logo

фарҳанг

МЕҲРГОН. АЗ БАРАКАТ ТО ФАРОВОНӢ

Меҳргон дар баробари Наврӯз аз зеботарин ва шоистатарин ҷашнҳои аҷдоди тоҷикон ба шумор меравад, ки дар гузашта миёни мардумони ориёӣ нисбат ба дигар иду маросим мавқеъ ва манзалати воло дошт. Аз омадани он аз шоҳу вазир сар карда, то деҳқону косиб - ҳама хурсандӣ мекарданд. Шоирон васфу тасвири Меҳргонро дар шеърҳояшон тараннум менамуданд ва шаъну шукӯҳи ин ҷашни азизро дурахшонтар месохтанд. 
Чунончи, устод Рӯдакӣ гуфтааст:

Малико, ҷашни Меҳргон омад,
Ҷашни шоҳону хусравон омад. 
Хаз ба ҷойи мулҳаму хиргоҳ,
Бадали боғу бӯстон омад.
Мӯрд ба ҷойи савсан омад боз,
Май ба ҷойи арғувон омад.
Ту ҷавонмарду давлати ту ҷавон,
Май ба бахти ту ҷавон омад.
 
Мунҷики Тирмизӣ яке аз шоирони дигари варзидаи тоҷик дар як қасидааш васфи зебоиҳои тирамоҳро пайванд бо Меҳргон ҷой додааст. Ӯ ишора ба таҳвили офтоб, яъне эътидоли тирамоҳии сол карда, аз дигаргуниҳои табиат низ хабар медиҳад.

Худойгоно, фархунда Меҳргон омад,
Зи боғ равон гашт ба таҳвили офтоб аҳвол.
Саропардаи суҳбат кашид себу турунҷ,
Ба табли реҳлат барзад гули бунафша дувол.
Ба сони моҳии заррин кунун фурӯ резад,
Зи бед барг ба як зилзила ба оби зулол.

Ҷашни Меҳргон дар сарчашмаҳои таърихию фарҳангӣ ва адабӣ, махсусан, дар ашъори шоирони классики форс - тоҷик ҳамчун тимсоли баракату фаровонӣ, файзи дастархони кишоварзону боғдорон ва ҳунармандону чорводорон намудор мешавад. Таҷлили Меҳргон дар тирамоҳ бо Наврӯзи баҳорӣ як навъ тавозунро ба вуҷуд овардааст. Аҷдоди тоҷикон дар айёми баҳор бо сад нияту умед ба корҳои кишоварзию боғпарварӣ ва ғайра шурӯъ карда, дар фасли тирамоҳ ҳосили заҳмати худро гирдоварӣ мекарданд. Дар ҳар амал онҳо аз худои худашон – Меҳри баракатбахш фаровонию афзунии самараи дастранҷи хешро дархост менамуданд. Баъд аз гирдовариҳо ба рамзи шукронаи неъмати худодод ҷашнҳо меоростанд, шодию хуррамӣ мекарданд. Ҳамин тариқ, арзи сипос ва арҷгузорӣ ба неъматҳои табиат ва меҳру илтифоти эзади Меҳр густаришу шукӯҳ пайдо карда, тадриҷан ба ҷашни бузурги минтақавӣ табдил ёфтааст.
Меҳргон ҷашни мардумист. Онро шоҳони сосонию амирони сомонӣ бо халқ ва барои халқ барпо менамуданд. Дар доираи таҷлили Меҳргон онҳо корҳои кишоварзию боғдорӣ ва касбу ҳунарҳоро таблиғ мекарданд, мардумро ба иттиҳоду дӯстӣ ва корҳои нек мехонданд. Ҳамин гуна арзишу ғояҳои судбахши Меҳргон буд, ки вусъату тамдиди онро таъмин кард ва то ба рӯзҳои мо дар шаклу суратҳои гуногун омада расид.
Дар асрҳои миёна то ба ибтидои садаи ХХ Ҷашни Меҳргон ба гунаи як иди оммавии мардумӣ бо номҳои сайр ва иди тирамоҳӣ дар байни тоҷикон таҷлил мегашт.
Чунин  сайрҳо, ки як навъ идомаи Ҷашни Меҳргон мебошанд, дар маҳалҳои дигари тоҷикнишини Осиёи Марказӣ низ то ба нимаҳои садаи ХХ барпо мешуданд. Чунончи, дар деҳаи Хуҷии Болои ноҳияи Ҳисор мазоре ҳаст, ки мардум ҳар тирамоҳ се маротиба рӯзҳои чоршанбе дар он сайр барпо мекарданд. Ин анъана ҳоло ҳам бо андаке тағйирот идома дорад. Тавре ки фолклоршиноси варзида Рӯзӣ Аҳмад дар асараш «Фолклори маросимҳои мавсимии тоҷикони Осиёи Марказӣ» навиштааст, тоҷикони деҳаи Саричашмаи вилояти Қашқадарёи Ӯзбекистон баъди бардошти ҳосилоти деҳқонӣ, ки ба нимаи моҳи октябр рост меояд, «Сайри мазор» ном иде доштанд. Сокинони деҳаи мазкур гӯсфанд ё гов кушта аҳли деҳа ҷашни бузурге меоростанд ва рӯйи дастархон меваҳои гуногун тарбузу харбуза  ва нону шириниҳо ниҳода, дар сайргоҳ дафу сурнаю  дутор навохта, рақсу бозӣ мекарданд ва ин шодиву сурур то бегоҳ идома меёфт.
 Мардум ҷашни «Сайри мазор» - ро бо нияте баргузор менамоянд, ки ҳамасола кишти деҳқониашон фаровон гардад, рӯзгорашон  осуда бошад, хайру баракат аз хонадонашон канда нашавад ва молу ҳолашон  бегазанд бошанд ва Худои мутаол онҳоро аз балоҳо нигаҳбон бошад.
Боиси шодмонист, ки Ҷашни Меҳргон дубора эҳё гардид ва тавассути он корҳои самарабахши кишоварзию боғдорӣ, чорводорӣ, занбӯриасалпарварӣ ва касбу ҳунарҳои дигар таблиғу ташвиқ мешаванд. Он, воқеан, таҷассумкунандаи суннатҳои неки ниёгони мост.
Дилшод РАҲИМӢ,
муовини директори
Пажӯҳишгоҳи илмӣ - тадқиқотии
фарҳанг ва иттилооти Вазорати фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон,
номзади илми филология


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 11.10.2017    №: 212    Мутолиа карданд: 784

13.06.2018


Шиносоии Сарвазири мамлакат бо фаъолияти корхонаҳои пойтахт

12 медали варзишгарони тоҷик дар Ҷоми Ӯзбекистон

Боздиди ҳайати Ӯзбекистон аз НБО Роғун ва мавзеи сайёҳии Варзоб

Ҷаҳон дар як сатр

Вохӯрии таърихӣ - муқаддимаи сулҳ

Дар Муғулистон Маркази байналмилалии тадқиқотии кишварҳои рушдкунанда ташкил шуд

Сарвари Сандуқи байналмилалии асъор аз хатар ба иқтисоди ҷаҳонӣ огоҳ сохт

Бонки миллии Қирғизистон 90 дарсади даромадашро ба давлат медиҳад

12.06.2018


Баргузории ҷаласаи Шӯрои вазирони корҳои хориҷии СААД

Баимзорасии созишномаи ҳамкорӣ

Вазорати маориф ва илм ба ҷадвали санҷишу имтиҳонҳо тағйирот ворид кард

Баистифодадиҳии корхонаи коркарди санги хоро

Ҷаҳон дар як сатр

СААД ба Тоҷикистон дар таҳкими марз бо Афғонистон ёрӣ мерасонад

Дар Чин сафари Путинро комёбии мутлақ унвон карданд

Баррасии вазъи Афғонистон, Сурия ва Корея дар Алмаато

Мирзиёев хостори "долони озод"-и тиҷоратии СҲШ шуд

Минск аз Чин 800 миллион юан ёрии ройгон мегирад

08.06.2018


Мулоқоти Сироҷиддин Муҳриддин ва Никлас Линдквист

Форуми байналмилалии рушди сармояи инсонӣ баргузор мешавад

Иди саиди Фитр дар Тоҷикистон 15 июн таҷлил мегардад

Муҳлати бақайдгирии шаҳрвандони хориҷӣ аз 3 то 10 рӯзи корӣ тамдид шуд

Як вохӯрии судманд

РАШТ. Бунёду азнавсозии муассисаҳои таълимӣ вусъат мегирад

МОҲӢ. Афзоиши истеҳсол

Тақвими бозиҳои Ҷоми ҷаҳон

07.06.2018


Баргузории ҷаласаи навбатии кумитаи тадорукот

Мулоқоти Сироҷиддин Муҳриддин бо Алӣ Муборак ал-Муҳаннадӣ

Корхонаи парандапарварӣ ба истифода дода хоҳад шуд

Тоҷикистон боз дар мақоми аввал

ХАТЛОН. Рафти кишти такрорӣ бад нест, аммо...

Ҷаҳон дар як сатр

Путин зарурати рушддиҳии технологияҳои рақамиро таъкид кард

Ба Афғонистон низомиёни Амороти Муттаҳидаи Араб ва Қатар меоянд


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед