logo

фарҳанг

САРАЗМ. ОҒОЗИ ТАМАДДУН АЗ МУЛКИ ТОҶИК САРЧАШМА МЕГИРАД

Панҷакент яке аз шаҳрҳои қадимиву номдори Осиёи Марказӣ буда, садсолаҳо инҷониб дар қатори Балху Марв, Хуҷанду Кӯлоб ва Ҳисор чун яке аз марказҳои тамаддуни ориёӣ қарор гирифтааст. Мардумонаш низ аз қадим соҳибмаърифату нуктадон ва сухансанҷ мебошанд. Бояд гуфт, ки дар водии Зарафшон даҳҳову садҳо ёдгориву иншооти таърихӣ мавҷуданд, ки на фақат барои мардуми Панҷакенти бостонӣ, балки барои кулли сокинони Тоҷикистон боиси ифтихору сарфарозӣ ба шумор меравад. Яке аз онҳо ёдгории таърихии шаҳри қадимаи Саразм аст. Соли 2000 - ум бо Фармони Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ - Пешвои миллат, Президенти кишвар муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон шаҳраки бостонии Саразм ҳамчун макони таърихӣ - бостоншиносӣ эълон шуд. Дар натиҷа ташкилоти бонуфузи ЮНЕСКО соли 2010 Саразмро ба феҳристи ёдгориҳои таърихиву бостоншиносии нодири ҷаҳон ворид намуда, таърихи 5500 - сола доштани онро эътироф намуд.

Бостоншиносон шаҳркадаи Саразмро ҳамчун яке аз муъҷизаҳои олам ҳисобидаанд. Он яке аз ёдгориҳои қадимтарини давраи энеолит ва аввали асри биринҷии Осиёи Миёна ба ҳисоб меравад. Саразми бостонӣ ба ҳазораи IV - II - и пеш аз милод мансуб буда, аввалин мероси таърихии Тоҷикистони қадимии давраи энеолит ба шумор меравад.
Маънои Саразмро ҳар гуна шарҳ додаанд, аз ҷумла оғози сабзиш ва ё аз арабӣ - оғози ҷанг. Аммо маънои дурусти онро «сар» - сар, оғоз «арз» - замин, яъне, «сари замин» маънидод намудаанд. Сари замин ё Саразм дар соҳили чапи яке аз дарёҳои бузурги Осиёи Миёна - Зарафшон, дар баландии 910 метр аз сатҳи баҳр, 15 километр аз маркази шаҳри Панҷакент ва 45 километр дуртар аз шаҳри Самарқанд ҷой гирифтааст.
Барои илми бостоншиносӣ, умуман барои башарият чунин кашфиёт бозёфти беназир ба шумор меравад. Таърихи бозёфти Саразм аҷиб аст. Сокинони маҳаллӣ ба кишоварзӣ машғул буданд. Аввали солҳои 1970 - ум аз ин макон бисёр ашёҳои таърихӣ пайдо менамуданд, аммо ба он таваҷҷуҳ намекарданд. «Кашшофи нахустин» сокини қишлоқи Гурач А. Тайлонов табарзин меёбад. Ӯ бозёфти худро дар хонааш нигоҳ медорад. Аммо пас аз шаш соли нигоҳдорӣ ва андеша оқибат онро соли 1976 ба бостоншинос Абдулло Исҳоқӣ медиҳад. Дар натиҷа кори бостоншинос омад карда, сирри Саразм равшан мегардад. Тирамоҳи 1976 аз ҷониби ӯ корҳо шурӯъ мегарданд.
Одилҷон Отабоев, бостоншинос, гуфт, ки ҳангоми кофтуков кураҳои фулузгудозӣ, хумдонҳои сафолпазӣ, 150 намуд ашёи тиллоиву нуқрагин, биринҷӣ, ба монанди корд, ханҷар, табарзин, нӯги найза, муҳри сурбӣ ва дигар ашёҳо ёфт шудаанд. Шаҳраки бостонии Саразм беш аз 30 сол аст, ки мавриди таҳқиқ қарор дорад. Бозёфтҳои сершумори бостонӣ собит месозанд, ки шуғли саразмиён, пеш аз ҳама, кишоварзӣ буд. Саразм ба яке аз марказҳои калони тиҷорати маъданҳои полиометаллӣ табдил ёфта, сокинони он бо қабилаҳои аҳди қадими кишоварзии Афғонистон, Эрону Балуҷистон робитаҳои тиҷоратӣ доштанд, ки инро ёдгориҳои бадастомадаи маданияти Анаву Намозгоҳтеппаи Туркманистон, дар самти шимол, ёдгориҳои маданияти Калтаманори соҳилҳои баҳри Арал ва маданияти Афаносовои ҷануби Сибир собит месозанд.
Саразм чор давраи чандҳазорсоларо гузарондааст. Аз рӯйи деворҳои пайдошуда шаҳр аз чор қабат иборат буда, фосилаи байни ҳар давра беш аз ҳазор сол аст ва тавре мушоҳида мешавад, аз як давра ба давраи дигар иморатсозӣ шудааст. Шаҳри Саразм нақшаи муайяне надошт ва гирди он бо девори дифоӣ муҳофизат намешуд. Зеро аз ҳасм хавф набуд. Шаҳр чунон сохта шудааст, ки дар замони ҳозира ҳам дар бунёди шаҳрҳо ин омилҳо ба инобат гирифта мешаванд. Биноҳои истиқоматӣ аз 3 - 4 ҳуҷраҳои хурд - хурд, саҳни ҳавлӣ ва якчанд ҳуҷраи дигар барои маҳфузи анҷоми рӯзгор иборат аст. Дар маркази фарши толори ибодатхонаҳо оташдонҳои чоркунҷа сохта шудаанд. Маъбадҳо салибшаклу офтобшакланд. Аз боқимондаи устухонҳои ҳайвонҳо маълум мегардад, ки қурбон кардани чорво аз ҳамон вақт ба ҳукми одат даромадааст.
Натиҷаҳои ҳафриёти  шаҳраки бостонии Саразм барои омӯзиши бостоншиносии минбаъда имкони хуб фароҳам меорад. Зеро он яке аз шаҳрҳои қадимии давраи аввали зисти одамон буда, яке аз кашфиётҳои нодир ба шумор меравад. Омӯзиши он барои боз намудани саҳифаҳои нави таърихи халқи тоҷик имкони хуб медиҳад.
Қурбон АҲМАДЗОД,
Шаҳбоз АБРОР, «Ҷумҳурият»


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 09.11.2017    №: 228-229    Мутолиа карданд: 1255

24.02.2020


ГАРДИШИ МОЛ. ТАНОСУБИ СОДИРОТ НАЗАР БА ВОРИДОТ АФЗУД

РОҒУН. АФВШУДАГОН БО ҶОЙИ КОР ТАЪМИН МЕГАРДАНД

ГӮШТӢ. 4 МЕДАЛ АЗ ЧЕМПИОНАТИ ОСИЁ, АММО БЕ ТИЛЛО

ОЛИМОНИ БЕЛАРУС ДАР ШАҲРИ ХУҶАНД АРЧА МЕШИНОНАНД

ИМА ДАР АФҒОНИСТОН АМАЛИЁТИ ҲУҶУМРО ҚАТЪ СОХТ

МУШОВИРИ ТРАМП ОВОЗАҲОРО ОИД БА ОҒОЗЁБИИ «ДАХОЛАТИ РОССИЯ» БА ИНТИХОБОТ БЕБУНЁД ХОНД

ГОНЧАРУК: «УКРАИНАРО СОЗИШНОМА БО РОССИЯ АЗ БОЛОРАВИИ НАРХИ ГАЗ НАҶОТ ДОД»

ҶАҲОН ДАР ЯК САТР

БОКС. РАҚОБАТИ АНВАР ЮНУСОВ БАРОИ КАМАРБАНДИ WBA–NABA

МЕРКЕЛ ВА МАКРОН БА ПУТИН ХАБАР ДОДАНД, КИ БА ВОХӮРИИ ЯКҶОЯ БО ЭРДУҒОН ТАЙЁРАНД

ЧИН БА САММИТИ G20 ДАР АРАБИСТОНИ САУДӢ НАМЕРАВАД

ДАР БЕРЛИН ДУЗДОНИ ТАНГАИ ТИЛЛОИИ 100 - КИЛОИРО СУД НАМУДАНД

ҶАҲОН ДАР ЯК САТР

20.02.2020


РУШДИ УСТУВОРИ ШАҲРСОЗӢ. ДАР ДУШАНБЕ ДОИР БА ИН МАВЗӮЪ СЕМИНАРИ БАЙНАЛМИЛАЛӢ ДОИР ГАРДИД

ҶАМЪБАСТИ ДАВРИ ШАҲРИИ ОЗМУНИ "ДАСТАРХОНОРОӢ"

ДУШАНБЕ. ОМОДАГИҲО БА ҶАШНИ НАВРӮЗИ БАЙНАЛМИЛАЛӢ

НОҲИЯИ ДЕВАШТИЧ. МУЛОҚОТИ ИНТИХОБКУНАНДАГОН БО ГУРӮҲИ КОРИИ КМИ ҲХДТ

РАШТ. ҲАМОИШИ СОБИҚАДОРОНИ ҶАНГУ МЕҲНАТ

ГӮШТӢ. МЕДАЛИ БИРИНҶИИ ПАҲЛАВОНИ ТОҶИК АЗ ЧЕМПИОНАТИ ОСИЁ

ДАР ӮЗБЕКИСТОН ҲАМА АГЕНТИИ ХУСУСИИ ШУҒЛРО МЕБАНДАНД

ҚАЗОҚИСТОН: 90 ПАРВАНДАИ ҶИНОЯТӢ БАЪДИ БЕТАРТИБИҲО ДАР ҶАНУБИ КИШВАР

ДАР УХАН БОЗ 12 БЕМОРХОНАИ МУВАҚҚАТӢ БАРОИ БЕМОРОНИ COVID-19 КУШОДАНД

ПЙЕР ВИМОН: «ТАҲРИМОТИ ЗИДДИРУСӢ БАР ЗАРАРИ ХУДИ АВРУПО ШУДАНД»

ҶАҲОН ДАР ЯК САТР

БАРГУЗОРИИ ҶАЛАСАИ КОМИССИЯ ОИД БА ОМОДАГӢ БА МАВСИМИ «ҲАҶ-2020»

КОДЕКСИ ОБ ИСТИФОДА ВА ҲИФЗИ ЗАХИРАҲОИ ОБИРО БА ТАНЗИМ МЕДАРОРАД

МАСОИЛИ ГУСТАРИШИ РОБИТАҲОИ ФАРҲАНГӢ МАТРАҲ ШУДАНД

КОНФРОНС БАХШИДА БА РӮЗИ БАЙНАЛМИЛАЛИИ ЗАБОНИ МОДАРӢ

ЛИЖАРОНӢ. ҒОЛИБОН МУАЙЯН ШУДАНД

ДАР ӮЗБЕКИСТОН ДОДАНИ ЛИТСЕНЗИЯРО ТАҶДИДИ НАЗАР МЕКУНАНД

ҚАЗОҚИСТОН. 13 ФУРУДГОҲИ МАСИРИ ҲАВОИИ МАҲАЛЛӢ МЕСОЗАД

САРВАРИ ФЕЪЛИИ АФҒОНИСТОН АШРАФ ҒАНӢ БОЗ ПРЕЗИДЕНТ ИНТИХОБ ШУД

ТИҶОРАТ БАЙНИ ТОҶИКИСТОНУ ЧИН МОҲИ ЯНВАР ДУ БАРОБАР БОЛО РАФТ

ҶАҲОН ДАР ЯК САТР


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед