logo

сиёсат

ОСИЁИ МАРКАЗӢ. НИЗОМИ АМНИЯТИ ДАСТАҶАМЪӢ ТАШАККУЛ МЕЁБАД

Дар марҳилае, ки таҳдиду хатарҳои замони муосир ҷомеаи ҷаҳониро ба ташвиш овардааст, коршиносони умури сиёсӣ зарурати муборизаи муштарак бо чолишҳои минтақавию фароминтақавиро таъкид мекунанд. Зеро дар чунин вазъият ягон кишвари дунё ба танҳоӣ натавонистааст  дар арсаи мубориза бо хавфу таҳдидҳои амниятӣ комёб гардида, амну суботро таъмин намояд. Аз ҷониби дигар, аксари хатарҳо хислати фаромиллӣ касб карда, дар рафъ ва муқовимат бо онҳо талошҳои дастаҷамъонаи байналмилалӣ ва минтақавӣ тақозо мегардад.
Бо назардошти ин, махсусан тайи чанд соли охир, дар минтақаи Осиёи Марказӣ низ зарурати пешгирӣ ва муқовимат бо хатару таҳдидҳои муосир ба миён омад. Аз ин рӯ,  бунёди низоми дастаҷамъона ва боэътимоди амниятӣ ба яке аз масъалаҳои мубрами сиёсати хориҷӣ ва дохилии кишварҳои минтақа, инчунин, ба афзалияти минтақавӣ табдил ёфт. Айни замон таъмини амнияти минтақавӣ фишанги муҳими ҳифзи сулҳу субот дар Осиёи Марказӣ ба шумор меравад.  Ҷойи таъкид аст, ки ба ташаккули низоми амниятии минтақа ва қисман фазои пасошӯравӣ, пеш аз ҳама Иттиҳоди Давлатҳои Мустақил, Созмони Аҳдномаи амнияти дастаҷамъӣ ва Созмони ҳамкории Шанхай мусоидат намуданд.
Таъсиси ИДМ яке аз заруратҳои нигоҳ доштани фазои ҳамкорӣ ва равобити мутақобилан судманди ҷумҳуриҳои собиқи шӯравӣ буд. Нақши иттиҳод дар рушди равобити кишварҳои аъзо дар давраи гузариш ва таъмини амнияти дастаҷамъӣ хеле бузург аст. СААД аз ҷумлаи сохторҳои дигари минтақавие мебошад, ки барои ҳалли масоили амниятӣ фаъолият дорад. Дар оғози асри XXI хатарҳои нави ғайрианъанавӣ, аз қабили терроризми байналмилалӣ, экстремизми сиёсӣ ва динӣ, ҷинояткории муташаккил ва фаромиллӣ, гардиши ғайриқонунии маводи мухаддир боиси нигаронии ҷомеаи ҷаҳонӣ гардиданд. Барои пешгирии ин хатару таҳдидҳо СААД дар қаламрави давлатҳои аъзои он нақши калидӣ бозида метавонад.
Ҳамкории кишварҳо дар доираи СҲШ ва мавқеъгузорӣ дар асоси Хартияи он баробарҳуқуқии давлатҳои  аъзоро ташкил медиҳад. Ин маънои онро дорад, ки қабули қарорҳо қатъиян дар асоси розигии ҳама ҷонибҳо ба роҳ монда шудааст. Барои созмон бузургии кишвар, иқтидори иқтисодӣ ва ё ҳарбӣ, мавқеи геополитикии кишварҳои аъзо аҳамият надорад. Айни замон Созмони ҳамкории Шанхай барои кишварҳои минтақа ва ҷаҳон аҳамияти зиёдтар касб мекунад. То соли 2014 кишварҳое буданд, ки хоҳишманди гирифтани мақоми “давлати аъзо” - ро доштанд, аммо ҳуҷҷатҳои мавҷуда ба ин имкон намедод. Заминаи васеъшавии созмон сентябри соли 2014 дар шаҳри Душанбе баъди ба имзо расидани қарорҳои Шӯрои сарони давлатҳои аъзои СҲШ дар бораи уҳдадориҳои давлати довталаб ба узвияти созмон, тартиби додани мақоми давлати узви Созмони ҳамкории Шанхай гузошта шуд. Бояд зикр намуд, ки мақсади таъсиси созмони мазкур бори аввал соли 2000 дар пойтахти кишварамон-шаҳри Душанбе дар заминаи Панҷгонаи Шанхай  тарҳрезӣ гардида буд.
9 июни соли 2017 дар шаҳри Остонаи Ҷумҳурии Қазоқистон ҷаласаи навбатии Шӯрои сарони давлатҳои аъзои Созмони ҳамкории Шанхай баргузор гардид. Дар ин ҷаласа сарони шаш кишвар - Тоҷикистон, Қазоқистон, Қирғизистон, Чин, Русия ва Ӯзбекистон бо гузоштани имзо дар зери ҳуҷҷатҳои барои ин созмон таърихӣ, яъне қарорҳои Шӯрои сарони давлатҳои аъзои Созмони ҳамкории Шанхай оид ба анҷомёбии расмиёти қабули Ҳиндустон ва Покистон ба аъзогии созмон ва додани мақоми аъзои СҲШ ба ин кишварҳоро тасдиқ карданд. Созмоне, ки соли 1996 арзи ҳастӣ намуда, минтақавӣ ба ҳисоб мерафт, айни ҳол мақоми фароминтақавиро ба худ касб намуд.
Дар дурнамо низ омили муттаҳидкунанда дар чаҳорчӯбаи СҲШ ва СААД ҳамкорӣ дар самти амният боқӣ мемонад, ки аз воқеиятҳои геосиёсӣ, рушди дохилиминтақавии кишварҳо ва зарурати гузариш ба сатҳи баланди ҳамгироии ҳарбӣ-техникӣ, инчунин, такмили механизмҳои мушаххаси пешгирӣ ва муқовимат аз хатарҳои муосир бармеояд. Аз ҷониби дигар ҳамсоягӣ бо Афғонистон ҳамчун сарчашмаи хатарҳои муосири ғайрианъанавӣ ва бархӯрди манофеи абарқудратҳо зарурати ташаккули низоми амниятиро дар Осиёи Марказӣ тақозо менамояд.
Муслиҳиддин НУРЗОДА, 
аспиранти факултети муносибатҳои
байналмилалии Донишгоҳи миллии Тоҷикистон


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 20.07.2017    №: 151    Мутолиа карданд: 565

09.12.2019


Боз як майдончаи нави варзишу бозии кӯдакон кушода шуд

Сохтмони гузаргоҳи зеризаминӣ бо дарозии 260 метр

Чемпионати осиё. Тоҷикистон дар гурӯҳи "А"

Сӯхтор дар фабрикаи Деҳлӣ боиси марги беш аз 40 нафар шуд

Медведев шартҳои бастани шартномаи газ бо Киевро гуфт

Ёрии ҷаҳонӣ ба Афғонистон 46 дарсад коҳиш ёфт

Аморати Муттаҳидаи Араб кайҳоннавард интихоб мекунад

Ҷаҳон дар як сатр

06.12.2019


Боздиди Рустами Эмомалӣ аз варзишгоҳи «Миллий»

Хуҷанд. Бунёди корхонаи истеҳсоли телевизор, яхдон ва кондитсионер

Масъалаи моҳияти сармояи инсонӣ дар рушди инноватсионӣ мавриди баррасӣ қарор гирифт

Пекин аз Вашингтон кам кардани боҷи молҳои чиниро дархост намуд

ОПЕК истихроҷи нафтро метавонад кам созад

Дар мактабҳои Қазоқистон гузариш ба алифбои лотиниро мавқуф гузоштанд

Коррупсияро дар Қирғизистон тавассути рақамисозӣ бартараф карданианд

Ҷаҳон дар як сатр

05.12.2019


Беш аз ду тонна доруворӣ ба коми оташ рафт

Фестивали филм ва мусиқии Руминия дар Тоҷикистон

Боздиди Рустами Эмомалӣ аз шаҳри Самарқанд

Дар Афғонистон шоҳасари Бобоҷон Ғафуров “Тоҷикон” чоп шуд

Макрон изҳороти НАТО оид ба «таҳдиди русӣ» - ро зери шубҳа гузошт

Боздошти муовини собиқ сарвари «ДИ» Ал - Бағдодӣ дар Ироқ

Андрей шевченко дар мураббигӣ низ муваффақ аст

Ҷаҳон дар як сатр

04.12.2019


Тақвияти ҳамкориҳо дар мубориза бар зидди терроризму экстремизм матраҳ гардид

Ҷаласаи гурӯҳи корӣ оид ба таҳияи намоишгоҳ бахшида ба мероси муштараки фарҳангии Роҳи абрешим баргузор шуд

Китоби Президенти Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон дар Теҳрон рӯнамоӣ мешавад

Мирзиёев раиси шаҳри Душанбе Рустами Эмомалиро ба ҳузур пазируфт

Департаменти давлатӣ: «ИМА Россияро маблағгузори терроризм намешуморад»

Ҳукумати Албания хисороти заминҷунбии мудҳишро ҳисоб намуд

Москва ва Киев созишномаи 10 – солаи таҳвили нафтро ба имзо расонданд

Ҷаҳон дар як сатр

03.12.2019


Дар пойтахт барӯйхатгирии аҳолӣ ва фонди манзил гузаронда мешавад

Дар майдони «Дӯстӣ» арчаи солинавӣ қомат меафрозад


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед