logo

фарҳанг

ВОСЕЪ МАРДИ МАЙДОН БУД

Соли оянда ба шӯриши халқӣ, ки таҳти сарварии Восеъ бар зидди истисмори амирӣ сурат гирифт, 130 сол пур мешавад. Мавриди ёдоварии махсус аст, ки 100 - солагии он дар ноҳияҳои ҳамноми ӯ ва Ховалинг дар сатҳи баланд ва хотирмон таҷлил гардида буд. Он имкон фароҳам овард, ки шаҳрвандони кишвар ба як гӯшаи нисбатан норӯшани таърихи миллат бештар ошноӣ пайдо бикунанд ва дар ин замина ҳисси ифтихори миллияшонро болотар бибаранд.
Ба ин муносибат он замон оратория – балети «Фарёди дуриҳо» - и композитори маъруфи тоҷик, шодравон Талабхӯҷа Сатторов эҷод ва дар саҳнаи Театри давлатии академии опера ва балети ба номи С. Айнӣ намоиш дода шуд. Бар асари он ё худ таҷлили ин шӯриш солҳои 90 - и асри гузашта «Тоҷикфилм» филми чаҳорсериягии «Ашк ва шамшер» - ро аз рӯи асари «Восеъ» - и устод Сотим Улуғзода ба навор гирифт. Бояд изҳор дошт, ки асари ин нависанда соли 1967, яъне бахшида ба ифтихори 80 - солагии шӯриши мазкур таълиф гардида буд.
Андозҳои гуногун, ривоҷи зулм боиси сар задани шӯриш шуд. Бо Восеъ, сарвари шӯриш, сокинони Дараи Мухтор, Ховалинг, Балҷувон ҳамроҳ гардиданд. Аз Кӯлобу Муъминобод низ наздики 1000 нафар ба дастаҳои Восеъ пайвастанд. Қалъаи Балҷувон аз ҷониби шӯришгарон фатҳ шуд. Бек аввал ба Кангурт ва баъд ба Ҳисор гурехт. Шӯришгарон Кангурт, Пушинг, Оқсӯ, Тутқавулро низ ба даст оварданд.
Амири Бухоро ба муқобили Восеъ ва дастаҳои ӯ аскарону неруҳои ҳарбии Ҳисор, Дарвоз ва Кӯлобро сафарбар кард. Аз Бухоро низ неруҳои зиёдро бо тиру тӯпҳо фиристод. Охири моҳи июли соли 1888 аскарони амирро даст дод, ки ин шӯришро хомӯш намоянду Восеву ҳамроҳонашро  шикаст бидиҳанд. Тибқи маълумотҳо 130 нафар шӯришгаронро асир гирифта, ба назди амир фиристоданд. Восеъ ва қисме аз ҳамроҳонаш дар кӯҳҳо паноҳ бурданд. Охирҳои моҳи августи ҳамон сол бар асари хиёнат паноҳгоҳи Восеъро ошкор сохтанд. Ӯро дастгир карданд ва барои ҷазо додан ба Шаҳрисабз фиристоданду дар ин ҷо ба қатл расонданд.
Агарчи ин шӯришро шикаст доданд, аммо меҳри сарвари он ва иштирокчиён дар дилҳои мардум боқӣ монд. Аз рӯи садоқату муҳаббаташон  суруди таърихии «Шӯриши Восеъ» тавлид шуд ва аз забонҳо бар забонҳо рафт. Он аз 318 мисраъ иборат буда, аз 100 банди се - мисраию чаҳормисраӣ тартиб ёфтааст.
Суруди таърихии мазкур на танҳо дар бораи ин шӯришу сарвари он то ҷое маълумоти дақиқу саҳеҳ медиҳад, балки як навъ муҳаббатномаи мардум маҳсуб мешавад. Аз ин суруди таърихист:
Восеъ даромад ба майдон,
Монанди шери биёбон,
Хонай мира кард вайрон.
Восеъ марди майдонай,
Замину замон ларзонай,
Беку қозӣ ҳайронай.

Муҳаққиқони соҳа бар ин андешаанд, ки «Шӯриши Восеъ» ягона суруди нисбатан мукаммали таърихист ва он дар эҷодиёти шифоҳии мардум мавқеи махсусро сазовор гардидааст. Намунаҳои ин суруд таҳти унвони «Таронаҳои халқ дар хусуси Восеъ» соли 1934 дар нахустин маҷмӯаи «Адабиёти даҳонакӣ» дарҷ шудааст. Л. Бузургзода ва Р. Ҷалилов дар соли 1941 «Инъикоси шӯриши Восеъ» дар фолклор» - ро ба табъ расонда буданд. Дар он ин сад банди суруд ва хотираҳои мардум аз  шӯриши Восеъро муаллифон ҷой додаанд.
Бо номи «Шӯриши Восеъ» аввал дар жанри драма, баъдҳо драмаи мусиқӣ ва опера эҷод гардид. А. Фитрат нахустин бор драмаи таърихиро дар бораи ин шӯриш иборат аз 4  пардаву 5 намоиш таълиф намуд. Он соли 1927 бо забони тоҷикӣ дар Самарқанд ба табъ расид. Соли 1931 дар Театри давлатии академии драмаи ба номи А. Лоҳутӣ намоиш дода шуд.
Драмаи мусиқии «Восеъ» - ро ки иборат аз 4 пардаву 10 намоиш буд, 17 июли соли 1937 намоиш доданд.
Аввалин операи тоҷик «Шӯриши Восеъ» аст, ки онро С. Баласанян таълиф намудааст. Муаллифони либретто устодон Мирзо Турсунзода ва Абдусалом Деҳотӣ буданд. Нахустнамоиши он ба ифтихори 10 - солагии Ҷумҳурии  Тоҷикистон 16 октябри соли 1939 баргузор шуд. Онро соли 1941 дар Даҳаи санъати тоҷик дар Москва низ намоиш доданд.
Тавре аз ин ҳама бармеояд, шӯриши Восеъ аз оғоз дар маркази таваҷҷуҳ қарор дошт. Он дар тарбияи ҳисси ватандӯстӣ, ифтихор аз сарзамини аҷдодӣ ва расидан ба қадри неъмати озодию истиқлол таъсири мусбат мегузорад. Аз ин рӯ, месазад, ки дар ташвиқу тарғиби он ба ин мақсадҳои наҷиб аз нав тадбирандешӣ шавад. Фикр мекунам, ки таҷлили 130 - солагии шӯриши Восеъ дар сохту замони нав оғози он хоҳад гардид. Хушбахтона, дар ин маврид маводҳои зиёде вуҷуд доранд ва таҷдиди онҳо барои худшиносӣ ва ҳувияти миллӣ бисёр муҳим аст.
Абдулқодири РАҲИМ ,«Ҷумҳурият»


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 05.05.2017    №: 92    Мутолиа карданд: 1037

15.08.2019


Муносибатҳои Ҳиндустон ва ҶМЧ бояд суботи ҷаҳонро таъмин созанд

Дар Япония бар асари гармии ҳаво наздики 13 ҳазор кас бистарӣ шуд

Мулоқоти сарони Россия, Эрон ва Туркия моҳи сентябр доир мешавад

Ҷаҳон дар як сатр

05.08.2019


Ҷаҳон дар як сатр

01.08.2019


Вохӯрии Сироҷиддин Муҳриддин бо Кан Ҷе - квон

Масоили муҳоҷират матраҳ гардид

Фестивали яхмос ва обҳои ташнагишикан дар Душанбе

АКАДЕМИЯИ ИЛМҲО. Аз таъсиси маркази тарҷума то ҷашни Саразм

64 дарсади зарари молиявӣ барқарор шуд

ШАҲРИ ТУРСУНЗОДА. Корҳои ободонӣ вусъат мегиранд

ҲИСОР. Саноатикунонӣ дар мадди аввал

ФАЙЗОБОД. Афзоиши истеҳсоли маҳсулоти кишоварзӣ

НОҲИЯИ РӮДАКӢ. Саноат рӯ ба беҳбудӣ дорад

ДДТТ. Нуфузи байналмилалӣ меафзояд

Ҷаҳон дар як сатр

30.07.2019


Фестивали тобистонаи Душанбе доир мешавад

Мулоқоти Шодихон Ҷамшед бо Хуанг Деҳаи

Соҳибкорони ватанию хориҷӣ дар Бадахшон ҷамъ меоянд

БЕҲСОЗИИ ТАЪМИНОТ БО ОБ. Барои он зиёда аз 27 миллион ҷудо гардид

ШАҲРИНАВ. 160 иншооти ҷашнӣ ба истифода дода шуд

Трамп то интихоботи соли 2020 артишашро аз Афғонистон бароварданист

Душанбе 80 шаҳрванди Афғонистонро, ки дар Тоҷикистон ҳукм гирифтааст, ба Кобул истирдод намуд

Ҷаҳон дар як сатр

29.07.2019


ҲИФЗИ ИҶТИМОӢ. Як нишасти муҳим

ДУШАНБЕ. Рушди саноат дар мадди аввал

ХАТЛОН. Таъсиси 31 корхона дар 6 моҳ

МАРКАЗИ ТАДҚИҚОТИ СТРАТЕГӢ. Ҳамкориҳо самар медиҳанд

"ТОҶИК ЭЙР". Парвозҳо аз нав шурӯъ гаштанд

Таъсиси 26 ширкати сайёҳӣ дар ним сол

ДДК. Шумораи омӯзгорони унвондор меафзояд

Ҷаҳон дар як сатр

ВАЗОРАТИ МЕҲНАТ, МУҲОҶИРАТ ВА ШУҒЛИ АҲОЛӢ. Музди миёнаи меҳнат – 1350 сомонӣ

ТИББИ ОИЛАВӢ МУҲИМТАРИН РУКНИ ТАНДУРУСТӢ


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед