logo

фарҳанг

ЗАБОНИ КОРНОМАҲО ВА ЭЪҶОЗҲО

Модар гаҳвора меҷунбонд ва бо як ҷаҳон муҳаббат дида ба чеҳраи софу беғаш ва маъсумонаи кӯдакаш медӯхт. Вай итминон дошт, ки бо шири сафеду суруди аллааш ҷавҳари поки забони модариро, ишқи Ватанро, зебоиҳои оламро лаҳза ба лаҳза дар замири кӯдакаш ҷой мекунад. Охир ӯ модар аст ва ин вазифаи муқаддасро вай баҷо наорад, дигар кӣ баҷо меоварад?  Бо мурури замон ба кӯдакаш хоҳад фаҳмонд, ки ҳанӯз ду ҳазор сол қабл вожаи «тоҷик» чун лаъли Бадахшон дар дили таърих ва даврони куҳан дурахшидааст. Ва решаҳои ин забон ончунон ба қаъри таърих фурӯ рафта, ки сарриштаи онро ёфтан амри маҳол мебошад ва чуноне ки академик Бобоҷон Ғафуров дар китоби «Тоҷикон» зикр менамояд, забони тоҷикӣ дар асри VI пеш аз мелод ба вуҷуд омадааст, ки ин иддаоро ёдгориҳои хаттӣ тасдиқ менамоянд.
Забони тоҷикӣ дар сайри таърихии хеш борҳо чун мурғи самандар аз миёни хокистари сӯзон, ки истилогарон аз худ боқӣ гузошта буданд, болафшон бархоста, ба миллати тоҷик умри дубораву ҳаёти ҷовидон бахшидааст.
Тоҷик бар зидди душманони марзу бумаш на танҳо бо ханҷару шамшер, инчунин, бо неруи бузурги забон ҳам мубориза кардааст. Тоҷик дини душмани сарзаминашро пазируфт, аммо бар ивази ҷонаш забонашро напазируфт ва қотеона рад кард. Зеро медонист, ки агар бипазирад, дар зери чархи гардун нопадид хоҳад гашт ва аз вай осоре боқӣ нахоҳад монд.
Тоҷик тахту тоҷашро аз даст дод, аммо забонашро аз даст надод, онро дар мағз – мағзи дилу ҷонаш ҷой кард ва ба наслҳои оянда мерос гузошт. Медонист, ки агар забонаш солиму пойдор бимонад, ҳатман рӯзе аз нав соҳиби тахту тоҷ хоҳад шуд.
Оқибат чархи таърих ба коми тоҷикон гашт ва оташи фурӯзони асолати миллӣ ва неруи забон пойгоҳи дилхоҳ ва муносибе фароҳам оварданд ва Эҳёи Аҷам, Эҳёи Тоҷик амсоли хуршед тулӯъ кард ва дар Машриқзамин партав афканд.
Хурӯши неру ва афкори Аҷам ва пайкорҳои сиёсиву маънавӣ ба забони тоҷикӣ он қадар тавоноӣ бахшиданд, ки вай халқҳо ва кишварҳои як минтақаи бузурги оламро зери шаҳпари худ қарор дод ва аз файзу баракату саховаташ илму донишу маърифат равнақ ёфт ва назми нобу дилангез чаман – чаман шукуфта, накҳати гулҳои рангорангаш рӯи оламро фаро гирифт.
Забони тоҷикӣ ончунон равнақ ва густариш ёфт, ки ба ифтихораш дар сарзаминҳои гуногун фарҳангҳои бешуморе таълиф шуданд. Чун забони тоҷикӣ дар Ҳиндустон расмият ёфт, дар ин сарзамин фарҳангнигорӣ вусъати беандоза пайдо кард. Ба гуфти устод Саид Нафисӣ танҳо номгӯи беш аз 200 фарҳанги тафсирӣ то замони мо расидааст.
Забони тоҷикӣ он қадар сарватманд, пурғано ва дорои мазмуну мафҳумҳои тозаву рангоранг шуд, ки ба киштзори сарсабзу серҳосил табдил ёфт ва дар ҳар хӯшаи он садҳо донаи заррини маънӣ ҷойгузин гардид.
Намунааш «Фарҳанги забони тоҷикӣ» (1969) аст, ки ҳар вожае дар он ҳангоми шарҳу тафсил гулзори хуррами суханро пеши назар меоварад.
Дар ин фарҳанг, аз ҷумла  вожаи «гул» дар ҳафт саҳифа 170 вожаи «оташ» дар шаш саҳифа 175 вожаи «сар» дар даҳ саҳифа қариб 250 вожаи «чашм» дар шаш саҳифа 170 вожаи «дил» дар ҳаштуним саҳифа 230 бор бо маъниҳову мафҳумҳои гуногун ва бо мисолҳои ҷолибу дилнишин шарҳу баён ёфтаанд. Агар ақсои оламро бигардем, забонеро бо ин сарвати беинтиҳое, ки забони тоҷикӣ дорост, наметавон пайдо кард.
Дарёи мавҷхези илму ирфон, забону фарҳанг ва ашъори гавҳарфишоне, ки дар аҳди Сомониён Мовароуннаҳру Хуросонро шодоб карда буд, пас аз ҳазору сад сол барои миллати тоҷик, барои Тоҷикистони соҳибистиқлол чун сарчашмаи ҷӯшони маънавӣ ба ёдгор монд ва Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ – Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон бо эҳсоси баланди арҷгузорӣ ва ифтихори миллӣ дар ин иртибот чунин иброз дошт: «Натиҷаи хиради Сомониён буд, ки мо имрӯз соҳиби яке аз забонҳои тавоно, зебо ва шевои дунё ҳастем. Зиёда аз ин дар бадали садсолаҳо забони мо дар паҳнои бузурги тамаддуни дунё – аз марзҳои Осиёи Шарқӣ ва Ҳимолой то соҳили баҳри Миёназамин мақоми байналмилалӣ касб кард ва забони мукотиба ва муҳовараи қавму халқҳои гуногун гардид».
Асрҳо гузаштанд ва дар сабоҳи асри бист тоҷикон ба ҳоли табоҳе афтоданд ва ҳеҷ фарёдрасе надоштанд. Дар ин марҳилаи тақдирсози таърих устод Садриддин Айнӣ фарёдраси тоҷикон гардид ва садои мардонаву ҷасуронааш баланд шуд: «Бародарон! Агар ҳаёт ҷӯед, ба даст гиред сайфу қаламро»!  Соли 1924 чун рӯзномаи «Овози тоҷик» ба табъ расид, он ба зудӣ ба «Овози Айнӣ» табдил ёфт. Қариб тамоми мақолаҳои устод дар боби ҳимояи ҳуқуқи тоҷикон, ҳимояи забони тоҷикӣ, зинда намудани забони соддаи тоҷикӣ ва бедории миллӣ дар ҳамин рӯзнома мунташир гаштанд ва ин иқдоми ватанпарастона то вопасин ҳаёти ӯ давом ёфт.
Таърих боз ба бахти тоҷикон гашт ва дар охири садаи бист Тоҷикистон озод ва соҳибистиқлол гардид. Шарафи бузургу муқаддаси пос доштани забони тоҷикӣ ва асолати миллӣ бар дӯши Пешвои миллат Эмомалӣ Раҳмон афтод. Ишқи ҷӯшони хидмат ба забони давлатӣ ва халқу Ватан дар дили Президенти мамлакат  ҳамеша шуълавар буда, замон то замон фурӯғи тоза пайдо мекунад.
То замоне, ки кохи пурҷилои давлату миллати тоҷик пойдор аст, забон ҳамчун шоҳсутуни тиллоӣ онро рӯи шонаҳои худ устувор нигоҳ хоҳад дошт.
Зиҳӣ, забони тоҷикӣ, забони корномаҳо ва эъҷозҳо!
Раҷабалӣ ҚУДРАТОВ,
Корманди шоистаи Тоҷикистон 


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 08.07.2017    №: 166    Мутолиа карданд: 283

23.06.2018


Мулоқоти Қоҳир Расулзода бо Невен Мимитса

Масоили амният ва суботи минтақа матраҳ гардиданд

Ҳамоиш ба муносибати 21 - солагии Рӯзи Ваҳдати миллӣ

Корхонаи коркарди маҳсулоти ширӣ ба кор шурӯъ кард

13.06.2018


Шиносоии Сарвазири мамлакат бо фаъолияти корхонаҳои пойтахт

12 медали варзишгарони тоҷик дар Ҷоми Ӯзбекистон

Боздиди ҳайати Ӯзбекистон аз НБО Роғун ва мавзеи сайёҳии Варзоб

Ҷаҳон дар як сатр

Вохӯрии таърихӣ - муқаддимаи сулҳ

Дар Муғулистон Маркази байналмилалии тадқиқотии кишварҳои рушдкунанда ташкил шуд

Сарвари Сандуқи байналмилалии асъор аз хатар ба иқтисоди ҷаҳонӣ огоҳ сохт

Бонки миллии Қирғизистон 90 дарсади даромадашро ба давлат медиҳад

12.06.2018


Баргузории ҷаласаи Шӯрои вазирони корҳои хориҷии СААД

Баимзорасии созишномаи ҳамкорӣ

Вазорати маориф ва илм ба ҷадвали санҷишу имтиҳонҳо тағйирот ворид кард

Баистифодадиҳии корхонаи коркарди санги хоро

Ҷаҳон дар як сатр

СААД ба Тоҷикистон дар таҳкими марз бо Афғонистон ёрӣ мерасонад

Дар Чин сафари Путинро комёбии мутлақ унвон карданд

Баррасии вазъи Афғонистон, Сурия ва Корея дар Алмаато

Мирзиёев хостори "долони озод"-и тиҷоратии СҲШ шуд

Минск аз Чин 800 миллион юан ёрии ройгон мегирад

08.06.2018


Мулоқоти Сироҷиддин Муҳриддин ва Никлас Линдквист

Форуми байналмилалии рушди сармояи инсонӣ баргузор мешавад

Иди саиди Фитр дар Тоҷикистон 15 июн таҷлил мегардад

Муҳлати бақайдгирии шаҳрвандони хориҷӣ аз 3 то 10 рӯзи корӣ тамдид шуд

Як вохӯрии судманд

РАШТ. Бунёду азнавсозии муассисаҳои таълимӣ вусъат мегирад

МОҲӢ. Афзоиши истеҳсол

Тақвими бозиҳои Ҷоми ҷаҳон

07.06.2018


Баргузории ҷаласаи навбатии кумитаи тадорукот

Мулоқоти Сироҷиддин Муҳриддин бо Алӣ Муборак ал-Муҳаннадӣ

Корхонаи парандапарварӣ ба истифода дода хоҳад шуд

Тоҷикистон боз дар мақоми аввал


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед