logo

сиёсат

ИЛМУ ДАВЛАТ НАЗМИ КОРИ МИЛЛАТ АСТ

Таассурот аз мақолаи профессор С. Ятимов «Илм ва амният» // "Ҷумҳурият". – 2017. – 30 май. – №107 (23188). – С. 2-3.
Илму давлат назми кори миллат аст,
Илму давлат эътибори миллат аст.
Муҳаммад Иқбол.

Давлат ҳамчун категорияи таърихӣ шакли ташкили сиёсии ҷомеа, пеш аз ҳама, ниёз ба амният дорад, зеро бидуни амният парокандагӣ ва таназзул таҳдид мекунад. Аз ин рӯ, давлат барои таъмини амният васоити ҳифозат ва иҷборсозӣ низ дорад ва он, пеш аз ҳама, лашкар ва аҳли сипар – милитсия аст. Давлати миллӣ, ки ҳатто аз номи он пайдост, пеш аз ҳама, ба арҷгузории арзишҳои миллӣ ва дифои онҳо саъй мекунад ва дар ҳамин замина шаклҳои дигари шуури ҷамъиятиро рушд мебахшад ва ин ҳама танҳо тавассути амнияти сиёсӣ даст медиҳад, ки дар заминаи истиқлолияти сиёсӣ сабзидааст. «Амнияти давлат, – менависад профессор С. Ятимов, – мафҳуми системавӣ мебошад. Он аз ячейкаи одии давлат оғоз ва дар олитарин муассисаҳои давлатӣ ба тарзи принсипиалӣ таҷассум меёбад. Муҳтавои ин масъала дар Қонуни асосии ҳар кишвар сабт гаштааст. Тибқи он дар давлат нафар, муассиса, корхонае вуҷуд надорад, ки амали вай берун аз манфиатҳои таъмини амнияти давлат мавриди назар гирифта шавад. Субъектҳои дорои ҳуқуқ, ҳамзамон, вазифаҳои муайян дар самти таъмини амнияти давлатро доранд».
Шакли шуури фаъол, ки боиси шинохти ҳақиқат тавассути қиёсу таҳлил даст медиҳад, илм аст. Аз ин хотир, дар каломи ҳунарӣ – адабиёти бадеӣ, ки ифодагари сатҳи тафаккури миллӣ аст, мафҳумҳои ифодагари аркони меҳварии бақои миллату давлат таҷассум ёфтаанд. Фаразан, дар осори адабии асримиёнагӣ ва муосири миллии мо сайфу қалам кор гирифта шудааст, ки манзур аз он лашкар ва зиёӣ аст. Яъне мурод таъмини бехатарию амният ва дигаре фарҳангу маънавият ва созандагии ҷомеа мебошад. Воқеан, аз таҷрибаи таърихӣ маълум аст, ки сайфу қалам ҷисму ҷони ҷомеа маҳсуб мешавад, ки яке бе дигаре фаъол нест.
Барои бақои амният ва ҷузъиёти он, таҳкими шуури миллӣ, ворастагӣ ва ваҳдати миллӣ, гиромидошти ватану миллат ва иттиҳоду воҳиди миллӣ мақоми каломи ҳунарӣ ва махсусан каломи ҳунарии манзум – шеър басо муҳим, меҳварӣ ва ҳатто калидӣ аст. Ба ин маънӣ қазовати ниҳоят ҷолиб ба профессор С. Ятимов мутааллиқ аст, ки басо мӯшикофона ва бо қиёсу мудаллал менависад: «Илм хосияти системаофаринӣ дорад. Аз натиҷаҳои дақиқи тадқиқоти илмӣ ҳар як ҷузъи системаи ягонаи таъмини амнияти миллӣ, дар вобастагӣ ба салоҳият, функсия ва вазифаҳояш истифода мекунад.
Адабиёт муҳимтарин ҷузъи ин система мебошад. Трансформатсияи (табдили) тадқиқоти илмӣ, ошкор кардани сабаб ва оқибат, моҳият ва зуҳуроте, ки таъмини амнияти миллиро зери хатар мебарад, зарур аст, тавассути инфрасохтори бадеӣ – одӣ, фаҳмо бо образҳо, ҷузъиёти марбути эмотсионалӣ ба қишрҳои гуногуни аҳолӣ фаҳмонда шавад».
Дар ин қазоват ғолибан неруи каломи ҳунарӣ ҳамчун васоити муқаввои муассиркунанда баён шудааст.
Дар ҳақиқат, асолати каломи ҳунарӣ, ки марбут ба истеъдоди фитрӣ ва ҳунари эҷодкор аст, агар, воқеан, ҳунармандона эҷод шуда бошад, муассирии том дорад. Чунончи, дар ин қазовати Фаридуддини Аттори Нишопурӣ, ки сифати ҷавонмардии ҷавонмардонро таҷассум мекунад, омадааст:
Гуфт: назди ман ҷавонмард он бувад,
Камтарин кораш фидои ҷон бувад.
Албатта, манзур дифои миллат ва  марзу буми кишвар аст, ки ҷавонмардони боору номуси диёр дар дифои он истодаанд ва он, яъне марзу буми Ватан барои аҷнабии бадандеш қуллаи дастнорас маърифат мешавад, зеро дар дифои он чизе дареғ дониста намешавад.
Дар хусуси муассирии каломи ҳунарӣ профессор С. Ятимов баҳс ба миён оварда, хоса, дар симои персонажҳои манфӣ таҷассум намудани амалҳои зишти бадандешон ва алорағми онҳо овардани накукориҳо ва хисоли ҳамидаи қаҳрамонҳои мусбат ва қиёсан омӯхтани ин образҳоро тавассути адабиёти бадеӣ чунин муҳокима меронад: «Ҳамзамон барои ҳаматарафа нишон додани қаҳрамонони мусбат, тарафҳои манфӣ – сабаб ва натиҷаҳои аъмоли ашхосеро, ки роҳи созанда ҳаёти имрӯзаро сарфи назар мекунанд, муваффақиятҳои бузурги давлати миллии моро дар кӯтоҳтарин давраи таърихӣ нодида мегиранд, ба ифротгароӣ, экстремизм ва терроризм рӯ овардаанд, ба номи давлат ва миллат иснод меоранд, ошкор созанд.
Бузургии тафаккури бадеӣ дар тавони дидани воқеоти реалӣ, ҳодисаҳо, равандҳои ҷомеа дар маҷмӯъ, ягонагӣ дар алоқамандӣ бо ҳамдигар мебошад. Он чизеро, ки дар ифода карданаш илм мувоҷеҳ бо мушкилот мегардад, сухани бадеӣ хеле сода, одӣ ба таври оммафаҳм, заминӣ ифода мекунад».
Воқеан, як нуктаро метавон хотиррасон кард, ки дар мақолаи «Илм ва амният»-и профессор С. Ятимов мо нигоҳи бунёдӣ ва комилан тоза дар хусуси маърифати илм ва анвои он – ҳам улуми ақлӣ ва ҳам илмҳои нақлӣ ё манқулро мебинем ва зиёда аз он, дар ҳамаи бахшҳои мақолаи мазкур бо муҳтавои комилан муқаввои сиёсӣ ба проблемаҳои «Давлат ва амният», «Ҳақиқати илмӣ ва амнияти миллӣ», «Илм – информатсия ва амният», «Манфиат ва амният», «Илм: адабиёт ва амният» дахл карда шудааст, ки ҳам масъалагузорӣ, принсипҳои маърифату бардошт аз онҳо, баррасии мушкилоти фавқуззикр, ҳадаф аз гузориши онҳо, хоса дар шароити ҷаҳони пуртазоди муосир ва натиҷагириҳою хулосабарориҳо аз инҳо нахустиқдом аст. Махсусан дар мақола роҷеъ ба илм, адабиёт, амнияти миллӣ ва сиёсат баҳси комилан бунёдӣ сурат гирифтааст, ки нигоҳи тоза ва оройи фалсафии олим бо қавитарин қиёсҳои илмӣ – мантиқӣ баррасӣ гардидаанд, барои ҳамаи қишри ҷомеа ва ҳамаи мардумони касбу кори гуногун пурманофеъ ва арзишманд аст.
Абдулҳай МАҲМАДАМИНОВ,
Мирзо СОЛЕҲОВ,
устодони Донишгоҳи миллии Тоҷикистон


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 04.07.2017    №: 139    Мутолиа карданд: 627

11.12.2019


Баррасии масоили тақвияти ҳамкориҳо

Бахтиёр Худоёрзода бо ҳайати Дафтари ниҳодҳои демократӣ ва ҳуқуқи инсони САҲА мулоқот намуд

Намоиши филмҳои тоҷикӣ дар Бангладеш

“МАҲБУБИ ВАТАН”

Трамп: «Бо Лавров вохӯрии хубе гузарондем»

Зеленский гуфт, ки бо Путин гуфтушунид кардан мураккаб аст

Сарвазири Эфиопия соҳиби Ҷоизаи сулҳи Нобел шуд

«Толибон» дар шимоли Афғонистон 40 куҳансолро рабуданд

МУСОБИҚАИ СИТОРАҲОИ ДЗЮДО. Бори нахуст кишварро 4 гӯштигир намояндагӣ мекунад

Ҷаҳон дар як сатр

10.12.2019


Мулоқоти Қоҳир Расулзода бо Хуан Тсзян Жун

Шиносоии Азим Иброҳим аз ҷараёни корҳои сохтмонии роҳҳои Душанбе

Дар доираи Озмуни ҷумҳуриявии «Сайри гули лола» машварати корӣ баргузор гардид

Дар Париж, Москва ва Киев оид ба муовизаи асирон ба мувофиқа омаданд

Туркия ба рафъи хатари «Давлати исломӣ» дар Афғонистон мусоидат мекунад

Сарвазири нави Финляндия - ҷавонтарин дар ҷаҳон сарвари ҳукумат

Disney дар остонаи рекорди нави ҷаҳонӣ

Ҷаҳон дар як сатр

09.12.2019


Боз як майдончаи нави варзишу бозии кӯдакон кушода шуд

Сохтмони гузаргоҳи зеризаминӣ бо дарозии 260 метр

Чемпионати осиё. Тоҷикистон дар гурӯҳи "А"

Сӯхтор дар фабрикаи Деҳлӣ боиси марги беш аз 40 нафар шуд

Медведев шартҳои бастани шартномаи газ бо Киевро гуфт

Ёрии ҷаҳонӣ ба Афғонистон 46 дарсад коҳиш ёфт

Аморати Муттаҳидаи Араб кайҳоннавард интихоб мекунад

Ҷаҳон дар як сатр

06.12.2019


Боздиди Рустами Эмомалӣ аз варзишгоҳи «Миллий»

Хуҷанд. Бунёди корхонаи истеҳсоли телевизор, яхдон ва кондитсионер

Масъалаи моҳияти сармояи инсонӣ дар рушди инноватсионӣ мавриди баррасӣ қарор гирифт

Пекин аз Вашингтон кам кардани боҷи молҳои чиниро дархост намуд

ОПЕК истихроҷи нафтро метавонад кам созад

Дар мактабҳои Қазоқистон гузариш ба алифбои лотиниро мавқуф гузоштанд

Коррупсияро дар Қирғизистон тавассути рақамисозӣ бартараф карданианд

Ҷаҳон дар як сатр


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед