logo

фарҳанг

КИТОБ: ГУФТАНИҲОИ НОГУФТА

“Агар мо аз таъриху фарҳанги халқамон хуб огоҳӣ дошта бошем, забондон бошем, мероси халқамонро метавонем ҳар чи бештар муаррифӣ намоем”. Ин таъкид ва дастури  Сарвари давлат беҳикмат нест. Воқеан ҳам, мо танҳо дар сурате метавонем муаррифгари хуби миллати хеш бошем, ки аз таърихи гузаштаи он, роҳи тайкардааш дар дарозои таърих ва нақши боризаш дар ташаккули тамаддуни башарӣ бохабар гардем. Он дар сурате даст медиҳад, ки ба китоб ва мутолиаи он дилбастагӣ пайдо кунем. Айни ҳол таваҷҷуҳ ба китоб ва мутолиаи он ба таври нигаронкунанда коҳиш ёфтааст.
Паҳнсозии китоб аз роҳи ба савдо гузоштани он сурат мегирад ва савдои китоб дар кишвари мо аз ду роҳ амалӣ мешавад: давлатӣ ва бахши хусусӣ. Савдои давлатии китоб дар ҳолати хеле нигаронкунанда қарор дорад. Он ба  Корхонаи давлатии таъминот ва савдои “Китоб” вогузор аст. Ин ниҳод рисолати хешро айни ҳол таври лозим анҷом дода наметавонад. Сабабҳо зиёданд ва асосаш он аст, ки ба ҷуз мағозаҳо дар худи бинои корхона дигар дар қаламрави кишвар нуқтаву дукону мағозаҳои фурӯши китоб надорад. Бо чунин имкониятҳои маҳдуд дар бозори китоб барои муқовимати солим бо бахши хусусӣ қодир нест. Шояд савол ба миён ояд, ки чаро миёни ниҳоди давлатӣ ва бахши хусусӣ, ки бозори китобро дар қаламрави кишвар навадунуҳ дарсад дар даст дорад,  бо назардошти манфиатҳои тарафайн ҳамкорӣ роҳандозӣ намешавад? Бахши хусусӣ ба ин ҳамкорӣ ниёз надорад. Зеро ин бар суди ӯ нест. КДТС “Китоб” китобҳоро чун барои савдо аз муаллифону ноширон қабул мекунад, бо мувофиқа бо Хадамоти зиддиинҳисорӣ барои нигоҳдорӣ, ҳамлу нақл ва пардохти андоз маҷбур аст, ба нархи аслии китоб аз 5% то 20 % болонархӣ гузорад. Бахши хусусӣ бошад, дилхоҳ китобро метавонад аз дасти аввал, яъне муаллиф, нашриёт ва чопхона бо нархи аслаш ба даст биёрад. Ҳамин боис гардида, ки муаллифону ноширон ҳамкории бахши хусусиро бар ҳамкории КДТС “Китоб” тарҷеҳ медиҳанд ва дуруст ҳам мекунанд, чаро ки КДТС “Китоб” наметавонад китобҳоро сари вақт ба савдо барорад. Ба савдои китоб даст ёфтани муаллифону ноширону чопгарону соҳибкорони инфиродӣ доираи савдои давлатии китобро хеле маҳдуд кардааст. Ин хеле нигаронкунанда буда, бебандуборӣ ва бенизомӣ дар бозори китоб аз ҳамин ҷо маншаъ мегирад. Бо ҷой доштани чунин ҳолат  касе гуфта наметавонад, ки дар бозори китоби тоҷик имрӯз чӣ китобҳо ва бо чӣ сифату чӣ муҳтаво дар гардишанд? Шояд дар ҳошияи ин нукта андешае рӯ занад, ки ноширон аз муҳтавои китобҳо воқифанд. Бо итминони комил метавон гуфт, ки асли кор на чунин аст. Омӯзиши ҷиддии масъала нишон дод, ки китобҳо дар кишвари мо аз се роҳ чоп мешаванд: тавассути нашриётҳо, бо истифода аз тамғаи нашриёт ва бо сарфи назар кардани тамғаи нашриёт. Китобҳое, ки аз тарафи нашриёт чоп мешаванд, мавриди тасҳеҳу таҳрир қарор гирифта, дар онҳо муқаррарот ва стандартҳои марбут ба нашри китоб риоя мешавад. Дар роҳи дуюм муаллиф аз нашриёт бо пардохти маблағи муайян тамға ва рақами стандарти байналмилалии китоб (ISBN) - ро дарёфт намуда, китобашро дар дилхоҳ чопхона ба нашр мерасонад. Дар роҳи сеюм дарёфти тамғаи нашриёт ва рақами стандарти давлатии китоб сарфи назар мешавад ва муаллиф танҳо аз хизмати чопхона кор мегирад. Дар роҳи дуюм ва сеюм аз муҳтавои китоб танҳо муаллиф бохабар ҳасту муҳаррири он (агар дошта бошад). Барои китобҳои аз ҳар се роҳ нашршуда ворид шудан ба бозори китоб ягон монеа вуҷуд надорад. Ҳамин аст, ки дар китобҳои аз ду роҳи баъдӣ рӯйичопомада дар бештари маврид меъёрҳо, муқаррарот ва стандартҳои чоп риоя намегарданд. Яъне дар онҳо дар аксари ҳолат макони чоп, соли нашр, рамзҳои таснифӣ, рақами муаллиф, ташреҳи мухтасар, теъдоди чоп, чопхонаву суроғаи он ва ғайра нишон дода намешаванд. Ин ҳолат на танҳо барои роҳандозии дурусти тасвирнигории библиографӣ, кори китобхонаҳо, балки барои дуруст ба роҳ мондани ҳисоби омори матбуот низ монеа эҷод менамояд. Ҳолати ҳукмфармо тақозои онро дорад, ки пеши роҳи усули дуюму сеюми чоп фавран гирифта шавад. Он гоҳ метавон итминон варзид, ки ҳар гуна китобҳои мазмунан заифу пастсифат ба хонанда пешниҳод нахоҳад шуд. Ин асло маънои маҳдуд кардани ҳуқуқи муаллифонро надорад ва бо ин гуфтанӣ нестем, ки нашриётҳо (манзур нашриётҳои давлатист) аз нигоҳи молӣ ба ҳадде қудратманданд, ки метавонанд ҳар гуна китоби пешниҳодшударо ба нашр расонанд. Матлаби мо ин аст, ки миёни соҳиби китоб ва нашриёт дар асоси шартнома ҳамкорӣ сурат бигирад. Ба ибораи дигар, нашриёт бо дарёфти маблағи муайян китобро тасҳеҳу таҳрир намуда, дар чаҳорчӯби стандартҳо (давлатӣ, байнидавлатӣ, байналмилалӣ) ва меъёрҳои пешбинишуда таҳия ва тарроҳӣ намуда, ба соҳиби китоб тамғаи нашриёт ва рақами стандарти байналмилалии китобро ироа намояд.  Аз нигоҳи мо ин ягона тадбири дурусти пешгирӣ аз чопи китобҳои пастсифат ва роҳ надодани онҳо ба бозори китоб аст.
Сироҷиддин ИКРОМӢ


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 11.04.2018    №: 72    Мутолиа карданд: 414

11.12.2019


Баррасии масоили тақвияти ҳамкориҳо

Бахтиёр Худоёрзода бо ҳайати Дафтари ниҳодҳои демократӣ ва ҳуқуқи инсони САҲА мулоқот намуд

Намоиши филмҳои тоҷикӣ дар Бангладеш

“МАҲБУБИ ВАТАН”

Трамп: «Бо Лавров вохӯрии хубе гузарондем»

Зеленский гуфт, ки бо Путин гуфтушунид кардан мураккаб аст

Сарвазири Эфиопия соҳиби Ҷоизаи сулҳи Нобел шуд

«Толибон» дар шимоли Афғонистон 40 куҳансолро рабуданд

МУСОБИҚАИ СИТОРАҲОИ ДЗЮДО. Бори нахуст кишварро 4 гӯштигир намояндагӣ мекунад

Ҷаҳон дар як сатр

10.12.2019


Мулоқоти Қоҳир Расулзода бо Хуан Тсзян Жун

Шиносоии Азим Иброҳим аз ҷараёни корҳои сохтмонии роҳҳои Душанбе

Дар доираи Озмуни ҷумҳуриявии «Сайри гули лола» машварати корӣ баргузор гардид

Дар Париж, Москва ва Киев оид ба муовизаи асирон ба мувофиқа омаданд

Туркия ба рафъи хатари «Давлати исломӣ» дар Афғонистон мусоидат мекунад

Сарвазири нави Финляндия - ҷавонтарин дар ҷаҳон сарвари ҳукумат

Disney дар остонаи рекорди нави ҷаҳонӣ

Ҷаҳон дар як сатр

09.12.2019


Боз як майдончаи нави варзишу бозии кӯдакон кушода шуд

Сохтмони гузаргоҳи зеризаминӣ бо дарозии 260 метр

Чемпионати осиё. Тоҷикистон дар гурӯҳи "А"

Сӯхтор дар фабрикаи Деҳлӣ боиси марги беш аз 40 нафар шуд

Медведев шартҳои бастани шартномаи газ бо Киевро гуфт

Ёрии ҷаҳонӣ ба Афғонистон 46 дарсад коҳиш ёфт

Аморати Муттаҳидаи Араб кайҳоннавард интихоб мекунад

Ҷаҳон дар як сатр

06.12.2019


Боздиди Рустами Эмомалӣ аз варзишгоҳи «Миллий»

Хуҷанд. Бунёди корхонаи истеҳсоли телевизор, яхдон ва кондитсионер

Масъалаи моҳияти сармояи инсонӣ дар рушди инноватсионӣ мавриди баррасӣ қарор гирифт

Пекин аз Вашингтон кам кардани боҷи молҳои чиниро дархост намуд

ОПЕК истихроҷи нафтро метавонад кам созад

Дар мактабҳои Қазоқистон гузариш ба алифбои лотиниро мавқуф гузоштанд

Коррупсияро дар Қирғизистон тавассути рақамисозӣ бартараф карданианд

Ҷаҳон дар як сатр


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед