logo

фарҳанг

БОЗЁФТИ БОЗ ЯК ШАҲРИ ҚАДИМАИ ЗАМОНИ КУШОНИЁН

Тавре  иттилоъ дода будем, бостоншиносони Осорхонаи миллии Тоҷикистон дар назди деҳаи Сайёди ноҳияи Абдураҳмони Ҷомӣ шаҳри қадимаеро пайдо карданд, ки  аз қалъа ва шаҳристон иборат аст. Экспедитсияи бостоншиносии осорхона давоми ду моҳ дар ин мавзеъ  корҳои ҳафриётӣ  гузаронд. Баъди бозгашт  хабарнигори рӯзнома  бо сардори гурӯҳ,  мудири шуъбаи бостоншиносии осорхона, доктори илми таърих Давлатхоҷа Довудӣ суҳбат орост.
- Қаблан дар бораи ин макони таърихӣ иттилоъ доштед?
- Ёдгории мазкурро  дар ҷараёни як  сафари ҷустуҷӯии бостоншиносӣ кашф намудем. Аввалин бозёфтҳои пайдогардида аз ин макон шаҳодат медоданд, ки он таърихи қадима дорад. Мавзеъ аз се тараф бо ҷариҳои табиӣ иҳота шуда, болояш ҳамвор аст,  қисмати дигараш баландтар. Маъмулан қисмати баланди қалъа  ҷойи ҳокимнишин  ва қисмати поёнӣ, яъне ҳамворӣ  ҷойест, ки  мардум зиндагӣ мекарданд. Мардуме, ки ҳоло дар наздикии ин мавзеъ зиндагӣ доранд, ин маконро қалъа мегӯянд. Маълум гардид, ки борҳо аз  болои ин теппа сиккаҳои гуногун пайдо намудаанд. Баъди машварат  ба хулосае омадем, ки барои пурра омӯхтани мавзеъ дар ин макон ҳафриёт гузаронем. Дар ҷараёни корҳои ҳафриётӣ мақомоти иҷроияи маҳаллии ҳокимияти давлатии ноҳия  бо мо ҳамкорӣ дошт. Ҳангоми  кашфи ин макон таваҷҷуҳи мардум ба ин шаҳри бостонӣ зиёд гардид.
 
- Аз натиҷаи корҳои ҳафриётӣ ба  чӣ хулоса омадед?
- Таҳқиқоти мо  собит намуд, ки ин макон воқеан шаҳри қадима аст. Мо дар 6 нуқтаи ин мавзеъ  ҳафриёт гузарондем. Маълум гардид, ки  шаҳр  ду давраро аз сар гузарондааст. Аммо ҳар ду давра ҳам ба замони ҳукумронии  Кушониён рост меояд. Дар ҷараёни ҳафриёт осори зиёд пайдо намудем, ки аз тарзи зиндагӣ ва паҳлуҳои гуногуни ҳайёти мардуми он замон шаҳодат медиҳанд. Аммо муҳимтарини онҳо сиккаҳо мебошанд. Ба ин восита  тавонистем таърихи шаҳрро муайян созем. Дар маҷмӯъ аз қабатҳои гуногун 56 сикка ёфт шуд, ки ҳамаи он марбути замони Кушонианд. Яке аз ин сиккаҳо  ба замони аввалин шоҳи Кушониён - Ҳерай тааллуқ дорад. Боқӣ  ба замони  шоҳигарии Вима Такту, Вима Татфиз ва Канишка. Пайдо шудани сиккаҳои зиёди замони кушонӣ  агар аз як тараф барои солгузорӣ аҳамияти калон дошта бошанд, аз ҷониби дигар аз муомилоти  пулӣ  ва тараққиёти тиҷорат дар ин мавзеъ шаҳодат медиҳанд. Шаҳр дар асри 1- и пеш аз милод пайдо  шуда, то ба асри 2, яъне то замони ҳукмронии Канишка, обод будааст. 
- Агар ин бозёфт ба замони Кушониён  тааллуқ дошта бошад, пас маълум мешавад, ки мардуми он замон оини Зардуштиро парастиш мекарданд.
- Бале. Ду муҷмари (оташдонҳои дастӣ) пайдошуда шаҳодати ин гуфтаҳост.  Бозёфти дигари муҳими мо се бут - ҳайкалча мебошад. Дар дутои он зан, дар яктои дигараш  мард тасвир ёфтааст. Яке аз ин ҳайкалчаҳо хеле ҷолиб аст. Дар он зане тасвир ёфтааст, ки дар домонаш тифл аст ва модар тифлашро навозиш мекунад. Дар асоси  тасвир шудани тифл дар домони модар ба хулосае омадем, ки  дар ин ҳайкалча  модархудо тасвир ёфтааст. Эҳтимол меравад ин модархудо Аноҳито аст. Зеро дар дини зардуштӣ модархудо  Аноҳито ба шумор мерафт. Ду ҳайкалчаи дигар низ ҷолибанд. Аммо муайян намудани шахсияти онҳо  вақтро талаб мекунад.  Дар маҷмӯъ бозёфтҳо муҳим мебошанд ва дар бораи мазҳаб  ва боварҳои мардуми замони Кушониён маълумоти ҷолиб медиҳанд.
 
- Ҳафриёт боз кадом паҳлуи ҷолиб дошт?
- Дар ҷараёни ҳафриёт  хонаҳои истиқоматӣ, ошпазхонаҳоро  пайдо намудем. Ба ҷуз ин, ҳуҷраҳое дарёфт шуданд,  ки ба сифати анбор хизмат мекарданд. Дар ин ҳуҷраҳо хумдонҳо, ки барои нигоҳ доштани  маҳсулоти кишоварзӣ истифода мешуданд, пайдо гардиданд.
Муҳраҳои ақиқӣ, ангуштарин ва дасмонаҳои биринҷии дарёфтшуда, ки бо маҳорати баланд сохтаву ороиш ёфтаанд, аз завқи баланди зебоипарастӣ  ва аз рушди  ҳунари заргарӣ дар он замон дарак медиҳанд. Нуқтаи муҳими дигар он аст, ки шаҳри ёфтшуда  дар доманаи  кӯҳи  Хоҷамастон, дар наздикии яке аз роҳҳои корвонгузар, яъне тиҷоратии он замон ҷойгир шудааст. Он замон аз наздикии шаҳр роҳе мегузашт ба воситаи кӯҳи  Хоҷамастон ба сӯи  шаҳри Нораки  имрӯза. Аз онҷо ба воситаи Пули сангин  аз дарёи Вахш гузашта, бо Фархор,  аз он ҷо ба Афғонистон  ва аз Афғонистон  ба Ҳиндустон мерафт.  Ин маънои онро дорад, ки ин роҳ  шаҳракро ба ҳамин минтақаҳо пайваст месохт. Роҳ ҳамчунин ба воситаи Файзобод,  Рашт, Олой ва Уш то ба Хитой  мерафт. Аз ин рӯ, метавон гуфт, ки  шаҳр  дар масири роҳи корвонгарде  ҷойгир буд, ки  ба Роҳи Абрешим пайваст мешуд. Эҳтимол меравад, ки ҳамин роҳ  ба рушди тиҷорат таъсир гузоштааст. Ба ин далел метавон гуфт, ки  шаҳр то ҷое шаҳри тиҷоратӣ низ ба шумор мерафт.
Ин мавзеъ ҳоло пурра кашф нашудааст, аз ин рӯ, нақша дорем барои ҳамаҷониба омӯхтани он корҳои ҳафриётиро идома бидиҳем. Умед дорем, ки мақомоти иҷроияи  маҳаллии ҳокимияти давлатии ноҳияи Абдураҳмони  Ҷомӣ ва мардуми он мавзеи бостониро аз нестшавӣ нигоҳ медоранд.
Фарзона ФАЙЗАЛӢ,
«Ҷумҳурият»


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 02.11.2016    №: 218    Мутолиа карданд: 2704

10.12.2019


Мулоқоти Қоҳир Расулзода бо Хуан Тсзян Жун

Шиносоии Азим Иброҳим аз ҷараёни корҳои сохтмонии роҳҳои Душанбе

Дар доираи Озмуни ҷумҳуриявии «Сайри гули лола» машварати корӣ баргузор гардид

Дар Париж, Москва ва Киев оид ба муовизаи асирон ба мувофиқа омаданд

Туркия ба рафъи хатари «Давлати исломӣ» дар Афғонистон мусоидат мекунад

Сарвазири нави Финляндия - ҷавонтарин дар ҷаҳон сарвари ҳукумат

Disney дар остонаи рекорди нави ҷаҳонӣ

Ҷаҳон дар як сатр

09.12.2019


Боз як майдончаи нави варзишу бозии кӯдакон кушода шуд

Сохтмони гузаргоҳи зеризаминӣ бо дарозии 260 метр

Чемпионати осиё. Тоҷикистон дар гурӯҳи "А"

Сӯхтор дар фабрикаи Деҳлӣ боиси марги беш аз 40 нафар шуд

Медведев шартҳои бастани шартномаи газ бо Киевро гуфт

Ёрии ҷаҳонӣ ба Афғонистон 46 дарсад коҳиш ёфт

Аморати Муттаҳидаи Араб кайҳоннавард интихоб мекунад

Ҷаҳон дар як сатр

06.12.2019


Боздиди Рустами Эмомалӣ аз варзишгоҳи «Миллий»

Хуҷанд. Бунёди корхонаи истеҳсоли телевизор, яхдон ва кондитсионер

Масъалаи моҳияти сармояи инсонӣ дар рушди инноватсионӣ мавриди баррасӣ қарор гирифт

Пекин аз Вашингтон кам кардани боҷи молҳои чиниро дархост намуд

ОПЕК истихроҷи нафтро метавонад кам созад

Дар мактабҳои Қазоқистон гузариш ба алифбои лотиниро мавқуф гузоштанд

Коррупсияро дар Қирғизистон тавассути рақамисозӣ бартараф карданианд

Ҷаҳон дар як сатр

05.12.2019


Беш аз ду тонна доруворӣ ба коми оташ рафт

Фестивали филм ва мусиқии Руминия дар Тоҷикистон

Боздиди Рустами Эмомалӣ аз шаҳри Самарқанд

Дар Афғонистон шоҳасари Бобоҷон Ғафуров “Тоҷикон” чоп шуд

Макрон изҳороти НАТО оид ба «таҳдиди русӣ» - ро зери шубҳа гузошт

Боздошти муовини собиқ сарвари «ДИ» Ал - Бағдодӣ дар Ироқ

Андрей шевченко дар мураббигӣ низ муваффақ аст

Ҷаҳон дар як сатр

04.12.2019


Тақвияти ҳамкориҳо дар мубориза бар зидди терроризму экстремизм матраҳ гардид

Ҷаласаи гурӯҳи корӣ оид ба таҳияи намоишгоҳ бахшида ба мероси муштараки фарҳангии Роҳи абрешим баргузор шуд


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед