logo

илм

АДАБИЁТЕ, КИ БОРИ ИЛМ МЕКАШАД Ё ДАР БОРАИ ПАРВАРИШИ ҶАНИНИ ИНСОН БЕРУН АЗ РАҲМИ МОДАР

Дар асри XX пажӯҳишҳо доир ба усулҳои дахолати инсон ба раванди пайдоиши одам на танҳо дар раҳми модару дар шароити  лабораторӣ дар нақшаҳои назариявӣ, балки амалан низ хеле пеш рафтаанд. Яке аз чунин василаҳо, ин пайдоиш ва рушди ҷанини инсон дар найчашиша (инкубатор) мебошад. Чунин усул дар бисёр давлатҳои ҷаҳон, аз ҷумла дар Тоҷикистон низ ҷараён дорад.

Ҳамзамон савол ба миён меояд, ки дар кадом вақту замон ақидаи парвариши кӯдак дар найчашиша пайдо шудааст.      
Тадқиқотҳои чандин каратаи яке аз асосгузорони илми демографияи тоҷик, узви вобастаи Академияи илмҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон, профессор С.И. Исломов ба кашфиёти зарур ва аҳамиятнок оварда расондаанд.  Ақидаи таъмини парвариши ҷанин дар найчашиша зиёда аз 500 сол пеш аз ин ба миён омадааст ва муаллифи он мутафаккиру классики адабиёти форсу тоҷик Абдураҳмони Ҷомӣ  мебошад.
Ҷомӣ дар 73 - солагӣ достони машҳури худро бо номи «Саломон ва Абсол» эҷод карда, дар он маҳз технологияи парвариши ҷанини инсонро дар найчашиша тасвир менамояд. Асоси ҳикоя ин аст, ки яке аз подшоҳони Юнони  қадим фарзанд надошт ва дар пиронсолагӣ ба қароре омад, ки бояд фарзанддор шавад. Ӯ, ки дар ҳаёт ба ғайр аз фарзанд, ҳама чизро дошт, ин ғаму ғуссаи худро ба одами хирадманд ва устоду падари маънавии худ нақл кард.  Хирадманд баъд аз ҷустуҷӯйҳои зиёд, ба подшоҳ ақидаи парвариши ҷанинро бе иштироки зан пешниҳод намуд ва чунин фикри ғайримуқаррарӣ боиси ҳайрати ҳамагон гашт.
Шоир андешаҳои худро  дар асари зикршуда чунин ифода менамояд:
…Сохт тадбире  ба дониш  к-андар  он,
Монд  ҳайрон фикрати  донишварон.
Нутфаро  бешаҳват  аз  сулбаш  кушод,
Дар  маҳалле  ҷуз  раҳим  ором  дод.
Баъди  нуҳ  маҳ  гашт  пайдо з-он  маҳал,
Кӯдаки  бе  айбу тифли  бехалал.
Солим  аз  офат  тану андоми  ӯ,
З-осмон  омад  Саломон  номи  ӯ.
Зиёда аз 1000 сол пеш аз давраи ҳаёти Ҷомӣ низ мутафаккирони бузург дар соҳаи илми тиб, биология, философия, антропология пажӯҳишҳои зиёд бурда буданд. Бинобар ин, тасдиқ кардан мумкин аст, ки қувваи фикрию зеҳнии чунин доҳиён метавонист эҳтимолияти ба миён овардан ва парвариши  одамро дар таҷриба ҳам бисанҷад. Шояд чунин таҷриба дар шароити махфӣ  гузаронда шуда буд ва ё доир ба ин мавзӯъ дар байни олимону мутафаккирони он давра  суҳбату музокираҳо барпо гардида буданд,  аммо  муҳити онҳо шояд чунин навгониҳоро пазируфта наметавонист. Масалан, дар замоне ки Ҷомӣ ҳаёт ба сар бурдааст, бавижа дар Шарқ ақидаи парвариши ҷанин дар шароити сунъӣ, на танҳо қабул, балки ба забон ҳам овардан хатар дошт.
Дар маҷмӯъ, хулоса баровардан мумкин аст, ки чунин ҷасурона тасвир кардани вазъият оид ба «парвариши инсон дар найчашиша», воқеаи азимтарин дар  он давру замон ба ҳисоб  меравад.   
Дар ҳамин радиф соли 1978 олими эмбриологи англис Роберт Эдвартс    аввалин маротиба кашфиёти ҷаҳониро оид ба  парвариши ҷанин ба таври сунъӣ гузаронд.  Вай парвариши кӯдакро дар найчашиша амалӣ кард ва аз он ҷисми инсон пайдо шуд. Номи ӯ Луиза Браун мебошад ва ӯ айни замон фарзанддор аст. Барои ин кашфиёт, олими англис Роберт Эдвартс соли 2010 ба ҷоизаи Нобел сарфароз  гардид.
Ҳамин тариқ, баъд аз гузашти зиёда аз панҷ аср, ақидаи Мавлоно Ҷомӣ дар ҳаёти инсоният амалӣ гашт.  Ғояи беназири ӯ дар ин маврид аз ҳама ҷоизаҳо болост ва ифтихормандем, ки ворисони  чунин бузургонем.
Дар қаламрави собиқ давлати Иттиҳоди Шӯравӣ аввалин кӯдак ба таври сунъӣ моҳи феврали соли 1986 дар Маркази нигоҳбонии саломатии модар ва кӯдаки шаҳри Москва ба дунё омад.
Айни замон, дар ҷаҳон зиёда аз 6 миллион, аз ҷумла дар Тоҷикистон бештар аз 200 кӯдак, ки бо ин усул ба дунё омад, зиндагӣ мекунад ва ба ҳаёти онҳо хатаре вуҷуд надорад. Онҳо худашон низ метавонанд фарзанддор бошанд ва аз ҳаёт баҳравар гарданд.
Бо назардошти фикру андешаҳои дар боло зикршуда хулоса кардан мумкин аст, ки то ҳол адабиёти классикии форсу тоҷик аз ҷиҳати гузарондани кашфиёт ва ақидаҳои демографӣ, амиқ омӯхта нашудааст. Ин маънои онро дорад, ки мо бояд равияи нави таҳқиқоти илмии адабиёт, бавижа «Адабиёти классикии форсу тоҷик ва рушди рафтори демографии  аҳолӣ» - ро бо мақсади пешрафти илми Тоҷикистон ташкил намоем.
А. БОБОЕВ, номзади илмҳои иқтисод,
Ҳ. НОРҚУЛОВ, номзади илмҳои тиб


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 25.01.2018    №: 20    Мутолиа карданд: 1835

21.01.2019


Фестивали байналмилалии «Наврӯз – мероси фарҳангии сайёҳӣ» баргузор хоҳад шуд

"Парасту - 2019" – ҷашнвораи ҷумҳуриявии театрҳои касбӣ

ҶАҲОН ДАР ЯК САТР

Баргузории ҷашнвораи байналмилалии «Рӯзи барф» дар Калуга

Дар Арабистони Саудӣ ҷалби бонувон ба корҳои ҷамъиятӣ меафзояд

Соли 2018 прокуратураи Қазоқистон ба буҷети кишвар $90 миллион талофӣ кард

Дар Тошканд хазинаи қадима ёфт шуд

Дороии 26 шахси сарватмандтарини дунё ба даромади 3,8 миллиард ниёзманд баробар аст

18.01.2019


Таҳдидҳои асосӣ ба иқтисоди ҷаҳонӣ номбар шуданд

Гумонбари омодасозии ҳамла ба Қасри сафед ба даст афтод

Дар Чин қаллобонро барои фиреб ҳабси абад карданд

29 миллион сом зарари собиқадорони сохта

Ҷаҳон дар як сатр

17.01.2019


Тамдиди шартномаи ФФТ бо "Сомон Эйр"

60 ДАРАҶА ХУНУКӢ ВА ДАВИ 50 - КИЛОМЕТРАИ ЭКСТРЕМАЛИ МОЛДАВӢ

16.01.2019


Пирӯзии мунтахаби Тоҷикистон бар Эрон

ҶАҲОН ДАР ЯК САТР

Роҳандозии моратории дусола дар Тоҷикистон

Нақшаи Brexit дар парламенти Британия рад карда шуд

Кремл роҳи ҳалли буҳрони Украинаро пешниҳод намуд

Ифтитоҳи онлайн-донишгоҳ барои гурезаҳо дар Италия

15.01.2019


Ҷаласаи ҷамъбастӣ таҳти раёсати муовини Сарвазири мамлакат

Вохӯрии Сироҷиддин Муҳриддин бо Абдулазиз Комилов

Ёдгор Файзов: «Соли 2018 соли таҳкими волоияти қонун дар Бадахшон буд»

ХУҶАНД. 1548 медали варзишгарон дар як сол

ҶАҲОН ДАР ЯК САТР

Созишномаи сулҳ – мавзӯи асосии мулоқоти Путин ва Абэ хоҳад шуд

Савдои хориҷии Чин соли 2018 натиҷаи рекордӣ нишон дод

Дар Алмаато гурӯҳи хориҷиёни террорист боздошт шуд

То соли 2024 аҳолии Қирғизистон бо оби ошомиданӣ пурра таъмин мешавад

10.01.2019


Дар Саразм осорхона ва меҳмонхонаи замонавӣ бунёд мешаванд

Вохӯрии Парвиз Давлатзода бо Владимир Норов

Ҷаласаи Шӯрои кор бо ҷавонон

“ГАНҶИ СУХАН” – маҳфили адибпарвар


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед