logo

фарҳанг

ҲАКИМ ТИРМИЗӢ. ТАЪЛИМОТИ ФАЛСАФӢ ВА ҒОЯҲОИ ИНСОНШИНОСӢ

Ҳаким Тирмизӣ аз барҷастатарин мутафаккирон, муҳандисон ва орифони донишманди Хуросон мебошад, ки дар  давраи Сомониён зиндагӣ намуда, бо андешаҳои ноб ва осори гаронмояаш дар пешбурди илму фарҳанги ҷаҳонӣ саҳми бузург гузоштааст. Ин нукта зимни баргузории симпозиуми байналмилалии «Арзишҳои таърихию фарҳангии замони Ҳаким Тирмизӣ ва нақши он дар тамаддуни ҷаҳон», ки бо ибтикори Академияи илмҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон баргузор гардид, зикр шуд. Дар кори симпозиум як зумра донишмандон аз кишварҳои Русия, Фаронса, Эрон, Покистон, Ӯзбекистон ширкат ва суханронӣ намуданд.

«Мероси Ҳаким Тирмизӣ чун сарчашмаи муҳим бар зидди нобоварӣ ва таассуб», «Ҳаким Тирмизӣ ва буддизм», «Густариши андешаҳои ҳакимонаи Тирмизӣ дар сарчашмаи қадимии  форсии «Китоб - ал - иршод», «Фазои маънавии замони Ҳаким Тирмизӣ» аз ҷумлаи мавзӯъҳое буданд, ки дар сипозиум баррасӣ шуданд.
Олимон зимни суханрониҳои хеш зикр намуданд, ки осори Ҳаким Тирмизӣ ҳамчун ориф, фақеҳ муҳаддис, мутаффакири инсоншинос таваҷҷуҳи донишмандони зиёди Шарқу Ғарбро ҷалб кардааст. Шумораи китобҳо, рисолаҳо ва номаҳои ӯро аз 150 то 400 зикр намуданд.  «Илм - ул авлиё», «Риёзиёт-ун-нафс», «Ҳатм – ул - авлиё», «Адаб - ун-нафс», «Аш - Шифо ва-ал-илал» аз зумраи муҳимтарини он ба шумор мераванд.
Профессор Масъуди Миршоҳӣ соҳаи пизишкии замони Тирмизиро баррасӣ намуда, зикр кард, ки пизишкӣ дар замони Тирмизӣ идомаи сохтори пизишкии замони Сосониён буд. Сохтори пизишкии даврони Сосониён бештар ба дур кардани  бадӣ  ва дурӯғ аз хубӣ ва ростӣ асос меёфт. Он замон  сабки минопизишкӣ машҳур буд. (Минопизишкӣ - яъне  дар асоси  андарзҳо бояд, ки мардум роҳу  равиши зиндагии хуби худро  дошта бошад). Дар даврони Сосониён андарзнависӣ  хеле ривоҷ дошт. Баъд аз омадани ислом дар минтақа  андарзнависӣ ба ҳадиснависӣ табдил ёфт. Дар Осиёи Миёна бузургтарин ҳадисҳоро  Ал Бухорӣ ва  Тирмизӣ гуфтаанд. Дар андарзнависӣ ва ҳадиснависӣ Тирмизӣ хеле пеш рафта буд. Ӯ кӯшиш мекард, ки зоҳири шариатро канор гузорад ва ба ботини он бипардозад.
Аз ин рӯ, аз ҷумлаи суфиёнест, ки мисли Хоҷа Абдуллоҳи Ансорӣ бо номи Ҳаким  машҳур шудааст.
Олими тоҷик Мирзо Ҳасан Султон мавриди вазъи илм дар замони Ҳаким Тирмизӣ суханронӣ намуда, дар маҷмӯъ гуфт, ки рӯзгор, зиндагӣ ва эҷоди Ҳаким Тирмизӣ ба даврони рушди ҳамаи илмҳои маъмули он замон, бахусус илмҳои бунёдии нуҷум, риёзиёт ва ҷуғрофия мувофиқ меояд, ки дар падид овардану пеш бурдани бархе шохаву шуъбаҳои нави ин улум донишмандони Хуросону Фарорӯд, ба мисли Муҳаммади Хоразмӣ, Абунасри Форобӣ, Абумаъшари Балхӣ, Аҳмади Фарғонӣ, Аҳмади Марвазӣ ва чанде дигарон саҳми назаррас доранд.
Ҳаким Тирмизӣ то рӯзгори  Ибни Арабӣ ягона орифе дониста мешавад, ки таълифоти ӯ таркибе аз таҷрибаи ирфонӣ, кайҳонши-носӣ, инсоншиносӣ, равоншиносӣ, илоҳиёти исломиро таҷассум намудааст. Таълимоти фалсафӣ ва ғояҳои инсоншиносии Ҳаким Тирмизӣ имрӯз ҳам аҳамияти худро гум накардааст. Бо қарори ЮНЕСКО таҷлил гардидани 1250 - солагии ин нобиғаи башарӣ боиси эҳё ва шинохти бештари осори ҷовидонаи ӯ хоҳад гардид.
Фарзона ФАЙЗАЛӢ, «Ҷумҳурият»


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 26.12.2016    №: 254    Мутолиа карданд: 2444

06.12.2019


Боздиди Рустами Эмомалӣ аз варзишгоҳи «Миллий»

Хуҷанд. Бунёди корхонаи истеҳсоли телевизор, яхдон ва кондитсионер

Масъалаи моҳияти сармояи инсонӣ дар рушди инноватсионӣ мавриди баррасӣ қарор гирифт

Пекин аз Вашингтон кам кардани боҷи молҳои чиниро дархост намуд

ОПЕК истихроҷи нафтро метавонад кам созад

Дар мактабҳои Қазоқистон гузариш ба алифбои лотиниро мавқуф гузоштанд

Коррупсияро дар Қирғизистон тавассути рақамисозӣ бартараф карданианд

Ҷаҳон дар як сатр

05.12.2019


Беш аз ду тонна доруворӣ ба коми оташ рафт

Фестивали филм ва мусиқии Руминия дар Тоҷикистон

Боздиди Рустами Эмомалӣ аз шаҳри Самарқанд

Дар Афғонистон шоҳасари Бобоҷон Ғафуров “Тоҷикон” чоп шуд

Макрон изҳороти НАТО оид ба «таҳдиди русӣ» - ро зери шубҳа гузошт

Боздошти муовини собиқ сарвари «ДИ» Ал - Бағдодӣ дар Ироқ

Андрей шевченко дар мураббигӣ низ муваффақ аст

Ҷаҳон дар як сатр

04.12.2019


Тақвияти ҳамкориҳо дар мубориза бар зидди терроризму экстремизм матраҳ гардид

Ҷаласаи гурӯҳи корӣ оид ба таҳияи намоишгоҳ бахшида ба мероси муштараки фарҳангии Роҳи абрешим баргузор шуд

Китоби Президенти Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон дар Теҳрон рӯнамоӣ мешавад

Мирзиёев раиси шаҳри Душанбе Рустами Эмомалиро ба ҳузур пазируфт

Департаменти давлатӣ: «ИМА Россияро маблағгузори терроризм намешуморад»

Ҳукумати Албания хисороти заминҷунбии мудҳишро ҳисоб намуд

Москва ва Киев созишномаи 10 – солаи таҳвили нафтро ба имзо расонданд

Ҷаҳон дар як сатр

03.12.2019


Дар пойтахт барӯйхатгирии аҳолӣ ва фонди манзил гузаронда мешавад

Дар майдони «Дӯстӣ» арчаи солинавӣ қомат меафрозад

«Лолаи тиллоӣ» синамогарони тоҷикро ба ҳам овард

Дар Британия намояндагии маҳфили “Ҷавонони дар хориҷи кишвар таҳсилдошта” ифтитоҳ ёфт

Россия ва Беларус қисме аз ваколатҳоро ба ҳукумати ягона медиҳанд

Олимон суду зиёни қаҳванӯширо ном бурданд

Ҷаҳон дар як сатр

САМБО. Медали биринҷии Сорбон дар Қазоқистон

02.12.2019


Дар Бишкек кишварҳои аъзои СААД 15 санад ба имзо расонданд

Эрдуғон кишварҳои арабро ба ёрии Албания даъват намуд


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед