши сатҳи иқтисодӣ - иҷтимоӣ, кушодашавии сарҳадҳо барои тиҷорат, ҷаҳонишавии муносибатҳои иқтисодӣ, муҳоҷирати меҳнатии беназорат, афзудани шаклҳои гуногуни ҷиноятҳои фаромиллӣ вобастагии зич доранд.
Яке аз омилҳои муҳими паҳншавии экстремизмро олимон дар душвориҳои раванди иҷтимоишавии ҷавонон дар муносибатҳои бозори ҷаҳонӣ медонанд, ки дар он сармоя (капитал) ҳамчун меҳвари асосӣ баромад мекунад. Гурӯҳҳои экстремистӣ, ҳамчун таблиғкунандаи «роҳи адолату ҳақиқат» ҷавононро ба худ ҷалб карда истодаанд. Дар «гешталпсихология» шахсияти экстремист ҳамчун дарки фаъолияти образноки айниятшудаи этникӣ, динӣ, сиёсӣ баромад мекунад, ки гӯё рафтору кирдори вай комилан дуруст аст. Дар ин ҷода пажӯҳишҳо нишон медиҳанд, ки кайҳо боз мафҳуми экстремизм хусусияти стратегӣ гирифтааст.
Паҳншавии идеологияи экстремизми динӣ дар ҷаҳон солҳои 70-уми асри XX оғоз гашт. Зуҳуроти гуногуни экстремизм, аз қабили экстремизми динӣ, миллӣ, этникӣ ва сиёсӣ дар Қафқози Шимолӣ, кишварҳои Осиёи Марказӣ тамоили афзоиш пайдо кард. Таҳлилҳо нишон медиҳанд, ки экстремизми стратегӣ зиддиятҳои зеринро фаро мегирад: динӣ ва мазҳабӣ, этникӣ ва фарҳангӣ-этникӣ, сиёсӣ (байни қувваҳои сиёсӣ барои ҳокимият), байналмилалӣ, байнисинфӣ, иқтисодӣ-бозорӣ ва зиддиятҳои идеологӣ.
Созмонҳои экстремистиро ба се намуд ҷудо менамоянд:
1. Ҳаракатҳои экстремистӣ, ки мақсади содир намудани ҷиноятро доранд, инчунин коркарди нақша ва шароитҳои содиршавии онҳо.
2. Иттиҳодияи экстремистӣ, барои содир намудани ҷиноятҳои таъсирашон хурд  ва миёна ба ҷомеа.
3. Ҳаракатҳои экстремистӣ, ки бо мақсади тайёр намудани гурӯҳҳои ҷиноятӣ дар асоси бадбинии идеологӣ, нажодӣ, сиёсӣ, динӣ ва миллӣ бунёд мегарданд.
Чорабиниҳои пешгирикунандаи экстремизм дар байни ҷавонон ҷанбаҳои педагогӣ, психологӣ ва амалӣ доранд, ки айни замон онҳо бояд мавриди истифода қарор гиранд. Аз ҷумла, пешгирии экстремизм дар раванди таълиму тарбия дар муассисаҳои таълимӣ, таҳлили фалсафӣ, таърихӣ, иҷтимоӣ, фарҳангӣ, ки дар байни ҷавонон ба вуҷуд меоянд, таҳияи барномаҳои мушаххаси давлатӣ дар муқовимат бо экстремизм, таҳаммулпазирӣ, гузарондани тадбирҳои варзишӣ ва фароғативу маишӣ, ба вуҷуд овардани муҳити созандаи муоширати байни миллатҳо ва дину оини мухталиф барои аз назари сиёсӣ зираку ҳушёр намудани ҷавонон мусоидат менамоянд.

Нигина ШОЙМАРДОНОВА,
устоди Донишкадаи
соҳибкорӣ ва хизмат


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 21.07.2016    №: 141    Мутолиа карданд: 682

03.01.2020


 БАЙНИ ТОҶИКИСТОН ВА АФҒОНИСТОН РОҲИ ОҲАН БУНЁД МЕГАРДАД

 ДАР ХОРУҒ КӮДАКИСТОН МАВРИДИ БАҲРАБАРДОРӢ ҚАРОР ГИРИФТ

 ХОВАЛИНГ. БЕМОРХОНАИ РАҚАМӢ БА ИСТИФОДА ДОДА ШУД

 AIRBUS БОРИ НАХУСТ АЗ СОЛИ 2011 АЗ BOEING ПЕШ ГУЗАШТ

 ОБХЕЗӢ ДАР ИНДОНЕЗИЯ БОИСИ ҲАЛОКАТИ 26 НАФАР ГАШТ

 НИДЕРЛАНД РАСМАН АЗ "ГОЛЛАНДИЯ" ДАСТ КАШИД

 ДАР ҚАЗОҚИСТОН МУСОФИРИ ҲАВОПАЙМОИ СУҚУТКАРДАРО МУКОФОТОНДАНД

ДАР ӮЗБЕКИСТОН ТӮЙҲОИ ПУРДАБДАБАРО МАНЪ НАМУДАНД

25.12.2019


"RIAS Ingineering" телевизору яхдонҳои тоҷикӣ месозад

Қазоқистон ҳукми қатлро пурра бекор карданист

Дар Австралия аз сӯхтори ҷангал шаҳр ба коми оташ рафт

Сарвари Индонезия тарҳи пойтахти нави кишварро интихоб намуд

Чин боҷи қариб ҳазор моли хориҷиро кам месозад

Ҷаҳон дар як сатр

24.12.2019


"ПЕШВОИ МИЛЛАТ ПОЯГУЗОРИ СУЛҲ ВА МЕЪМОРИ ВАҲДАТ"

Баррасии густариши ҳамкориҳо дар соҳаи сайёҳӣ

Қурбон Ҳакимзода ҳайати шаҳри Вэйнанро ба ҳузур пазируфт

Нуробод. Пешгирии шомилшавии ҷавонон ба ҳаракатҳои ифротгаро

Ҷаҳон дар як сатр

Арчаи солинавии Тоҷикистон рамзи Истиқлолияти давлатӣ

Лавров: Трамп ба муколама бо Россия доир ба масоили ҳалталаб омода аст

Москва ва Киев шартномаи таҳвили газро барои панҷ сол имзо мекунанд

Комиссияи Аврупо таҳримоти ИМА зидди «Маҷрои шимолӣ - 2»-ро маҳкум намуд

Дар Тошканд маркази рушди «ҳукумати электронӣ» ифтитоҳ меёбад

23.12.2019


Путин: «Соли гузашта дар Россия 33 амали террористӣ пешгирӣ гардид»

Минск ба ҳамгироӣ бо Россия дар асоси баробарӣ омода аст

Комиссияи интихоботии Афғонистон Ашраф Ғаниро президенти кишвар эълом дошт

Дар Қазоқистон хароҷоти соҳаи тандурустӣ то 5 дарсади ММД боло меравад

Ҷаҳон дар як сатр

БОКС. Ду медали тиллои варзишгарони тоҷик

20.12.2019


Дурнамои густариши ҳамкориҳо матраҳ гардид

Шиносоии Раҷаббой Аҳмадзода бо ҷараёни сохтмони муассисаҳои таълимии нав

Мулоқоти Акрамшо Фелалиев бо Эмилио Певида Пупо

19.12.2019


Шиносоии Қоҳир Расулзода бо ҷараёни сохтмони як қатор иншооти шаҳри Кӯлоб


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед