logo

иқтисод

ПАХТА. ЧӢ БОЯД КАРД, КИ ЗАҲМАТАМОН ЗОЕЪ НАГАРДАД?

Дар шумораи № 26 (23107) - и рӯзномаи “Ҷумҳурият” аз 2 феврали соли 2017 мақолаи “Чаро ҳосилнокии пахта кам шуд? Диверсификатсия ва интихоби тухмии мувофиқ” ба табъ расида буд, ки дар он Ғаюр Достиев, коршиноси масоили иқтисодӣ, сабабҳои коҳиш ёфтани ҳосили зироатҳои кишоварзӣ, махсусан пахтаро хеле хуб ва ҳамаҷониба таҳлил намудааст. Пас аз мутолиаи матлаб тасмим гирифтам, ки андешаҳоямро вобаста ба ин масъала иброз намоям.
Пахтакорӣ қаблан сердаромадтарин зироати соҳаи кишоварзӣ ба шумор мерафт. Лекин ду сол боз хоҷагиҳои деҳқонӣ наметавонанд ҳосили дилхоҳ ба даст оранд. Баъзе пешқадамону собиқадорони соҳа иллати кам шудани ҳосили пахтаро дар бесифатии тухмӣ, гармсел ва афзудани ҳашароти зараррасон медонанд.
Ҳар як зироат муҳлати кишт ва давраи нашв дорад. Дар  сурате, ки деҳқонон ин тадбирҳоро пурра риоя намоянд, имкони рӯёндани ҳосили фаровон бештар мегардад.
Дар замони шӯравӣ ҳангоми парвариши пахта дар минтақаи мо аз 10 то 25 август гармсел мешуд, аммо то ин давра деҳқонон ниҳолҳоро сарчин намуда, шароитро барои ҳосилбандии пахта муҳайё месохтанд. Он замон хоҷагиҳо калону мустаҳкам буда, имкони бештари хуб ба роҳ мондани парвариши ниҳолҳоро доштанд. Ҳоло бошад, тамоми харҷҳои кишту парвариши зироатҳо аз ҳисоби хоҷагиҳои деҳқонӣ бароварда мешаванд ва хоҷагидорон мекӯшанд, ки ҳар як дирамашонро сарфакорона ва самаранок истифода намоянд.
Натиҷаи “сарфакорӣ” - ҳост, ки тайи ду соли охир деҳқонон заҳмати зиёд ба харҷ дода бошанд ҳам, ҳосилнокии пахта аз 2 то 20 сентнер паст шуд.
Тибқи ҳисобҳо деҳқон барои рӯёндани  25 сентнер пахта аз 1 гектар бояд аз 2700 то 3000 сомонӣ харҷ намояд. Агар деҳқон аз ҳар гектар 10 сентнер ҳосил ба даст оварда, ҳар як килограмми онро 5 сомонӣ фурӯшад, аз 2000 то 2300 сомонӣ фоидаи соф мегирад.
Аз рӯйи мушоҳидаҳо соли 2015 айёми гармтарини ҳаво ба 20 июл - 10 август рост омад ва дар ин айём ҳарорати ҳаво 45 то 50 дараҷаро ташкил дод. Дар ин давра қариб тамоми ниҳолҳои пахта шона партофтанду танҳо ҳамон хоҷагиҳое, ки киштро барвақттар анҷом дода буданд, то андозае ҳосил ба даст овардаанд. Ҷиҳати дигари зарар он аст, ки агар ҳарорати ҳаво шабона гарм ояд, ин боиси инкишофи ҳашароти зараррасон, ба монанди тортанакканаю  ганданафасаки саҳроӣ мегардад.
Соли сипаригашта аз 14 июл то 28 июл авҷи гармӣ, яъне гармсел буду ҳарорат ба 45 - 53 дараҷа расида, ниҳолҳо қариб тамоми ҳосилашро талаф доданд. Дар моҳи август ҳарорати ҳаво то андозае паст гашт ва пахта ба ҳосилбандии иловагӣ шурӯъ намуд. Ба ҳамин сабаб соли 2016 нисбат ба соли пешӣ  ҳосили пахта зиёдтар гардид.
Якчанд омили коҳиш ёфтани ҳосили зироатҳо, махсусан пахтаро пешкаш намуданиам:
- Тағирёбии иқлим. Кишоварзонро зарур аст, ки кишти пахтаро то 10 апрел анҷом диҳанд, то ки аз ҳар гектар 20 - 25 сентнер ҳосил ба даст оранд.
- Танзими обмонӣ. Ҳангоми гармсел ба зироатҳо аз меъёр зиёд об монда нашавад, зеро об бухор гашта, ин раванд боиси ҳосилпартоии зироат шуда метавонад. Беҳтар аст, дар ин давра обро шабона монанд ва 2 - 3 маротиба коркарди байни қаторҳо гузаронда шавад.
- Тадбирҳои пешгирӣ аз паҳншавии ҳашароти зараррасон. Ҳангоми гарм  омадани ҳарорати ҳаво, махсусан дар заминҳои ноҳияи Носири Хусрав ҳашароти зараррасон, аз ҷумла, ганданафасаки саҳроӣ аз 10 июл то 2 сентябр афзуда, ба зироатҳои кишоварзӣ хисороти зиёд мерасонад. Ин ҳашарот ҳангоми шонабандӣ шарбати шона ва кӯракҳои пахтаро макида, ҳосилро мерезонад. Аз ин хотир, бисёр кӯракҳо пурра напухта, вазнашонро мепартоянд. Ин навъи ҳашарот ба чашм нонамоён мебошад, аз ин рӯ, аксар деҳқонон ба он эътибор намедиҳанд. Истифодаи заҳрхимикатҳо бар зидди ганданафасаки саҳроӣ ва дигар ҳашароти зараррасон, яке аз омилҳои пешгирӣ аз талаф ёфтани ҳосил мебошад.
- Гирифтани садди роҳи тухмиҳои пастсифат. Деҳқонон ба хотири гаронии нарх аз харидани тухмиҳои хушсифат сарфи назар мекунанд ё ки аксар вақт ҳангоми харидан фиреб мехӯранд. Ба ҳамин хотир, бояд дар шаҳру ноҳияҳо ташкили мағоза ва ё дуконҳои фурӯши тухмии зироатҳои кишоварзӣ аз манфиат холӣ нест.
- Ёрии молиявӣ ба бунгоҳҳои қабули пахта. Аз рӯйи мушоҳидаҳо бармеояд, ки на ҳамаи бунгоҳҳои қабули пахта имкон доранд,  бо пули нақд тамоми пахтаи ҷамъовардаи кишоварзонро харид намоянд. Аз ин рӯ, деҳқонон як миқдор пахтаро аз ҳисоботи агентии омор пинҳон дошта, ба нуқтаҳои пахтатозакунак бо пули нақд месупоранд. Агар дар мавсими ҷамоварии ҳосили пахта бунгоҳҳо бо пули нақд таъмин бошанд, ин ба манфиати давлату кишоварзон аст.
Неъматулло ХОЛБОЙЗОДА,
муовини якуми раиси ноҳияи Носири Хусрав


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 05.04.2017    №: 70    Мутолиа карданд: 334

13.06.2018


Шиносоии Сарвазири мамлакат бо фаъолияти корхонаҳои пойтахт

12 медали варзишгарони тоҷик дар Ҷоми Ӯзбекистон

Боздиди ҳайати Ӯзбекистон аз НБО Роғун ва мавзеи сайёҳии Варзоб

Ҷаҳон дар як сатр

Вохӯрии таърихӣ - муқаддимаи сулҳ

Дар Муғулистон Маркази байналмилалии тадқиқотии кишварҳои рушдкунанда ташкил шуд

Сарвари Сандуқи байналмилалии асъор аз хатар ба иқтисоди ҷаҳонӣ огоҳ сохт

Бонки миллии Қирғизистон 90 дарсади даромадашро ба давлат медиҳад

12.06.2018


Баргузории ҷаласаи Шӯрои вазирони корҳои хориҷии СААД

Баимзорасии созишномаи ҳамкорӣ

Вазорати маориф ва илм ба ҷадвали санҷишу имтиҳонҳо тағйирот ворид кард

Баистифодадиҳии корхонаи коркарди санги хоро

Ҷаҳон дар як сатр

СААД ба Тоҷикистон дар таҳкими марз бо Афғонистон ёрӣ мерасонад

Дар Чин сафари Путинро комёбии мутлақ унвон карданд

Баррасии вазъи Афғонистон, Сурия ва Корея дар Алмаато

Мирзиёев хостори "долони озод"-и тиҷоратии СҲШ шуд

Минск аз Чин 800 миллион юан ёрии ройгон мегирад

08.06.2018


Мулоқоти Сироҷиддин Муҳриддин ва Никлас Линдквист

Форуми байналмилалии рушди сармояи инсонӣ баргузор мешавад

Иди саиди Фитр дар Тоҷикистон 15 июн таҷлил мегардад

Муҳлати бақайдгирии шаҳрвандони хориҷӣ аз 3 то 10 рӯзи корӣ тамдид шуд

Як вохӯрии судманд

РАШТ. Бунёду азнавсозии муассисаҳои таълимӣ вусъат мегирад

МОҲӢ. Афзоиши истеҳсол

Тақвими бозиҳои Ҷоми ҷаҳон

07.06.2018


Баргузории ҷаласаи навбатии кумитаи тадорукот

Мулоқоти Сироҷиддин Муҳриддин бо Алӣ Муборак ал-Муҳаннадӣ

Корхонаи парандапарварӣ ба истифода дода хоҳад шуд

Тоҷикистон боз дар мақоми аввал

ХАТЛОН. Рафти кишти такрорӣ бад нест, аммо...

Ҷаҳон дар як сатр

Путин зарурати рушддиҳии технологияҳои рақамиро таъкид кард

Ба Афғонистон низомиёни Амороти Муттаҳидаи Араб ва Қатар меоянд


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед