logo

фарҳанг

МЕҲРГОН - ОИНИ МЕҲРПАРАСТӢ

Меҳргон яке аз ҷашнҳои миллии ниёгони ориёии мо мебошад, ки дар гузашта мардуми мо онро дар нимаи дуюми сол ҳамчун ҷашни шукӯҳманди ҳосилғундорӣ, бардоштани самараи меҳнати кишоварзон таҷлил мекарданд. Баъди Меҳргон бо омадани фасли зимистон фурӯравии сол ба вуқӯъ мепайваст ва ҷашнҳои ҳошиявии Дайгону Шаби Ялдо ва Сада аз паси сар кардани фосилаҳои мавсимӣ, омодагӣ аз фарорасии ҷашни Наврӯз мужда медоданд. Ба ин маънӣ, ҷашнҳои Наврӯзу Меҳргон бо ҳам робитаи узвӣ доранд. Ҳар ду дар ду таодул – баҳорӣ ва тирамоҳӣ ҷашн гирифта мешаванд. Аввалӣ ба эҳё ва растохези табиат ва оғози кишту кори баҳорӣ ва дуюмӣ ба маъракаи ҳосилғундорию хирманкӯбӣ мансубанд. Меҳргон аслан ҷашни кишоварзон аст, ки дар он деҳқон ҳамчун пири корҳои кишоварзӣ мавқеи калидӣ ва меҳварӣ дорад.

Ҷашни Меҳргон дар ҳудуди имрӯзаи Осиёи Марказӣ ва Афғонистону Эрон ҳанӯз дар аҳди қадим баргузор мегардид. Нишонаҳои зиёде аз ин ҷашн дар Осиёи Миёнаву Эрони бостон боқӣ мондаанд, ки ҳокӣ аз густариши фарҳанги кишоварзию чорводорӣ мавҷудияти гурӯҳи иҷтимоии барзгарону деҳқонон мебошанд.
Тибқи иттилои Анна Красноволская дар тадқиқоти худ ба номи «Чанд чеҳраи калидӣ дар асотири гоҳшумории эронӣ», фарҳангшиносон дар яке аз деворҳои Панҷакенти бостонӣ тасвиреро кашф кардаанд, ки ба асрҳои VI - VII тааллуқ дорад. Дар тасвир марди  ришдори нуроние кашида шудааст, ки бо рӯймоле пешониашро баста, дар рӯи суфа нишастааст. Дар пушти сараш хирмани бузурги гандум намудор аст, ки чанд нафар аз деҳқонон онро ба халтаҳо (қопчаҳо) ҷой дода, ба анбор медароранд. Як нафар ҳисобчӣ дар даст қаламу дафтар миқдори қопчаҳоро ба ҳисоб мегирад. Поинтари ин расм гурӯҳи деҳқонон аз самараи ҳосили бадастовардаашон болида, бо хушнудӣ зери садои асбобҳои мусиқии хунёгарон рақсу бозӣ мекунанд.
Аз ҷузъҳои тасвири мазкур асолату моҳияти ҷашни Меҳргонро дар таърихи гузаштаи ниёгонамон ба хубӣ тасаввур карда метавонем. Марди нуронӣ пири корҳои кишоварзӣ Бобои деҳқон мебошад. Хирмани ҷамъоваришуда дар суфаи бузурги Бобои деҳқон ҷой дода шудааст, ки дар он баракати ҳосил меафзояд ва он муқаддас дониста мешавад. Хирмангоҳ ҳамчун макони муқаддас русуму одоби худро дорад. Дар он бо садои баланд ҳарф задану суҳбат кардан, ғазаболуд шудану дашном додан ва ё таҳқир кардани якдигар, нигоҳ доштани саг ва дигар ҳайвонот мамнӯъ аст.
Дарвоқеъ, дар Дарвозу Язгулом ва Вахону Ишкошим аз замонҳои қадим Наврӯзро Шогун ва Бобои деҳқонро шогунӣ - ба маънои шахси хушқадаму муборак ва фархунда ном мебурданд. Агар дигар нишонаҳои боқимонда аз Меҳргон ва корҳои кишоварзӣ барои  рӯёндани ҳосил дар Мовароуннаҳру Хуросон ва Эрони бостонро ба ёд орем, ба хубӣ маълум мешавад, ки ҷашни Меҳргон дар давраҳои гуногуни ҳаёти иҷтимоию фарҳангии ниёгони мо асари худро гузоштааст.
Ҷашни Меҳргонро Абурайҳони Берунӣ дар «Осор – ул – боқия» ба мисли Наврӯз ба Меҳргони омма (хурд) ва Меҳргони хосса (бузург) ҷудо намуда, оғози онро шонздаҳумин рӯз аз моҳи меҳр ба қалам додааст. Ин масъаларо муаллифи асари «Таърихи Табарӣ» ва Маҳмуди Гардезӣ дар «Зайн – ул – ахбор» низ зикр  намудаанд. Ҷашни Меҳргон дастархони идонаи худро дорад, он низ ба мисли «Хони наврӯзӣ» ороста мешавад, вале дар он меваҷоти гуногун бештар гузошта хоҳад шуд. Иттилооте, ки аз давраҳои қадим ба мо омада расидааст, ҳокӣ аз онанд, ки дар аҳди Ҳахоманишиён, хусусан Ашкониён, ки худро ягона вориси  асосии шаҳриёрони эронӣ баъди ҳамлаи Искандари Мақдунӣ ва давраи Ҳеллинизм медонистанд, ҳамчунин, дар давраи Сосониён ҷашни Меҳргон ба шукӯҳу салобати хосса ва шодиву сурур баргузор мегардид. Чун маънои меҳр хуршед аст ва он ба инсон ва табиат гармиву рӯшноӣ мебахшад, шаҳриёрони эронӣ, аз ҷумла Анӯшервони Одил, дар рӯзи ҷашни Меҳргон маросими тоҷгузориро анҷом медоданд.
 Дар аҳли ислом нахуст мушкилиҳои зиёде барои ҷашн гирифтани идҳои миллии мардуми эронитабор ба вуҷуд омад, вале баъдтар, дар замони хилофати Аббосиён вазъ тағйир ёфт ва Наврӯзу Меҳргон дар давоми сол ҷашн гирифта мешуданд. Дар аҳди Сомониёну Ғазнавиён ҷашнҳои Наврӯзу Меҳргон шукӯҳу шаҳомати бештар пайдо намуданд. Ҳатто шоирони араб дар васфи Наврӯзу Меҳргон қасида ва шеъру таронаҳо эҷод намудаанд, ки онҳоро Ҳамзаи Исфаҳонӣ гирдоварӣ намудааст.
Ногуфта намонад, ки оини меҳрпарастӣ дар канораҳои рӯдҳои Ҷайҳуну Сайҳун ба вуҷуд омада буд. Дар асрҳои баъдӣ ба Юнону Рум ва ба воситаи онҳо ба мамолики Ғарб интишор ёфт ва ҳар сол дар мамолики Ғарб низ бо номи Митракона ҷашн гирифта мешуд, вале ҷашни Митракона аз ҷашни Меҳргон аз бисёр ҷиҳат фарқ мекард. Олими англис Франк Кумон дар ин росто таҳқиқоти махсусе анҷом додааст ва оид ба оини меҳрпарастӣ ва маросими ҷашнҳои он дар Рум ва дигар мамолики Аврупо далелҳои фаровон ҷамъоварӣ намудааст.
Хушбахтона, баъди ба истиқлолият соҳиб шудани ҷумҳурӣ бо ташаббуси Пешвои миллат идҳои асосии миллии мардуми орёинажод аз нав эҳё гардиданд. Боиси хурсандист, ки ҷашнгирии Меҳргон низ ба ҳукми анъана даромад ва саҳифаи тозае дар фарҳанги мардумии тоҷик боз шуд.
Муҳаммадқул ҲАЗРАТҚУЛОВ,
доктори илми фалсафа, профессор


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 10.10.2017    №: 211    Мутолиа карданд: 685

20.02.2018


Бизнес-форуми доираҳои соҳибкорӣ баргузор мешавад

Хисрав Соҳибзода бо Султон Саъд ал-Мурайхӣ мулоқот намуд

Дурнамои рушди сиёсати давлатии ҷавонон матраҳ мегардад

ҶДММ “Суғуртаи асри XXI” соҳиби иҷозатнома шуд

Ҷаҳон дар як сатр

Вячеслав Володин: «Дар Сурия миёни «ДИ» - ро Русия шикаст»

Гуфтушуниди Чин бо ҷудоихоҳони покистонӣ

Қазоқистон: «Шустан» - и $500 миллион ва 8 сол маҳрумӣ аз озодӣ

Барои барқарорсозии Мехико баъди заминҷунбӣ шаш сол зарур аст

19.02.2018


Сироҷиддин Аслов бо Валбурга Рос мулоқот намуд

Муносибатҳои тиҷоратию иқтисодӣ бо Япония густариш меёбанд

Фурудгоҳи байналмилалии Душанбе ба стандартҳои ҷаҳонӣ мутобиқ мешавад

Барориши нахустини коғазҳои қиматнок ба иқтисоди кишвар 500 миллион доллар ворид намуд

Нуъмон Абдуғаффорзода: "Ба шарофати имтиёзҳои андозию гумрукӣ инфрасохтори сайёҳӣ рушд меёбад"

Ҷаҳон дар як сатр

Масъулияти куштори одамон дар Қизлярро «ДИ» ба зимма гирифт

ИА воридсозии сулҳофарон ба Донбассро воситаи қатъи таҳрими зиддирусӣ мешуморад

Мексика дар 33 мунитсипалитет ҳолати фавқулода роҳандозӣ кард

Садамаи чархбол боиси марги 13 нафар гашт

Дар Венесуэла ҳавопаймо ба болои хона афтид

Варзиш

17.02.2018


Сироҷиддин Аслов бо Ясмин Гуедар мулоқот намуд

Баррасии рушди муносибатҳои Тоҷикистону Озарбойҷон

Густариши ҳамкориҳо дар соҳаи сайёҳӣ

Ванҷ. Корҳои ободонӣ вусъат меёбанд

ХАТЛОН. Ба ҳунар арҷ мегузоранд

ИШКОШИМ. Беморон таҳти назорат қарор доранд

Хадамот ба буҷети мамлакат 92799, 26 сомонӣ ворид намуд

"ТОҶИК – ЭЙР". Камбудиҳо бартараф мешаванд

АГЕНТИИ ОМОР. Пешниҳоди шакли нави ҳисоботи ҷойҳои кории навтаъсис

Шералӣ Сиддиқзода: "Шароити муосири таҳсилро фароҳам меорем"

Агентӣ 1980 ҷинояти коррупсиониро ошкор кард

Бекоршавии ақди никоҳ аз мушкилоти мубрам боқӣ мемонад

14.02.2018


ҲИСОР. Аз таъмини дурнамои пахта то иҷрои барзиёди даромади буҷет


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед