logo

ҳуқуқ

ЭКСТРЕМИЗМ. ХАТАРЕ, КИ БЕШТАР БА ҶАВОНОН ТАҲДИД МЕКУНАД

Зимни баррасии ин ё он падидаи иҷтимоӣ мо ба моҳият ва аломатҳои фарқкунандаи як қатор зуҳуроти дигар, аз ҷумла  экстремизм, мароқ зоҳир мекунем. Он вожаи лотинии «extremus» буда, канорагирӣ, мансубият ба ақидаҳои ифротӣ, чорабиниҳо дар сиёсатро мефаҳмонад. Ба ин чорабиниҳо иғво, бетартибиҳои ҷамъиятӣ, амалҳои террористӣ дохил мешаванд.

Гурӯҳҳои радикалии экстремистӣ ба ягон созиш, мувофиқа ва шартҳо майл намекунанд. Сабабҳо ва омилҳои экстремизмро дар ҷомеа олимон дар буҳронҳои иқтисодиву иҷтимоӣ, камбизоатӣ, паст будани маърифати ҳуқуқӣ, холигии фазои идеологӣ мебинанд. Мувофиқи ақидаи танзимгари ҳаракати байналмилалии ҳифзи ҳуқуқи халқҳои дунё В. Д. Трофимов «Экстремизм идеологияи дастрасии иҷрои чорабиниҳои қатъӣ, рафтори экстремистии иҷтимоӣ барои ба даст овардани самараи дилхоҳ мебошад».
Дар Конвенсияи Шанхай «Дар бораи мубориза бар зидди терроризм, сепаратизм ва экстремизм», аз 15 июни соли 2001, дар банди 3, қисми 1, моддаи 1 чунин омадааст: «Экстремизм ягон намуди амал барои бо роҳи зӯрӣ гирифтан ва нигоҳ доштани ҳокимият, иҷборан тағйир додани сохти конститутсионии давлат, суиқасд ба амнияти ҷамъиятӣ, аз ҷумла ташкили дастаҳои ҳарбии ғайриқонунӣ барои расидан ба ҳадафҳои худ ва иштирок дар онҳо ба шумор меравад, ки аз нигоҳи тартиби ҷиноятӣ дар қонунгузории миллӣ таъқиб карда мешавад».
Омилҳои бавуҷудорандаи экстремизм, бахусус баъд аз пошхӯрии Иттиҳоди Шӯравӣ ба назар расида, пеш аз ҳама, ба заиф гаштани вазъи амниятӣ, коҳиши сатҳи иқтисодӣ - иҷтимоӣ, кушодашавии сарҳадҳо барои тиҷорат, ҷаҳонишавии муносибатҳои иқтисодӣ, муҳоҷирати меҳнатии беназорат, афзудани шаклҳои гуногуни ҷиноятҳои фаромиллӣ вобастагии зич доранд.
Яке аз омилҳои муҳими паҳншавии экстремизмро олимон дар душвориҳои раванди иҷтимоишавии ҷавонон дар муносибатҳои бозори ҷаҳонӣ медонанд, ки дар он сармоя (капитал) ҳамчун меҳвари асосӣ баромад мекунад. Гурӯҳҳои экстремистӣ, ҳамчун таблиғкунандаи «роҳи адолату ҳақиқат» ҷавононро ба худ ҷалб карда истодаанд. Дар «гешталпсихология» шахсияти экстремист ҳамчун дарки фаъолияти образноки айниятшудаи этникӣ, динӣ, сиёсӣ баромад мекунад, ки гӯё рафтору кирдори вай комилан дуруст аст. Дар ин ҷода пажӯҳишҳо нишон медиҳанд, ки кайҳо боз мафҳуми экстремизм хусусияти стратегӣ гирифтааст.
Паҳншавии идеологияи экстремизми динӣ дар ҷаҳон солҳои 70-уми асри XX оғоз гашт. Зуҳуроти гуногуни экстремизм, аз қабили экстремизми динӣ, миллӣ, этникӣ ва сиёсӣ дар Қафқози Шимолӣ, кишварҳои Осиёи Марказӣ тамоили афзоиш пайдо кард. Таҳлилҳо нишон медиҳанд, ки экстремизми стратегӣ зиддиятҳои зеринро фаро мегирад: динӣ ва мазҳабӣ, этникӣ ва фарҳангӣ-этникӣ, сиёсӣ (байни қувваҳои сиёсӣ барои ҳокимият), байналмилалӣ, байнисинфӣ, иқтисодӣ-бозорӣ ва зиддиятҳои идеологӣ.
Созмонҳои экстремистиро ба се намуд ҷудо менамоянд:
1. Ҳаракатҳои экстремистӣ, ки мақсади содир намудани ҷиноятро доранд, инчунин коркарди нақша ва шароитҳои содиршавии онҳо.
2. Иттиҳодияи экстремистӣ, барои содир намудани ҷиноятҳои таъсирашон хурд  ва миёна ба ҷомеа.
3. Ҳаракатҳои экстремистӣ, ки бо мақсади тайёр намудани гурӯҳҳои ҷиноятӣ дар асоси бадбинии идеологӣ, нажодӣ, сиёсӣ, динӣ ва миллӣ бунёд мегарданд.
Чорабиниҳои пешгирикунандаи экстремизм дар байни ҷавонон ҷанбаҳои педагогӣ, психологӣ ва амалӣ доранд, ки айни замон онҳо бояд мавриди истифода қарор гиранд. Аз ҷумла, пешгирии экстремизм дар раванди таълиму тарбия дар муассисаҳои таълимӣ, таҳлили фалсафӣ, таърихӣ, иҷтимоӣ, фарҳангӣ, ки дар байни ҷавонон ба вуҷуд меоянд, таҳияи барномаҳои мушаххаси давлатӣ дар муқовимат бо экстремизм, таҳаммулпазирӣ, гузарондани тадбирҳои варзишӣ ва фароғативу маишӣ, ба вуҷуд овардани муҳити созандаи муоширати байни миллатҳо ва дину оини мухталиф барои аз назари сиёсӣ зираку ҳушёр намудани ҷавонон мусоидат менамоянд.

Нигина ШОЙМАРДОНОВА,
устоди Донишкадаи
соҳибкорӣ ва хизмат


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 21.07.2016    №: 141    Мутолиа карданд: 667

15.11.2019


Ҳамоиш бахшида ба Рӯзи Президент

Вохӯрии Ҷамшед Нурмаҳмадзода бо ҳайати Фонди қарзии кафолатии Тоҷикистон

Хонандагони тоҷик дар озмуни «Роботтехника» сазовори ҷойи дуюм шуданд

Талаби Си Ҷинпин аз ҳукуматдорони Ҳонконг

Фоҷиа. 90 дарсади Венетсия зери об монд

Дар Франсия таҷдиди Нотр - Дам боиси ҷанҷол шуд

Дар Ӯзбекистон лоиҳаи маърифатии «Як миллион барномасоз» роҳандозӣ мешавад

Ҷаҳон дар як сатр

14.11.2019


Мулоқоти Ҷамолиддин Нуралиев бо намояндагони «Moody’s Investors Service»

Оид ба имконоти рушди кӯдакон форуми байналмилалӣ доир мешавад

Тақвияти робитаҳои иқтисодию тиҷоратӣ бо музофоти Ҳубэй

Таэквондо. 22 медали варзишгарони тоҷик аз Бухоро

"Тулӯи ҳақиқат" дар Рӯзи Президент

Шумораи сайёҳон дар Россия беш аз 20 дарсад афзудааст

Ашқобод мизбони нишасти зиддитеррористии ниҳодҳои дипломатии кишварҳои ҳамсуд

Сарвазири Ҳиндустон вохӯрияш бо Путинро олиҷаноб номид

Сесад ҷангии «Давлати исломӣ» дар Афғонистон таслим шуд

Коломойский ба Украина рӯ ҷониби Россия оварданро пешниҳод намуд

Ҷаҳон дар як сатр

13.11.2019


Дар Осетия пайкараи Абулқосим Фирдавсӣ гузошта шуд

Назарбоев: "Зеленский ба мулоқот бо Путин дар Қазоқистон ризоият дод"

Дания аз бозгашти террористони «худӣ» ба кишвар шод нест

Ҷаҳон дар як сатр

“Бункер” ба Фаронса меравад

12.11.2019


Ифтитоҳи маҷмааи тиҷоратии «Масири олӣ»

Таҳкими ҳамкориҳои байнипарлумонӣ матраҳ гардид

Баррасии масоили рушди қонунгузорӣ оид ба моликияти зеҳнӣ

САЙЁҲӢ. Баргузории Форуми II илмии донишҷӯёни муассисаҳои олии таълимӣ

Ҷаҳон дар як сатр

Теъдоди қурбониёни тӯфони «Булбул» дар Бангладеш ба 26 нафар расид

Туркия ба истирдоди ҷангиёни «Давлати исломӣ» шурӯъ намуд

Нигаронии Лигаи кишварҳои араб аз идомаёбии зӯроварӣ дар Ироқ

Ҳиндустон дар 10 - 15 сол ММД - ро 4 маротиба боло бурданист

11.11.2019


Фаронса ба «ТАЛКО» таҷҳизот ва ба «Сомон Эйр» панҷ чархбол таҳвил медиҳад


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед