logo

фарҳанг

КИТОБ: ГУФТАНИҲОИ НОГУФТА

“Агар мо аз таъриху фарҳанги халқамон хуб огоҳӣ дошта бошем, забондон бошем, мероси халқамонро метавонем ҳар чи бештар муаррифӣ намоем”. Ин таъкид ва дастури  Сарвари давлат беҳикмат нест. Воқеан ҳам, мо танҳо дар сурате метавонем муаррифгари хуби миллати хеш бошем, ки аз таърихи гузаштаи он, роҳи тайкардааш дар дарозои таърих ва нақши боризаш дар ташаккули тамаддуни башарӣ бохабар гардем. Он дар сурате даст медиҳад, ки ба китоб ва мутолиаи он дилбастагӣ пайдо кунем. Айни ҳол таваҷҷуҳ ба китоб ва мутолиаи он ба таври нигаронкунанда коҳиш ёфтааст.
Паҳнсозии китоб аз роҳи ба савдо гузоштани он сурат мегирад ва савдои китоб дар кишвари мо аз ду роҳ амалӣ мешавад: давлатӣ ва бахши хусусӣ. Савдои давлатии китоб дар ҳолати хеле нигаронкунанда қарор дорад. Он ба  Корхонаи давлатии таъминот ва савдои “Китоб” вогузор аст. Ин ниҳод рисолати хешро айни ҳол таври лозим анҷом дода наметавонад. Сабабҳо зиёданд ва асосаш он аст, ки ба ҷуз мағозаҳо дар худи бинои корхона дигар дар қаламрави кишвар нуқтаву дукону мағозаҳои фурӯши китоб надорад. Бо чунин имкониятҳои маҳдуд дар бозори китоб барои муқовимати солим бо бахши хусусӣ қодир нест. Шояд савол ба миён ояд, ки чаро миёни ниҳоди давлатӣ ва бахши хусусӣ, ки бозори китобро дар қаламрави кишвар навадунуҳ дарсад дар даст дорад,  бо назардошти манфиатҳои тарафайн ҳамкорӣ роҳандозӣ намешавад? Бахши хусусӣ ба ин ҳамкорӣ ниёз надорад. Зеро ин бар суди ӯ нест. КДТС “Китоб” китобҳоро чун барои савдо аз муаллифону ноширон қабул мекунад, бо мувофиқа бо Хадамоти зиддиинҳисорӣ барои нигоҳдорӣ, ҳамлу нақл ва пардохти андоз маҷбур аст, ба нархи аслии китоб аз 5% то 20 % болонархӣ гузорад. Бахши хусусӣ бошад, дилхоҳ китобро метавонад аз дасти аввал, яъне муаллиф, нашриёт ва чопхона бо нархи аслаш ба даст биёрад. Ҳамин боис гардида, ки муаллифону ноширон ҳамкории бахши хусусиро бар ҳамкории КДТС “Китоб” тарҷеҳ медиҳанд ва дуруст ҳам мекунанд, чаро ки КДТС “Китоб” наметавонад китобҳоро сари вақт ба савдо барорад. Ба савдои китоб даст ёфтани муаллифону ноширону чопгарону соҳибкорони инфиродӣ доираи савдои давлатии китобро хеле маҳдуд кардааст. Ин хеле нигаронкунанда буда, бебандуборӣ ва бенизомӣ дар бозори китоб аз ҳамин ҷо маншаъ мегирад. Бо ҷой доштани чунин ҳолат  касе гуфта наметавонад, ки дар бозори китоби тоҷик имрӯз чӣ китобҳо ва бо чӣ сифату чӣ муҳтаво дар гардишанд? Шояд дар ҳошияи ин нукта андешае рӯ занад, ки ноширон аз муҳтавои китобҳо воқифанд. Бо итминони комил метавон гуфт, ки асли кор на чунин аст. Омӯзиши ҷиддии масъала нишон дод, ки китобҳо дар кишвари мо аз се роҳ чоп мешаванд: тавассути нашриётҳо, бо истифода аз тамғаи нашриёт ва бо сарфи назар кардани тамғаи нашриёт. Китобҳое, ки аз тарафи нашриёт чоп мешаванд, мавриди тасҳеҳу таҳрир қарор гирифта, дар онҳо муқаррарот ва стандартҳои марбут ба нашри китоб риоя мешавад. Дар роҳи дуюм муаллиф аз нашриёт бо пардохти маблағи муайян тамға ва рақами стандарти байналмилалии китоб (ISBN) - ро дарёфт намуда, китобашро дар дилхоҳ чопхона ба нашр мерасонад. Дар роҳи сеюм дарёфти тамғаи нашриёт ва рақами стандарти давлатии китоб сарфи назар мешавад ва муаллиф танҳо аз хизмати чопхона кор мегирад. Дар роҳи дуюм ва сеюм аз муҳтавои китоб танҳо муаллиф бохабар ҳасту муҳаррири он (агар дошта бошад). Барои китобҳои аз ҳар се роҳ нашршуда ворид шудан ба бозори китоб ягон монеа вуҷуд надорад. Ҳамин аст, ки дар китобҳои аз ду роҳи баъдӣ рӯйичопомада дар бештари маврид меъёрҳо, муқаррарот ва стандартҳои чоп риоя намегарданд. Яъне дар онҳо дар аксари ҳолат макони чоп, соли нашр, рамзҳои таснифӣ, рақами муаллиф, ташреҳи мухтасар, теъдоди чоп, чопхонаву суроғаи он ва ғайра нишон дода намешаванд. Ин ҳолат на танҳо барои роҳандозии дурусти тасвирнигории библиографӣ, кори китобхонаҳо, балки барои дуруст ба роҳ мондани ҳисоби омори матбуот низ монеа эҷод менамояд. Ҳолати ҳукмфармо тақозои онро дорад, ки пеши роҳи усули дуюму сеюми чоп фавран гирифта шавад. Он гоҳ метавон итминон варзид, ки ҳар гуна китобҳои мазмунан заифу пастсифат ба хонанда пешниҳод нахоҳад шуд. Ин асло маънои маҳдуд кардани ҳуқуқи муаллифонро надорад ва бо ин гуфтанӣ нестем, ки нашриётҳо (манзур нашриётҳои давлатист) аз нигоҳи молӣ ба ҳадде қудратманданд, ки метавонанд ҳар гуна китоби пешниҳодшударо ба нашр расонанд. Матлаби мо ин аст, ки миёни соҳиби китоб ва нашриёт дар асоси шартнома ҳамкорӣ сурат бигирад. Ба ибораи дигар, нашриёт бо дарёфти маблағи муайян китобро тасҳеҳу таҳрир намуда, дар чаҳорчӯби стандартҳо (давлатӣ, байнидавлатӣ, байналмилалӣ) ва меъёрҳои пешбинишуда таҳия ва тарроҳӣ намуда, ба соҳиби китоб тамғаи нашриёт ва рақами стандарти байналмилалии китобро ироа намояд.  Аз нигоҳи мо ин ягона тадбири дурусти пешгирӣ аз чопи китобҳои пастсифат ва роҳ надодани онҳо ба бозори китоб аст.
Сироҷиддин ИКРОМӢ


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 11.04.2018    №: 72    Мутолиа карданд: 76

26.04.2018


САНЪАТ. Намоиши асарҳои Маҳмадӣ Шарифов

Ҷаҳон дар як сатр

Нахустконфронси зиддитеррористии кишварҳои узви СММ дар Ню-Йорк

85 кишвари донор барои Сурия $4,4 миллиард ҷамъ овард

Чин ба Русия истифодаи асъорҳои миллиро дар муомилот пешниҳод намуд

Афзоиши бесобиқаи истеҳсоли маводи мухаддир дар соли 2017

Гӯшаи кишоварз

25.04.2018


Баргузории ҷаласаи Шӯрои вазирони корҳои хориҷии давлатҳои СҲШ

Баррасии тақвияти ҳамкориҳои мақомоти гумрук

Дар Тоҷикистон калонтарин аквапарки Осиёи Марказӣ бунёд мегардад

24 корхонаи саноатӣ ба истифода дода шуд

Ҷаҳон дар як сатр

Шойгу ба тақвияти мубориза бо терроризм дар СҲШ даъват кард

Содироти сементи Тоҷикистон ба Ӯзбекистон 16 маротиба афзуд

Трамп ба қарибӣ артиши амрикоиро аз Сурия бароварданист

Баландтарин арзиши газ дар Арманистон ба қайд гирифта шуд

24.04.2018


Мулоқоти Сироҷиддин Аслов ва Хоҷa Муҳаммад Осиф

Машварати сиёсии вазоратҳои корҳои хориҷии Тоҷикистону Фаластин

Муаррифии имкониятҳои сайёҳии шаҳри Исфара

Конференсия доир ба масоили об

"ХУҶАНДОБУКАНАЛ". Авлавият ба беҳбудии хизматрасонӣ

Варзиш

23.04.2018


Мулоқоти Қоҳир Расулзода ва Дмитрий Медведев

Машваратҳои сиёсии Тоҷикистону Руминия

Иштироки ҳайати Бонки миллӣ дар ҳамоиши сатҳи баланд

Ҷаласаи роҳбарони хадамоти ҳуқуқии ВКХ-и ИДМ

ДАНҒАРА. Кишти чигит ба анҷом расид

21.04.2018


Вохӯрии Низомиддин Зоҳидӣ ва Ахмет Йилдиз

Ҳамкориҳои Бонки миллӣ ва Хазинаи байналмилалии асъор вусъат меёбанд

Ҷаласаи Шӯрои ҳамоҳангсозони миллии СҲШ

Бунёди меҳмонхонаи “Шикорчиён”

Рӯзи заргарон дар Боғи Ирам

НОҲИЯИ РӮДАКӢ. Авлавият ба истеҳсоли пахта

19.04.2018


НОБОЛИҒОН. Аз боздошти оворагардон то ҷаримаи волидон


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед