logo

фарҳанг

МИСГАРӢ. БОЗГӮИ РАМЗҲО, ЭЪТИҚОД ВА АНЪАНАҲОИ МАРДУМӢ

Мисгарӣ ин ҳунари аз мис сохтани олоти рӯзгор, аслиҳа ва ашёи гуногун буда, яке аз навъҳои қадимтарини ҳунармандӣ ба шумор меравад.  Бо маводи мис ниёгони мо аз давраҳои хеле қадим, ҳанӯз дар ҳазораи IV то милод шинос буда, дар ибтидо аз он ҳар гуна зебу зинати мардонаю занона ва аслиҳа месохтанд. Вобаста ба ин муаррихон маълумоти арзишманд додаанд.
Масалан, муаррихи Юнони бостон Ҳеродот дар асри V то милод навиштааст, ки “Мардуми Осиёи Миёна дорои санъати баланди мисгарианд. Онҳо дар сохтани найза, пайкон, зиреҳи асп, табарзин аз мис васеъ истифода мебаранд”.  Ба ин, ҳамчунин, бозёфтҳои зиёде аз ёдгориҳои Саразм, хазинаи Амударё, Тахти Сангин, Панҷакенти қадим, ёдгории Ҳалқаҷари Хатлон мисоли возеҳ шуда метавонанд.
Авҷи ҳунари мисгарии ниёгони мо ба давраи салтанати сулолаи Сомониён рост меояд. Ҳунармандони пойтахти Сомониён  - шаҳри Бухоро бо сохтани чароғҳои мисӣ хеле машҳур буданд. Дар Самарқанд бошад, зиёдтар дегҳои калон ва ҷомҳои нафис месохтанд. Ҳамзамон, бостоншиносон ҳангоми ҳафриёт аз шаҳри Ҳаловарди Хатлон дафинаи зарфҳои мисии давраи Сомониён аз қабили кӯза, коса, шамъдонҳоро кашф намуданд, ки дар онҳо нақшҳои ислимӣ, зооморфӣ ва эпиграфӣ ба назар мерасанд. Яъне истеҳсоли зарфҳои мисӣ ва дигар маснуоти мисӣ дар ибтидои асри X инкишоф ёфта, дар асрҳои XIX  ба дараҷаи такомули худ расидааст.
Ҳамчунин, шаҳрҳои Балх, Хуҷанд ва Истаравшан ба марказҳои асосии истеҳсоли маснуоти мисӣ табдил ёфта буданд. Дар кӯчаҳои ин шаҳрҳо растаҳои махсуси мисгарӣ ва савдои маснуоти мисӣ фаъолият менамуданд. Ҳунармандон барои сохтани ин қабил маснуот аз паргор, пӯлодқалам, қайроқ, болғача ва ғайра истифода мебурданд. Навъҳои хеле маъмули ашёи мисине, ки  ниёгони мо месохтанд  – чойҷӯш, офтоба, табақу коса, дастшӯй, кӯза, шамъдон, рангдон ва қаламдон буданд, ки дар экспозитсияҳои Осорхонаи миллии Тоҷикистон намунаҳои мухталифи онҳо мансуб ба давраҳои гуногуни таърихӣ пешниҳод шудаанд.
Маснуоти гуногунҳаҷми мисине, ки ҳунармандон тайёр мекарданд, баъдан бо дасти наққошони моҳир зебу зиннат дода мешуданд. Маснуоти мисиро бо искана ҳаккокӣ мекарданд ва бо қолабҳои чӯбин гул мепартофтанд. Бештар дар зарфҳои мисини мо баргу гули рустаниҳо, ҷонварон, ҷирмҳои осмонӣ аз қабили Офтобу Моҳу ситораҳо, инчунин, матнҳои динию бадеӣ ба кор бурда мешуданд. Масалан, дастаҳои кӯзаву офтоба ва ҷомҳоро дар шакли боли парандагон, думи ҳайвонот, сари мор оро медоданд, ки ҳар яки он рамз ва хусусияти хосси худро дорад. Хусусан сари мор дар дастаи зарфҳо ва нақши қаланфур бо мақсади дифоъ аз чашми бад сохта мешуданд.
Дар маҷмӯъ, ҳар як ашёи ҳунари мисгарӣ ҳар нақшу матне, ки дар онҳо ҳаккокӣ шудаанд, бозгӯи рамзҳо, эътиқод ва анъанаҳои мардум мебошанд. Онҳо таҷассумгари олами рангину зебои ҳунари ниёгон буда, бо ҷаззобияти худ ҳар як бинандаро мафтун месозанд. 
Фирдавси АБДУЛҲАМИД,
сардори шуъбаи таърихи бостон
ва асрҳои миёнаи Осорхонаи миллии Тоҷикистон


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 08.02.2018    №: 30    Мутолиа карданд: 89

21.02.2018


Вохӯрии Сироҷиддин Аслов бо Оле Йоҳан Бёрней

Ҷаласаи ситоди ҷумҳуриявӣ дар Вазорати кишоварзӣ

Баррасии масоили мубрами густариши ҳамкориҳо

Баргузории намоиши «Корвони ҳунар»

Ҷаҳон дар як сатр

СММ Туркияро ба қатъи амалиёти низомӣ дар Африн даъват намуд

Дар ИДМ 90 нафар барои маблағгузории терроризм ба даст афтод

Кушта шудани 24 полис аз дасти толибон

ДИ дар Афғонистон ва Покистон реша медавонад

Венесуэла соҳиби криптоасъори худ шуд

Samsung дроне баровард, ки бо нигоҳ идора мешавад

20.02.2018


Бизнес-форуми доираҳои соҳибкорӣ баргузор мешавад

Хисрав Соҳибзода бо Султон Саъд ал-Мурайхӣ мулоқот намуд

Дурнамои рушди сиёсати давлатии ҷавонон матраҳ мегардад

ҶДММ “Суғуртаи асри XXI” соҳиби иҷозатнома шуд

Ҷаҳон дар як сатр

Вячеслав Володин: «Дар Сурия миёни «ДИ» - ро Русия шикаст»

Гуфтушуниди Чин бо ҷудоихоҳони покистонӣ

Қазоқистон: «Шустан» - и $500 миллион ва 8 сол маҳрумӣ аз озодӣ

Барои барқарорсозии Мехико баъди заминҷунбӣ шаш сол зарур аст

19.02.2018


Сироҷиддин Аслов бо Валбурга Рос мулоқот намуд

Муносибатҳои тиҷоратию иқтисодӣ бо Япония густариш меёбанд

Фурудгоҳи байналмилалии Душанбе ба стандартҳои ҷаҳонӣ мутобиқ мешавад

Барориши нахустини коғазҳои қиматнок ба иқтисоди кишвар 500 миллион доллар ворид намуд

Нуъмон Абдуғаффорзода: "Ба шарофати имтиёзҳои андозию гумрукӣ инфрасохтори сайёҳӣ рушд меёбад"

Ҷаҳон дар як сатр

Масъулияти куштори одамон дар Қизлярро «ДИ» ба зимма гирифт

ИА воридсозии сулҳофарон ба Донбассро воситаи қатъи таҳрими зиддирусӣ мешуморад

Мексика дар 33 мунитсипалитет ҳолати фавқулода роҳандозӣ кард

Садамаи чархбол боиси марги 13 нафар гашт

Дар Венесуэла ҳавопаймо ба болои хона афтид

Варзиш

17.02.2018


Сироҷиддин Аслов бо Ясмин Гуедар мулоқот намуд

Баррасии рушди муносибатҳои Тоҷикистону Озарбойҷон


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед