logo

илм

АДАБИЁТЕ, КИ БОРИ ИЛМ МЕКАШАД Ё ДАР БОРАИ ПАРВАРИШИ ҶАНИНИ ИНСОН БЕРУН АЗ РАҲМИ МОДАР

Дар асри XX пажӯҳишҳо доир ба усулҳои дахолати инсон ба раванди пайдоиши одам на танҳо дар раҳми модару дар шароити  лабораторӣ дар нақшаҳои назариявӣ, балки амалан низ хеле пеш рафтаанд. Яке аз чунин василаҳо, ин пайдоиш ва рушди ҷанини инсон дар найчашиша (инкубатор) мебошад. Чунин усул дар бисёр давлатҳои ҷаҳон, аз ҷумла дар Тоҷикистон низ ҷараён дорад.

Ҳамзамон савол ба миён меояд, ки дар кадом вақту замон ақидаи парвариши кӯдак дар найчашиша пайдо шудааст.      
Тадқиқотҳои чандин каратаи яке аз асосгузорони илми демографияи тоҷик, узви вобастаи Академияи илмҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон, профессор С.И. Исломов ба кашфиёти зарур ва аҳамиятнок оварда расондаанд.  Ақидаи таъмини парвариши ҷанин дар найчашиша зиёда аз 500 сол пеш аз ин ба миён омадааст ва муаллифи он мутафаккиру классики адабиёти форсу тоҷик Абдураҳмони Ҷомӣ  мебошад.
Ҷомӣ дар 73 - солагӣ достони машҳури худро бо номи «Саломон ва Абсол» эҷод карда, дар он маҳз технологияи парвариши ҷанини инсонро дар найчашиша тасвир менамояд. Асоси ҳикоя ин аст, ки яке аз подшоҳони Юнони  қадим фарзанд надошт ва дар пиронсолагӣ ба қароре омад, ки бояд фарзанддор шавад. Ӯ, ки дар ҳаёт ба ғайр аз фарзанд, ҳама чизро дошт, ин ғаму ғуссаи худро ба одами хирадманд ва устоду падари маънавии худ нақл кард.  Хирадманд баъд аз ҷустуҷӯйҳои зиёд, ба подшоҳ ақидаи парвариши ҷанинро бе иштироки зан пешниҳод намуд ва чунин фикри ғайримуқаррарӣ боиси ҳайрати ҳамагон гашт.
Шоир андешаҳои худро  дар асари зикршуда чунин ифода менамояд:
…Сохт тадбире  ба дониш  к-андар  он,
Монд  ҳайрон фикрати  донишварон.
Нутфаро  бешаҳват  аз  сулбаш  кушод,
Дар  маҳалле  ҷуз  раҳим  ором  дод.
Баъди  нуҳ  маҳ  гашт  пайдо з-он  маҳал,
Кӯдаки  бе  айбу тифли  бехалал.
Солим  аз  офат  тану андоми  ӯ,
З-осмон  омад  Саломон  номи  ӯ.
Зиёда аз 1000 сол пеш аз давраи ҳаёти Ҷомӣ низ мутафаккирони бузург дар соҳаи илми тиб, биология, философия, антропология пажӯҳишҳои зиёд бурда буданд. Бинобар ин, тасдиқ кардан мумкин аст, ки қувваи фикрию зеҳнии чунин доҳиён метавонист эҳтимолияти ба миён овардан ва парвариши  одамро дар таҷриба ҳам бисанҷад. Шояд чунин таҷриба дар шароити махфӣ  гузаронда шуда буд ва ё доир ба ин мавзӯъ дар байни олимону мутафаккирони он давра  суҳбату музокираҳо барпо гардида буданд,  аммо  муҳити онҳо шояд чунин навгониҳоро пазируфта наметавонист. Масалан, дар замоне ки Ҷомӣ ҳаёт ба сар бурдааст, бавижа дар Шарқ ақидаи парвариши ҷанин дар шароити сунъӣ, на танҳо қабул, балки ба забон ҳам овардан хатар дошт.
Дар маҷмӯъ, хулоса баровардан мумкин аст, ки чунин ҷасурона тасвир кардани вазъият оид ба «парвариши инсон дар найчашиша», воқеаи азимтарин дар  он давру замон ба ҳисоб  меравад.   
Дар ҳамин радиф соли 1978 олими эмбриологи англис Роберт Эдвартс    аввалин маротиба кашфиёти ҷаҳониро оид ба  парвариши ҷанин ба таври сунъӣ гузаронд.  Вай парвариши кӯдакро дар найчашиша амалӣ кард ва аз он ҷисми инсон пайдо шуд. Номи ӯ Луиза Браун мебошад ва ӯ айни замон фарзанддор аст. Барои ин кашфиёт, олими англис Роберт Эдвартс соли 2010 ба ҷоизаи Нобел сарфароз  гардид.
Ҳамин тариқ, баъд аз гузашти зиёда аз панҷ аср, ақидаи Мавлоно Ҷомӣ дар ҳаёти инсоният амалӣ гашт.  Ғояи беназири ӯ дар ин маврид аз ҳама ҷоизаҳо болост ва ифтихормандем, ки ворисони  чунин бузургонем.
Дар қаламрави собиқ давлати Иттиҳоди Шӯравӣ аввалин кӯдак ба таври сунъӣ моҳи феврали соли 1986 дар Маркази нигоҳбонии саломатии модар ва кӯдаки шаҳри Москва ба дунё омад.
Айни замон, дар ҷаҳон зиёда аз 6 миллион, аз ҷумла дар Тоҷикистон бештар аз 200 кӯдак, ки бо ин усул ба дунё омад, зиндагӣ мекунад ва ба ҳаёти онҳо хатаре вуҷуд надорад. Онҳо худашон низ метавонанд фарзанддор бошанд ва аз ҳаёт баҳравар гарданд.
Бо назардошти фикру андешаҳои дар боло зикршуда хулоса кардан мумкин аст, ки то ҳол адабиёти классикии форсу тоҷик аз ҷиҳати гузарондани кашфиёт ва ақидаҳои демографӣ, амиқ омӯхта нашудааст. Ин маънои онро дорад, ки мо бояд равияи нави таҳқиқоти илмии адабиёт, бавижа «Адабиёти классикии форсу тоҷик ва рушди рафтори демографии  аҳолӣ» - ро бо мақсади пешрафти илми Тоҷикистон ташкил намоем.
А. БОБОЕВ, номзади илмҳои иқтисод,
Ҳ. НОРҚУЛОВ, номзади илмҳои тиб


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 25.01.2018    №: 20    Мутолиа карданд: 4525

18.10.2019


Дар Арабистони Саудӣ садамаи автомобилӣ боиси ҳалокати 35 зоир гашт

Нигаронии муовини Дабири кулли СММ аз афзудани хавфи сарзании ҷанги ядроӣ

Артиши Сурия бори аввал дар панҷ сол вориди Раққа шуд

Таллин барои дучархасавор шудани сокинон 195 миллион евро харҷ мекунад

Ҷаҳон дар як сатр

Қонунгузорӣ. Ҷазо барои шиканҷа пурзӯр мегардад

Суғд. 557 ҳодисаи фавқулода дар нуҳ моҳ

Хуҷанд мизбони Чемпионати Осиё оид ба самбо - 2022

15.10.2019


Иштироки низомиёни тоҷик дар машқҳои СААД дар вилояти Нижегород

Иттиҳоди Аврупо аз Туркия баровардани сипоҳашро аз Сурия талаб намуд

Ҷоизаи Нобел оид ба иқтисодро барои талоши мубориза бо қашшоқӣ супурданд

Назарбоев ва иштиёқи расмкашӣ

Ҷаҳон дар як сатр

14.10.2019


Роҳи Помир ба панҷгонаи зеботарин роҳҳои дунё шомил гардид

Дар Ҷопон аз тӯфони «Хагибис» 33 нафар ҳалок гашт

Трамп маблағеро ном бурд, ки Вашингтон дар ҷангҳои Шарқи Наздик масраф кардааст

Астронавти амрикоӣ рекорди ба кайҳон баромадани кайҳоннавардони русро пас мегузорад

Ҷаҳон дар як сатр

11.10.2019


Боздиди қариб 8 миллион нафар аз ғурфаи Тоҷикистон дар намоишгоҳи Чин

СААД дар Бишкек вокуниши муштарак ба ҳолатҳои фавқулодаро баррасӣ намуд

Ҷаҳон дар як сатр

10.10.2019


Ёддошти тафоҳум ба имзо расид

Вохӯрии вазирони корҳои дохилии Тоҷикистону Россия

Душанбе ва Димишқ бозгашти тоҷикистониёнро аз Сурия баррасӣ намуданд

Меркел ва Ҷонсон оид ба Brexit ба мувофиқа омада натавонистанд

Барнаул лидерҳои ҷавони кишварҳои Осиёро гирд овард

Ҷаҳон дар як сатр

08.10.2019


ТОҶИКОБОД. 40 НАФАР БА САФИ ҚУВВАҲОИ МУСАЛЛАҲ ПАЙВАСТ

Мулоқоти Қоҳир Расулзода бо роҳбарони ҳайатҳои давлатҳои аъзои САҲА

Ҳамоиш ба муносибати Рӯзи забони давлатӣ дар Тошканд

Бизнес - форуми сайёҳии Тоҷикистону Қирғизистон

СММ амнияти кӯдакони Афғонистонро боиси нигаронӣ хонд

Бонки ҷаҳонӣ Тоҷикистонро ба рӯйхати кишварҳои ислоҳотгар ворид намуд

Ҷаҳон дар як сатр


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед