logo

фарҳанг

ЗАБОНИ КОРНОМАҲО ВА ЭЪҶОЗҲО

Модар гаҳвора меҷунбонд ва бо як ҷаҳон муҳаббат дида ба чеҳраи софу беғаш ва маъсумонаи кӯдакаш медӯхт. Вай итминон дошт, ки бо шири сафеду суруди аллааш ҷавҳари поки забони модариро, ишқи Ватанро, зебоиҳои оламро лаҳза ба лаҳза дар замири кӯдакаш ҷой мекунад. Охир ӯ модар аст ва ин вазифаи муқаддасро вай баҷо наорад, дигар кӣ баҷо меоварад?  Бо мурури замон ба кӯдакаш хоҳад фаҳмонд, ки ҳанӯз ду ҳазор сол қабл вожаи «тоҷик» чун лаъли Бадахшон дар дили таърих ва даврони куҳан дурахшидааст. Ва решаҳои ин забон ончунон ба қаъри таърих фурӯ рафта, ки сарриштаи онро ёфтан амри маҳол мебошад ва чуноне ки академик Бобоҷон Ғафуров дар китоби «Тоҷикон» зикр менамояд, забони тоҷикӣ дар асри VI пеш аз мелод ба вуҷуд омадааст, ки ин иддаоро ёдгориҳои хаттӣ тасдиқ менамоянд.
Забони тоҷикӣ дар сайри таърихии хеш борҳо чун мурғи самандар аз миёни хокистари сӯзон, ки истилогарон аз худ боқӣ гузошта буданд, болафшон бархоста, ба миллати тоҷик умри дубораву ҳаёти ҷовидон бахшидааст.
Тоҷик бар зидди душманони марзу бумаш на танҳо бо ханҷару шамшер, инчунин, бо неруи бузурги забон ҳам мубориза кардааст. Тоҷик дини душмани сарзаминашро пазируфт, аммо бар ивази ҷонаш забонашро напазируфт ва қотеона рад кард. Зеро медонист, ки агар бипазирад, дар зери чархи гардун нопадид хоҳад гашт ва аз вай осоре боқӣ нахоҳад монд.
Тоҷик тахту тоҷашро аз даст дод, аммо забонашро аз даст надод, онро дар мағз – мағзи дилу ҷонаш ҷой кард ва ба наслҳои оянда мерос гузошт. Медонист, ки агар забонаш солиму пойдор бимонад, ҳатман рӯзе аз нав соҳиби тахту тоҷ хоҳад шуд.
Оқибат чархи таърих ба коми тоҷикон гашт ва оташи фурӯзони асолати миллӣ ва неруи забон пойгоҳи дилхоҳ ва муносибе фароҳам оварданд ва Эҳёи Аҷам, Эҳёи Тоҷик амсоли хуршед тулӯъ кард ва дар Машриқзамин партав афканд.
Хурӯши неру ва афкори Аҷам ва пайкорҳои сиёсиву маънавӣ ба забони тоҷикӣ он қадар тавоноӣ бахшиданд, ки вай халқҳо ва кишварҳои як минтақаи бузурги оламро зери шаҳпари худ қарор дод ва аз файзу баракату саховаташ илму донишу маърифат равнақ ёфт ва назми нобу дилангез чаман – чаман шукуфта, накҳати гулҳои рангорангаш рӯи оламро фаро гирифт.
Забони тоҷикӣ ончунон равнақ ва густариш ёфт, ки ба ифтихораш дар сарзаминҳои гуногун фарҳангҳои бешуморе таълиф шуданд. Чун забони тоҷикӣ дар Ҳиндустон расмият ёфт, дар ин сарзамин фарҳангнигорӣ вусъати беандоза пайдо кард. Ба гуфти устод Саид Нафисӣ танҳо номгӯи беш аз 200 фарҳанги тафсирӣ то замони мо расидааст.
Забони тоҷикӣ он қадар сарватманд, пурғано ва дорои мазмуну мафҳумҳои тозаву рангоранг шуд, ки ба киштзори сарсабзу серҳосил табдил ёфт ва дар ҳар хӯшаи он садҳо донаи заррини маънӣ ҷойгузин гардид.
Намунааш «Фарҳанги забони тоҷикӣ» (1969) аст, ки ҳар вожае дар он ҳангоми шарҳу тафсил гулзори хуррами суханро пеши назар меоварад.
Дар ин фарҳанг, аз ҷумла  вожаи «гул» дар ҳафт саҳифа 170 вожаи «оташ» дар шаш саҳифа 175 вожаи «сар» дар даҳ саҳифа қариб 250 вожаи «чашм» дар шаш саҳифа 170 вожаи «дил» дар ҳаштуним саҳифа 230 бор бо маъниҳову мафҳумҳои гуногун ва бо мисолҳои ҷолибу дилнишин шарҳу баён ёфтаанд. Агар ақсои оламро бигардем, забонеро бо ин сарвати беинтиҳое, ки забони тоҷикӣ дорост, наметавон пайдо кард.
Дарёи мавҷхези илму ирфон, забону фарҳанг ва ашъори гавҳарфишоне, ки дар аҳди Сомониён Мовароуннаҳру Хуросонро шодоб карда буд, пас аз ҳазору сад сол барои миллати тоҷик, барои Тоҷикистони соҳибистиқлол чун сарчашмаи ҷӯшони маънавӣ ба ёдгор монд ва Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ – Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон бо эҳсоси баланди арҷгузорӣ ва ифтихори миллӣ дар ин иртибот чунин иброз дошт: «Натиҷаи хиради Сомониён буд, ки мо имрӯз соҳиби яке аз забонҳои тавоно, зебо ва шевои дунё ҳастем. Зиёда аз ин дар бадали садсолаҳо забони мо дар паҳнои бузурги тамаддуни дунё – аз марзҳои Осиёи Шарқӣ ва Ҳимолой то соҳили баҳри Миёназамин мақоми байналмилалӣ касб кард ва забони мукотиба ва муҳовараи қавму халқҳои гуногун гардид».
Асрҳо гузаштанд ва дар сабоҳи асри бист тоҷикон ба ҳоли табоҳе афтоданд ва ҳеҷ фарёдрасе надоштанд. Дар ин марҳилаи тақдирсози таърих устод Садриддин Айнӣ фарёдраси тоҷикон гардид ва садои мардонаву ҷасуронааш баланд шуд: «Бародарон! Агар ҳаёт ҷӯед, ба даст гиред сайфу қаламро»!  Соли 1924 чун рӯзномаи «Овози тоҷик» ба табъ расид, он ба зудӣ ба «Овози Айнӣ» табдил ёфт. Қариб тамоми мақолаҳои устод дар боби ҳимояи ҳуқуқи тоҷикон, ҳимояи забони тоҷикӣ, зинда намудани забони соддаи тоҷикӣ ва бедории миллӣ дар ҳамин рӯзнома мунташир гаштанд ва ин иқдоми ватанпарастона то вопасин ҳаёти ӯ давом ёфт.
Таърих боз ба бахти тоҷикон гашт ва дар охири садаи бист Тоҷикистон озод ва соҳибистиқлол гардид. Шарафи бузургу муқаддаси пос доштани забони тоҷикӣ ва асолати миллӣ бар дӯши Пешвои миллат Эмомалӣ Раҳмон афтод. Ишқи ҷӯшони хидмат ба забони давлатӣ ва халқу Ватан дар дили Президенти мамлакат  ҳамеша шуълавар буда, замон то замон фурӯғи тоза пайдо мекунад.
То замоне, ки кохи пурҷилои давлату миллати тоҷик пойдор аст, забон ҳамчун шоҳсутуни тиллоӣ онро рӯи шонаҳои худ устувор нигоҳ хоҳад дошт.
Зиҳӣ, забони тоҷикӣ, забони корномаҳо ва эъҷозҳо!
Раҷабалӣ ҚУДРАТОВ,
Корманди шоистаи Тоҷикистон 


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 08.07.2017    №: 166    Мутолиа карданд: 196

14.12.2017


Мулоқоти Қоҳир Расулзода ва Биналӣ Йилдирим

Рушду равнақи ҳамкориҳои Тоҷикистону Туркманистон

Ибодулло Машраб – барандаи Ҷоизаи «Ситораи Иттиҳод»

Дар Ёвон коргоҳи меваю сабзавот ба истифода дода шуд

Бунёди боғи интенсивӣ дар Тоҷикобод

Ҷаҳон дар як сатр

Зангҳои бардурӯғ

ИМА маблағгузории СММ – ро 250 миллион доллар кам карданист

Фаронса истифодаи телефонҳои мобилиро дар мактабҳо манъ менамояд

Бори нахуст дар эстафетаи олимпӣ робот иштирок намуд

Варзиш

11.12.2017


Баррасии масоили ҳифзи амнияти иттилоотӣ

Вохӯрии Музаффар Ҳусейнзода ва Дан Некулаеску

Инноватсия ва шарикӣ барои ноил гаштан ба Ҳадафҳои рушди устувор

Баргузории форуми «Роҳ ба сӯи иқтисодиёти ғайринақдӣ»

Ҷаҳон дар як сатр

«Сафирони забони русӣ» ба Тоҷикистон омаданд

Дар Осло Ҷоизаи сулҳи Нобел супурда шуд

Сарвазири Ироқ: «Ҷанг алайҳи «ДИ» анҷом ёфт»

СММ: «Ҳаҷми ҷаҳонии порагирӣ 1 триллион долларро ташкил медиҳад»

Фарбеҳтарин зани дунё 400 кило вазн партофт

08.12.2017


Ҷаҳон дар як сатр

Дар Швейтсария президенти нав интихоб намуданд

Ҷангиёни «Давлати исломӣ» ба киберфазо мегузаранд

Хисорот аз сӯхтори ҷангали Калифорния аз 9 миллиард доллар гузашт

Шикояти соҳибкорон аз мақомоти Қазоқистон кам мешавад

«Наҷотбахши дунё»-ро дар Абу - Дабӣ намоиш медиҳанд

Даҳ кишваре, ки арзонтарин қарзи манзил доранд

07.12.2017


Вохӯрии Шамсиддин Орумбекзода ва Криста Пиккат

Масоили густариши ҳамкориҳо дар соҳаи тиб матраҳ гардид

Маросими супурдани эътимоднома

Баррасии таҳкими равобити соҳибкорони Тоҷикистону Қатар

Бунёди қасри фарҳанг дар ноҳияи Шамсиддин Шоҳин

Ҷаҳон дар як сатр


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед