logo

фарҳанг

ҶАШНҲО БОЯД НАМОД ДОШТА БОШАНД

Таҳқиқот дар боби гоҳномаи ориёиҳо нишон медиҳад, ки дар қадим ду ҷашни муътабар буд:  Наврӯз, ки дар аввали моҳи тобистон ид мешуду сари сол аз тобистон  оғоз мегирифт ва ҷашни Меҳргон, ки дар оғози зимистон, дар даймоҳ. Ориёиҳои қадим ду фасли солро мешинохтанд – тобистонро бо номи Ҳама ва зимистонро бо номи Зана.
Баъдҳо, вақте кишоварзӣ пайдо шуд,  солро ба чор бахш тақсим намуда, Ҷашни Наврӯзро ба саршавии баҳор, Тиргонро ба аввали тобис-тон,  Меҳргонро ба аввали тирамоҳ  ва Садаро ба аввали зимистон овардаанд.  Бинобар ин, агар Наврӯз ҷашни оғози кишту кор бошад, пас Меҳргон ҷашни ҷамъоварии ҳосили рӯёндааст.
Меҳргон 16 - уми Меҳрмоҳ  бо шукӯҳу шаҳомат ҷашн гирифта мешуд ва  то 21 - ум Ромрӯз, яъне аз 21 сентябр то 21 октябр давом мекард.

Рӯзи Меҳру моҳи Меҳру ҷашни фаррух Меҳргон,
Меҳр бифзо, эй нигори Меҳрчеҳрай Меҳргон.
(Масъуд Саъди Салмон)

Дар ин  рӯз либоси фохири арғувонӣ мепӯшиданд ва шоҳон тоҷи мудаввари мушаъшаъ ба сар мегузоштанд, зеро Митра Худованди фурӯғ ва рӯшноӣ мебошад ва тоҷи мудаввари мушаъшаъ (шуълаафган) дорад.
Дар ин рӯз, ба  гуфтаи Страбон, галлаҳои аспони ориёӣ ба шоҳон ва бузургон тақдим мешуданд. Дар ин рӯз ҳамаи андозҳои давлатиро  ҷамъ менамуданд ва месупурданд. Шоҳ ба мардумони шоиста зару зевар медод. Туҳфаҳо қимат, нигинҳо тиллоӣ ё ашёҳо бо санги забарҷад буд. Санги забарҷадро Худованд гӯё дар ин рӯз офаридааст барои зиннати Меҳргон.
Зардушт фармудааст, ки тамоми рӯзҳои Меҳргон бузурганд, аз ин рӯ, шоҳони ориёӣ тамоми 30 рӯзи моҳро ид менамуданд. Ҳар панҷ рӯзро бар табақаҳои иҷтимоӣ тақсим мекарданд: панҷ рӯз ба шоҳзодагон, панҷ рӯз ба мӯбадон, панҷ рӯз ба барзгарон, панҷ рӯз ба бозаргонон, панҷ рӯз ба размиён, панҷ рӯз ба бузургон.
Азбаски фариштаи Меҳр ҳомии сулҳу салоҳ ва ваҳдат аст, дар ин моҳ шартномаҳои гуногун ба имзо мерасиданд. Дар ин моҳ дари маъбадҳои Меҳр пур аз арӯсу домод буд. Яъне дар маъбади Меҳр арӯс ва домод бо якдигар қасами садоқат, муҳаббат ва вафодориву оиладориро болои коғаз меоварданд ва мӯбад дар он муҳр мезад ва як нусхаӣ ба ҳар ду медоданд. Чунин шартнома дар байни ҳуҷҷатҳои аз кӯшки Абаргар (Муғ), бойгонии Деваштич мавҷуд аст ва дар он вазифаи занушавҳарӣ муфассал нақл мешавад. Хуб мебуд, ин суннат эҳё бишавад. Дар ақднома ҷаримаҳои гарон ба  аҳдшиканон сабт мешуд, аз ин рӯ, ҷудоишавӣ набуд.
Дигар суннати Меҳргон ҷамъбаст намудани дастовардҳои сол буд. Яъне як навъ ҳисоботи солона маҳсуб мешуд.
Барои ороиши дастархони Меҳргон ранги сурх, арғувониро авло донистаанд.  Хуб мебуд, ки либоси иди Меҳргон арғувонӣ, бо кулоҳи арғувонӣ бошад.  Ранги сурх хусусияти ин ҷашн мебошад ва бояд ба инобат гирифта шавад.
Дар ин ид ҳамаи мусобиқаҳои варзишӣ баргузор мешуданд ва дар ин хушиҳо ҳама иштироки фаъол доштанд. Беҳтар мебуд, агар дар ин хушиҳо мардум бештар дар майдон бошанд, на дар нишастгоҳҳо.
Аз рӯи таҳқиқоти таърихи ҷашнҳо маълум мегардад, ки дар ибтидо  онҳо тақвимӣ буданд, бо    гардиши Офтоб ва таъғирёбии фаслҳои сол  таъсис дода шудаанд. Бинобар ин, зарур аст, ки ҷашнҳо мувофиқи даромади фаслҳо баргузор шаванд.
Ҷашнҳо бояд намоди худро дошта бошанд, бинобар ин, намод таҷассуми хислатҳои табиати он ҷашнро ифода намояд. Азбаски Наврӯз рамзи равшанӣ, қувват гирифтани Офтоб мебошад, намоди он бояд “Офтоби нурпош” бошад. Дар оини Меҳргон ранги арғувонӣ сутуда мешавад, аз ин лиҳоз, “Тоҷи арғувонии шуоафган” мувофиқ аст.
Хулоса, ҷашнҳо мувофиқ ба талаботи замон бояд гузаронда шаванд. Дар бисёр ҷашнҳо мо мебинем, ки пиразанҳо пахтаро бо чӯб мезананд, чархаву дӯкресиро нишон медиҳанд. Кӯзаву мукиҳои куҳнаро ба намоиш мегузоранд. Ба ин анъанаҳо хотима бояд дод. Мо бояд дастовардҳои нави  замони худро ба намоиш гузорем.
Юсуфшоҳи  ЯЪҚУБШОҲ,
доктори илми таърих, бостоншинос


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 19.12.2017    №: 256    Мутолиа карданд: 498
06.07.2020


ТОҶИКИСТОН. ШУМОРАИ СИҲАТШУДАГОН АЗ КОРОНАВИРУС БА 4858 НАФАР РАСИД

НОҲИЯИ ДАРВОЗ. СОҲАИ ФАРҲАНГ БА ДАСТГИРӢ НИЁЗ ДОРАД

РАШТ. КИШТИ КАРТОШКА ДАР 3047 ГЕКТАР

КӮЛОБ. БА МАҲАЛЛАИ ЛОҲУТӢ ОБИ ТОЗА ОМАД

ЧЕМПИОНАТИ ТОҶИКИСТОН – 2020. ҒАЛАБАИ НАВБАТИИ "ИСТИҚЛОЛ"

ПУТИН: «РОССИЯ БАРОИ РУШДИ ИҚТИСОД НИЁЗ БА МУҲОҶИРОН ДОРАД»

ҶАҲОН ДАР ЯК САТР

03.07.2020


ХУҶАНД. ИФТИТОҲИ ГУЗАРГОҲИ ЗЕРИЗАМИНӢ

ЗАРУРАТИ ТАВСЕАИ ҲАМКОРИҲО ТАЪКИД ГАРДИД

ДАР ТОҶИКИСТОН АЗ КОРОНАВИРУС 4690 БЕМОР ШИФО ЁФТ

ДЗЮДО. КУРСИ ТЕХНИКӢ БАРОИ МУРАББИЁН

АЛЕКСАНДР ЛУКАШЕНКО: «БЕЛАРУС БАР КОРОНАВИРУС ҒОЛИБ ОМАД»

ҶАҲОН ДАР ЯК САТР

02.07.2020


77 ДАРСАДИ БЕМОРОН ДАР ТОҶИКИСТОН СИҲАТ ШУДАНД

КУМАКИ ШИРКАТИ “ПОМИР ЭНЕРҶИ” БА НИЁЗМАНДОН

ҚАРИБ 650 ШАҲРВАНДИ ТОҶИКИСТОН АЗ РОССИЯ БАРГАШТ

ҶАҲОН ДАР ЯК САТР

01.07.2020


ҚАРОР ДАР БОРАИ ТАЪЙИН ВА ПАРДОХТИ КУМАКПУЛИИ ИҶТИМОӢ

4568 МУБТАЛОИ COVID – 19 ДАР ТОҶИКИСТОН ШИФО ЁФТ

ҶАЛАСАИ ШӮРОИ ИҚТИСОДИИ ИДМ

НИШАСТИ САТҲИ БАЛАНД ДАР ҚОЛАБИ С5+1

ЛИГАИ ОЛӢ. ЭҲСОН ВА ВИТАЛИЙ БЕҲТАРИНҲОИ МОҲИ ИЮН

НАҚШАИ РУШДИ ИДМ БО НАЗАРДОШТИ COVID-19 ТАТБИҚ МЕШАВАД

ҶАҲОН ДАР ЯК САТР

30.06.2020


МУРАШКО: «РОССИЯ ОМОДА АСТ, ВАКСИНАҲОИ КОРОНАВИРУСРО БА БОЗОРИ ҶАҲОНӢ ВОРИД СОЗАД»

ҶАҲОН ДАР ЯК САТР

26.06.2020


75 ДАРСАДИ СИРОЯТЁФТАГОНИ COVID – 19 ДАР ТОҶИКИСТОН ШИФО ЁФТАНД

БОХТАР. ХИЗМАТЧИЁНИ ДАВЛАТӢ САВГАНД ЁД КАРДАНД

ФУТБОЛ. БОЗИИ РАФИҚОНАИ ДУ КИШВАРИ ДӮСТ

СУТ ХУРУҶИ НАВИ КОРОНАВИРУСРО ДАР АВРУПО ТАСДИҚ НАМУД

ҶАҲОН ДАР ЯК САТР

25.06.2020


COVID – 19. ДАР ТОҶИКИСТОН 4194 СИРОЯТЁФТА СИҲАТ ШУД

24.06.2020


ХУШХАБАР. ДАР ТОҶИКИСТОН 73,8 ДАРСАДИ МУБТАЛОЁНИ КОРОНАВИРУС ШИФО ЁФТАНД

АРАБИСТОНИ САУДӢ ҲАҶРО БАРОИ ЗОИРИНИ ХОРИҶӢ МАНЪ КАРД

ҶАҲОН ДАР ЯК САТР


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед