logo

иқтисод

ПАХТА. ЧӢ БОЯД КАРД, КИ ЗАҲМАТАМОН ЗОЕЪ НАГАРДАД?

Дар шумораи № 26 (23107) - и рӯзномаи “Ҷумҳурият” аз 2 феврали соли 2017 мақолаи “Чаро ҳосилнокии пахта кам шуд? Диверсификатсия ва интихоби тухмии мувофиқ” ба табъ расида буд, ки дар он Ғаюр Достиев, коршиноси масоили иқтисодӣ, сабабҳои коҳиш ёфтани ҳосили зироатҳои кишоварзӣ, махсусан пахтаро хеле хуб ва ҳамаҷониба таҳлил намудааст. Пас аз мутолиаи матлаб тасмим гирифтам, ки андешаҳоямро вобаста ба ин масъала иброз намоям.
Пахтакорӣ қаблан сердаромадтарин зироати соҳаи кишоварзӣ ба шумор мерафт. Лекин ду сол боз хоҷагиҳои деҳқонӣ наметавонанд ҳосили дилхоҳ ба даст оранд. Баъзе пешқадамону собиқадорони соҳа иллати кам шудани ҳосили пахтаро дар бесифатии тухмӣ, гармсел ва афзудани ҳашароти зараррасон медонанд.
Ҳар як зироат муҳлати кишт ва давраи нашв дорад. Дар  сурате, ки деҳқонон ин тадбирҳоро пурра риоя намоянд, имкони рӯёндани ҳосили фаровон бештар мегардад.
Дар замони шӯравӣ ҳангоми парвариши пахта дар минтақаи мо аз 10 то 25 август гармсел мешуд, аммо то ин давра деҳқонон ниҳолҳоро сарчин намуда, шароитро барои ҳосилбандии пахта муҳайё месохтанд. Он замон хоҷагиҳо калону мустаҳкам буда, имкони бештари хуб ба роҳ мондани парвариши ниҳолҳоро доштанд. Ҳоло бошад, тамоми харҷҳои кишту парвариши зироатҳо аз ҳисоби хоҷагиҳои деҳқонӣ бароварда мешаванд ва хоҷагидорон мекӯшанд, ки ҳар як дирамашонро сарфакорона ва самаранок истифода намоянд.
Натиҷаи “сарфакорӣ” - ҳост, ки тайи ду соли охир деҳқонон заҳмати зиёд ба харҷ дода бошанд ҳам, ҳосилнокии пахта аз 2 то 20 сентнер паст шуд.
Тибқи ҳисобҳо деҳқон барои рӯёндани  25 сентнер пахта аз 1 гектар бояд аз 2700 то 3000 сомонӣ харҷ намояд. Агар деҳқон аз ҳар гектар 10 сентнер ҳосил ба даст оварда, ҳар як килограмми онро 5 сомонӣ фурӯшад, аз 2000 то 2300 сомонӣ фоидаи соф мегирад.
Аз рӯйи мушоҳидаҳо соли 2015 айёми гармтарини ҳаво ба 20 июл - 10 август рост омад ва дар ин айём ҳарорати ҳаво 45 то 50 дараҷаро ташкил дод. Дар ин давра қариб тамоми ниҳолҳои пахта шона партофтанду танҳо ҳамон хоҷагиҳое, ки киштро барвақттар анҷом дода буданд, то андозае ҳосил ба даст овардаанд. Ҷиҳати дигари зарар он аст, ки агар ҳарорати ҳаво шабона гарм ояд, ин боиси инкишофи ҳашароти зараррасон, ба монанди тортанакканаю  ганданафасаки саҳроӣ мегардад.
Соли сипаригашта аз 14 июл то 28 июл авҷи гармӣ, яъне гармсел буду ҳарорат ба 45 - 53 дараҷа расида, ниҳолҳо қариб тамоми ҳосилашро талаф доданд. Дар моҳи август ҳарорати ҳаво то андозае паст гашт ва пахта ба ҳосилбандии иловагӣ шурӯъ намуд. Ба ҳамин сабаб соли 2016 нисбат ба соли пешӣ  ҳосили пахта зиёдтар гардид.
Якчанд омили коҳиш ёфтани ҳосили зироатҳо, махсусан пахтаро пешкаш намуданиам:
- Тағирёбии иқлим. Кишоварзонро зарур аст, ки кишти пахтаро то 10 апрел анҷом диҳанд, то ки аз ҳар гектар 20 - 25 сентнер ҳосил ба даст оранд.
- Танзими обмонӣ. Ҳангоми гармсел ба зироатҳо аз меъёр зиёд об монда нашавад, зеро об бухор гашта, ин раванд боиси ҳосилпартоии зироат шуда метавонад. Беҳтар аст, дар ин давра обро шабона монанд ва 2 - 3 маротиба коркарди байни қаторҳо гузаронда шавад.
- Тадбирҳои пешгирӣ аз паҳншавии ҳашароти зараррасон. Ҳангоми гарм  омадани ҳарорати ҳаво, махсусан дар заминҳои ноҳияи Носири Хусрав ҳашароти зараррасон, аз ҷумла, ганданафасаки саҳроӣ аз 10 июл то 2 сентябр афзуда, ба зироатҳои кишоварзӣ хисороти зиёд мерасонад. Ин ҳашарот ҳангоми шонабандӣ шарбати шона ва кӯракҳои пахтаро макида, ҳосилро мерезонад. Аз ин хотир, бисёр кӯракҳо пурра напухта, вазнашонро мепартоянд. Ин навъи ҳашарот ба чашм нонамоён мебошад, аз ин рӯ, аксар деҳқонон ба он эътибор намедиҳанд. Истифодаи заҳрхимикатҳо бар зидди ганданафасаки саҳроӣ ва дигар ҳашароти зараррасон, яке аз омилҳои пешгирӣ аз талаф ёфтани ҳосил мебошад.
- Гирифтани садди роҳи тухмиҳои пастсифат. Деҳқонон ба хотири гаронии нарх аз харидани тухмиҳои хушсифат сарфи назар мекунанд ё ки аксар вақт ҳангоми харидан фиреб мехӯранд. Ба ҳамин хотир, бояд дар шаҳру ноҳияҳо ташкили мағоза ва ё дуконҳои фурӯши тухмии зироатҳои кишоварзӣ аз манфиат холӣ нест.
- Ёрии молиявӣ ба бунгоҳҳои қабули пахта. Аз рӯйи мушоҳидаҳо бармеояд, ки на ҳамаи бунгоҳҳои қабули пахта имкон доранд,  бо пули нақд тамоми пахтаи ҷамъовардаи кишоварзонро харид намоянд. Аз ин рӯ, деҳқонон як миқдор пахтаро аз ҳисоботи агентии омор пинҳон дошта, ба нуқтаҳои пахтатозакунак бо пули нақд месупоранд. Агар дар мавсими ҷамоварии ҳосили пахта бунгоҳҳо бо пули нақд таъмин бошанд, ин ба манфиати давлату кишоварзон аст.
Неъматулло ХОЛБОЙЗОДА,
муовини якуми раиси ноҳияи Носири Хусрав


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 05.04.2017    №: 70    Мутолиа карданд: 303

24.04.2018


Мулоқоти Сироҷиддин Аслов ва Хоҷa Муҳаммад Осиф

Машварати сиёсии вазоратҳои корҳои хориҷии Тоҷикистону Фаластин

Муаррифии имкониятҳои сайёҳии шаҳри Исфара

Конференсия доир ба масоили об

"ХУҶАНДОБУКАНАЛ". Авлавият ба беҳбудии хизматрасонӣ

Варзиш

23.04.2018


Мулоқоти Қоҳир Расулзода ва Дмитрий Медведев

Машваратҳои сиёсии Тоҷикистону Руминия

Иштироки ҳайати Бонки миллӣ дар ҳамоиши сатҳи баланд

Ҷаласаи роҳбарони хадамоти ҳуқуқии ВКХ-и ИДМ

ДАНҒАРА. Кишти чигит ба анҷом расид

21.04.2018


Вохӯрии Низомиддин Зоҳидӣ ва Ахмет Йилдиз

Ҳамкориҳои Бонки миллӣ ва Хазинаи байналмилалии асъор вусъат меёбанд

Ҷаласаи Шӯрои ҳамоҳангсозони миллии СҲШ

Бунёди меҳмонхонаи “Шикорчиён”

Рӯзи заргарон дар Боғи Ирам

НОҲИЯИ РӮДАКӢ. Авлавият ба истеҳсоли пахта

19.04.2018


НОБОЛИҒОН. Аз боздошти оворагардон то ҷаримаи волидон

ТОҶИКОБОД. Вусъати корҳои баҳорӣ

Гиромидошти Ашӯр Сафар дар Кӯлоб

Гусели наваскарон дар Фархор

Варзиш

18.04.2018


Вохӯрии Сироҷиддин Аслов ва Рашид Мередов

Сармоягузорӣ ва соҳибкорӣ матраҳ гардиданд

Тақвияти мубориза алайҳи терроризм

Тавсеаи ҳамкориҳои гумрукӣ

Футболи соҳилӣ дар Тоҷикистон

МАЛАЙЗИЯ. Дастоварди навбатии хонандагони тоҷик дар олимпиада

Меркел зарурати вохӯрӣ бо Путинро таъкид намуд

Могерини: «24-25 апрел дар Брюссел қазияи Сурия баррасӣ мегардад»

Аз чор се ҳиссаи аҳолии Яман ниёзманди ёрии башарист

Туркманистон бандари $2 миллиардиро мекушояд

17.04.2018


Омодагӣ ба интихоботи миёнадаврӣ

«Роҳбалади беҳтарин» озмуни КИ ҲХДТ дар шаҳри Кӯлоб


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед