logo

фарҳанг

МЕҲРГОН ҲАМРАДИФИ САДА ВА НАВРӮЗ АСТ

Меҳргон  - яке аз  ҷашнҳои қадимаи мардуми ориёнажод буда, дар сарчашмаҳои таърихию адабӣ пайдоиши он ба давраҳои асотирию  пешдодӣ, замони пайдоиш ва рушду нумӯи кишоварзӣ нисбат дода мешавад.
 
Мувофиқи маълумоти сарчашмаҳои хаттӣ, Меҳргон ба монанди ҷашнҳои Сада ва Наврӯз дар байни гузаштагони мо маълум ва машҳур буд. Дар «Авасто», «Шоҳнома»-и безаволи ҳаким Фирдавсӣ, осори таърихии Муҳаммад Наршахӣ, «Сиёсатнома» - и Низом – ул - Мулк, «Наврӯзнома» - и  Умари Хайём  ва асарҳои дигари таърихию адабӣ дар бораи ин идҳо маълумоти зиёд дода шудааст.
Меҳргон аз давраҳои қадим ҳамчун иди ҷамъоварии ҳосилот ҷашн гирифта мешуд. Аз рӯи ҳисоби тақвими офтобии ориёиҳои қадим, моҳи ҳафтуми сол, ки Меҳр – Офтоб номида мешуд ва тақрибан аз 22-юми сентябр то 22-юми октябр давом мекард, барои гузарондани  Иди Меҳргон мувофиқат мекард. Калимаи  «меҳр» ба маънои рӯшноӣ, дӯстӣ, муҳаббат, гармӣ  омадааст. Ин идро гузаштагони мо ба монанди  Наврӯз ботантана ҷашн  гирифта, хонаю ҳавлиҳоро тоза мекарданд, либоси идона мепӯшониданд, дастурхони идонаро аз маҳсулоти навҷамъовардашуда меоростанд. Дар рӯзи ҷашни Меҳргон мардум ба сайругашти оммавӣ мебаромаданд, ҳамчунин, ба назди хешу табор ва дӯстон ба меҳмонӣ рафта, ба ҳамдигар туҳфаҳо тақдим намуда,   саломатӣ, хушбахтӣ ва осудагиро хоҳон мешуданд.
Дар Тоҷикистон, аз он ҷумла дар водиҳои Хуфи Бадахшон ва Вахёи минтақаи Рашт ҳангоми гузарондани  иди Меҳргон аз ҳосили нави гандум нон тайер намуда, бо ғизои аз равғани зард ва гӯшт омодашуда зиёфат меоростанд.
Олими мардумшинос М. Раҳимов қайд  мекунад, ки дар Вахё дар рӯзи гузарондани ҷашни Меҳргон дар осиёб орди аз гандуми ҳосили нав тайёршударо дар «кулӣ», «хамба» - ҷои махсуси нигоҳ доштани орд пур намуда, онро  сахт зер мекарданд, ки дар он ҳар чӣ зиёдтар ҷо гирад. Пас аз он соҳибхоназан онро бо испанд дуд медод. Бегоҳи ҳамон рӯз аз орди нав нони тунукӣ – чапотӣ пухта, хӯроки дӯстдоштаи мардуми маҳал – равғанҷӯширо тайёр мекарданд. Баъди хӯрок  калонтари хона дуою фотиҳа  мекард. Рӯзи дигар аз орди нав  умочи  ширӣ  тайёр мекарданд. Дар Бартанг ва Рӯшон чунин анъана вуҷуд дошт: вақте гандуми нав  пухта мерасид, дар аввал аз он  танҳо якчанд дарза дарав  намуда, баъдан, онро дастӣ орд мекарданд ва ҳамон замон аз  он нон пухта, қисми  зиёдашро  ба айлоқ  мефиристоданд  ва  як  қисмашро  ба  хонаҳо  бурда, ҳамаи  хешу  табори     наздикро даъват  карда, онро  дар  якҷоягӣ  бо аҳли оила  мехӯрданд. Бо мақсади «эмин доштани ҳосили нав аз чашми бад» дар ин ҷамъомад одамони бегонаро роҳ намедоданд.
Ҷамъоварии ғалла бо  иштироки бевоситаи Бобои Деҳқон, халифаҳо ва риоя намудани анъанаҳо оғоз меёфт.  Ҷамъоварии ҳосил аз рӯи тартиби муайян гузаронда мешуд: аввал нахӯд, баъд – ҷав, гандум ва ғайра. Барои ҷамъоварии ҳосил халифа рӯзу соати некро муқаррар менамуд.
Ҳамаи чорабиниҳои вобаста ба ҷамъоварии ҳосил бо ташкил намудани зиёфатҳо анҷом меёфтанд. Тарзи додани зиёфат дар маҳалҳо гуногун  буд.
Дар бораи ҷашн гирифтани Меҳргон дар минтақаҳои дигари Тоҷикистони имрӯза низ сарчашмаҳои зиёди таърихӣ маълумот додаанд.
З. ЮСУФБЕКОВА,
М. ШОВАЛИЕВА,
ходимони Институти таърих, бостоншиносӣ ва
мардумшиносии Академияи илмҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 07.10.2016    №: 200    Мутолиа карданд: 3588

24.02.2020


ГАРДИШИ МОЛ. ТАНОСУБИ СОДИРОТ НАЗАР БА ВОРИДОТ АФЗУД

РОҒУН. АФВШУДАГОН БО ҶОЙИ КОР ТАЪМИН МЕГАРДАНД

ГӮШТӢ. 4 МЕДАЛ АЗ ЧЕМПИОНАТИ ОСИЁ, АММО БЕ ТИЛЛО

ОЛИМОНИ БЕЛАРУС ДАР ШАҲРИ ХУҶАНД АРЧА МЕШИНОНАНД

ИМА ДАР АФҒОНИСТОН АМАЛИЁТИ ҲУҶУМРО ҚАТЪ СОХТ

МУШОВИРИ ТРАМП ОВОЗАҲОРО ОИД БА ОҒОЗЁБИИ «ДАХОЛАТИ РОССИЯ» БА ИНТИХОБОТ БЕБУНЁД ХОНД

ГОНЧАРУК: «УКРАИНАРО СОЗИШНОМА БО РОССИЯ АЗ БОЛОРАВИИ НАРХИ ГАЗ НАҶОТ ДОД»

ҶАҲОН ДАР ЯК САТР

БОКС. РАҚОБАТИ АНВАР ЮНУСОВ БАРОИ КАМАРБАНДИ WBA–NABA

МЕРКЕЛ ВА МАКРОН БА ПУТИН ХАБАР ДОДАНД, КИ БА ВОХӮРИИ ЯКҶОЯ БО ЭРДУҒОН ТАЙЁРАНД

ЧИН БА САММИТИ G20 ДАР АРАБИСТОНИ САУДӢ НАМЕРАВАД

ДАР БЕРЛИН ДУЗДОНИ ТАНГАИ ТИЛЛОИИ 100 - КИЛОИРО СУД НАМУДАНД

ҶАҲОН ДАР ЯК САТР

20.02.2020


РУШДИ УСТУВОРИ ШАҲРСОЗӢ. ДАР ДУШАНБЕ ДОИР БА ИН МАВЗӮЪ СЕМИНАРИ БАЙНАЛМИЛАЛӢ ДОИР ГАРДИД

ҶАМЪБАСТИ ДАВРИ ШАҲРИИ ОЗМУНИ "ДАСТАРХОНОРОӢ"

ДУШАНБЕ. ОМОДАГИҲО БА ҶАШНИ НАВРӮЗИ БАЙНАЛМИЛАЛӢ

НОҲИЯИ ДЕВАШТИЧ. МУЛОҚОТИ ИНТИХОБКУНАНДАГОН БО ГУРӮҲИ КОРИИ КМИ ҲХДТ

РАШТ. ҲАМОИШИ СОБИҚАДОРОНИ ҶАНГУ МЕҲНАТ

ГӮШТӢ. МЕДАЛИ БИРИНҶИИ ПАҲЛАВОНИ ТОҶИК АЗ ЧЕМПИОНАТИ ОСИЁ

ДАР ӮЗБЕКИСТОН ҲАМА АГЕНТИИ ХУСУСИИ ШУҒЛРО МЕБАНДАНД

ҚАЗОҚИСТОН: 90 ПАРВАНДАИ ҶИНОЯТӢ БАЪДИ БЕТАРТИБИҲО ДАР ҶАНУБИ КИШВАР

ДАР УХАН БОЗ 12 БЕМОРХОНАИ МУВАҚҚАТӢ БАРОИ БЕМОРОНИ COVID-19 КУШОДАНД

ПЙЕР ВИМОН: «ТАҲРИМОТИ ЗИДДИРУСӢ БАР ЗАРАРИ ХУДИ АВРУПО ШУДАНД»

ҶАҲОН ДАР ЯК САТР

БАРГУЗОРИИ ҶАЛАСАИ КОМИССИЯ ОИД БА ОМОДАГӢ БА МАВСИМИ «ҲАҶ-2020»

КОДЕКСИ ОБ ИСТИФОДА ВА ҲИФЗИ ЗАХИРАҲОИ ОБИРО БА ТАНЗИМ МЕДАРОРАД

МАСОИЛИ ГУСТАРИШИ РОБИТАҲОИ ФАРҲАНГӢ МАТРАҲ ШУДАНД

КОНФРОНС БАХШИДА БА РӮЗИ БАЙНАЛМИЛАЛИИ ЗАБОНИ МОДАРӢ

ЛИЖАРОНӢ. ҒОЛИБОН МУАЙЯН ШУДАНД

ДАР ӮЗБЕКИСТОН ДОДАНИ ЛИТСЕНЗИЯРО ТАҶДИДИ НАЗАР МЕКУНАНД

ҚАЗОҚИСТОН. 13 ФУРУДГОҲИ МАСИРИ ҲАВОИИ МАҲАЛЛӢ МЕСОЗАД

САРВАРИ ФЕЪЛИИ АФҒОНИСТОН АШРАФ ҒАНӢ БОЗ ПРЕЗИДЕНТ ИНТИХОБ ШУД

ТИҶОРАТ БАЙНИ ТОҶИКИСТОНУ ЧИН МОҲИ ЯНВАР ДУ БАРОБАР БОЛО РАФТ

ҶАҲОН ДАР ЯК САТР


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед