logo

фарҳанг

САДРИДДИН АЙНӢ ВА МАСЪАЛАҲОИ КИШВАРШИНОСӢ

Масъалаи рушди сайёҳӣ таваҷҷуҳи моро ба дониши кишваршиносии наврасону ҷавонон ва умуман кулли мардум равона месозад. Ин масъала ҳамчун салоҳияти инсони замони нав ҳанӯз соли 1927, дар шумораи якуми маҷаллаи “Дониш – биниш” дар мақолаи “Кишваршиносӣ” аз ҷониби устод мавриди таваҷҷуҳ қарор гирифтааст. Масъаларо аз як чизи хусусияти хеле амалидошта ва одӣ оғоз мекунад:

 “Касе бошад, ки дар куҷо будани ҳавлии худро надонад, аз чанд хона доштани он бехабар бошад, афроди оилаи худро нашумурда бошад ва дар хонаи худ чӣ чизҳо доштанашро низ надонад, оё чӣ гуна зиндагӣ кардан метавонад?”. Дар худи ҳамин як ҷумла моҳияти фан ва илми кишваршиносӣ ба таври хеле сода ва фаҳмо баён гардидааст ва ҳар як шахси дорои фаҳмиши миёна ҳам метавонад хулоса кунад, ки кишваршиносӣ илме будааст, масоҳатҳо, махсусиятҳои милливу маҳаллии одамони дар ин масоҳатҳо зиндагикунандаро меомӯхтааст. Аз як ҷумлаи устод Садриддин Айнӣ хонанда хулосаҳои аввалини худро мебарорад. Муҳимтар аз ҳама дар ҳамин ҷумла таъкид мешавад, ки “дар куҷо будани хонаи худро надонад”. Ин таъкид ҳушдор медиҳад, ки ҳангоми омӯхтани ин илм аввал бояд худро, кишвари худро бишносем. Шахси бохабар ва огоҳ кишваршиносиро аз омӯзиши кишвари худ, аз сайру саёҳат ба атрофу акнофи он оғоз мекунад.
Ҳар нафаре, ки аз осори бадеию публитсистӣ ва илмии устод Садриддин Айнӣ огоҳ бошад, бахубӣ дарк мекунад, ки худи аллома ҳамин сифатро доро аст. Мисоли одии он тасвирҳои манзараҳои зодгоҳ, кӯчаву хиёбон, мадрасаҳои Бухоро дар “Ёддоштҳо”, тасвири машҳури “Дараи Ниҳон” дар романи “Дохунда” ва даҳҳо масъалаҳои дигар ҳаст, ки дар ин ҷо метавон ёдрас кард.
Ба ин тариқ, устод Садриддин Айнӣ таъкид мекунад, ки: «Афроди як кишвар ҳам, агар он кишвари худро бахубӣ ва аз ҳар ваҷҳ (таъкид аз мост – Ш.У.) надонад, байниҳи ҳамон одамест, ки хонаи худро аз ҳеҷ роҳ надонистааст». Ин ҷо зарурати донистани ин илм ва ба истилоҳи имрӯза, салоҳияти доштани ин малакаву маҳорат таъкид мегардад.
Пас аз шарҳи содаи масъалаҳои мафҳум дар бораи илми “кишваршиносӣ” аллома ба масъалаи чӣ будани илми кишваршиносӣ наздиктар мешавад: “Акнун биёем ба сари ин, ки кишваршиносӣ аз чӣ чизҳо баҳс мекунад ва ба кадом роҳ хидмат менамояд”.
Устод изҳор медорад, ки тамоми ҷумҳуриҳои Иттифоқ, ҳатто қафомондатаринашон ба масъалаи омӯзиши ин илм чораҳо андешидаанд, аммо мо - тоҷикон ҳанӯз ҳам дар бораи ба роҳ мондани масъалаҳои кишваршиносӣ бепарвоӣ зоҳир менамоем. Нависанда дар идомаи сухан таъкид мекунад, ки ба замми ба роҳ мондани таълими илми кишваршиносӣ, пажӯҳишгоҳҳои тадқиқотӣ, марказҳои илмии кишваршиносӣ таъсис додан зарур аст.
Пешниҳодҳои устод Садриддин Айнӣ дар мавриди ба роҳ мондани фаъолияти чунин як пажӯҳишгоҳи бузург дархӯри замони имрӯза, махсусан дар “Соли рушди сайёҳӣ ва ҳунарҳои мардумӣ” аст. Тавассути гузоштани ин савол, ки: “Ташкили кишваршиносӣ чӣ гуна бояд бошад?”, пешниҳод менамояд, ки марказ дар назди Комиссариати маориф ташкил шуда, ду – се нафар шахсони кордон тарҳи кори онро таҳия, бо мақомоти минтақавӣ робита барпо, шахсони донандаи маҳалро ба кор ҷалб намоянд. “Барои пурра кардан ва васеъ намудани боби “Кишваршиносӣ” (дар маҷаллаи “Дониш – биниш” рубрикае бо номи “Кишваршиносӣ” ташкил карда шуда буд– Ш.У.) ба ҳамаи мухбирон, нависандагон ва хусусан, муаллимони тоҷик лозим аст, ки ҳамроҳӣ намоянд”. Дар интиҳои мақола таъкидан баён мекунад, ки ҳар як шахси соҳибватан бояд “аҳволи атрофи худ, урфу одат, забон ва лаҳҷа, суруд ва бозиҳоро нависад, аҳволи таърихӣ ва осори атиқаро бо санадҳои илмӣ навишта, ба идораи маҷалла фиристодан гирад”.
Ин таъкидҳо далолат бар он мекунанд, ки аллома хеле сари вақт дарк карда будааст, ки ин илм чун ҷузъи муҳими худшиносӣ, худшиносии миллӣ барои ҳар як шахс ниҳоят муҳим аст.
Шервони УМРИДДИН


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 17.04.2018    №: 76    Мутолиа карданд: 451

11.12.2019


Баррасии масоили тақвияти ҳамкориҳо

Бахтиёр Худоёрзода бо ҳайати Дафтари ниҳодҳои демократӣ ва ҳуқуқи инсони САҲА мулоқот намуд

Намоиши филмҳои тоҷикӣ дар Бангладеш

“МАҲБУБИ ВАТАН”

Трамп: «Бо Лавров вохӯрии хубе гузарондем»

Зеленский гуфт, ки бо Путин гуфтушунид кардан мураккаб аст

Сарвазири Эфиопия соҳиби Ҷоизаи сулҳи Нобел шуд

«Толибон» дар шимоли Афғонистон 40 куҳансолро рабуданд

МУСОБИҚАИ СИТОРАҲОИ ДЗЮДО. Бори нахуст кишварро 4 гӯштигир намояндагӣ мекунад

Ҷаҳон дар як сатр

10.12.2019


Мулоқоти Қоҳир Расулзода бо Хуан Тсзян Жун

Шиносоии Азим Иброҳим аз ҷараёни корҳои сохтмонии роҳҳои Душанбе

Дар доираи Озмуни ҷумҳуриявии «Сайри гули лола» машварати корӣ баргузор гардид

Дар Париж, Москва ва Киев оид ба муовизаи асирон ба мувофиқа омаданд

Туркия ба рафъи хатари «Давлати исломӣ» дар Афғонистон мусоидат мекунад

Сарвазири нави Финляндия - ҷавонтарин дар ҷаҳон сарвари ҳукумат

Disney дар остонаи рекорди нави ҷаҳонӣ

Ҷаҳон дар як сатр

09.12.2019


Боз як майдончаи нави варзишу бозии кӯдакон кушода шуд

Сохтмони гузаргоҳи зеризаминӣ бо дарозии 260 метр

Чемпионати осиё. Тоҷикистон дар гурӯҳи "А"

Сӯхтор дар фабрикаи Деҳлӣ боиси марги беш аз 40 нафар шуд

Медведев шартҳои бастани шартномаи газ бо Киевро гуфт

Ёрии ҷаҳонӣ ба Афғонистон 46 дарсад коҳиш ёфт

Аморати Муттаҳидаи Араб кайҳоннавард интихоб мекунад

Ҷаҳон дар як сатр

06.12.2019


Боздиди Рустами Эмомалӣ аз варзишгоҳи «Миллий»

Хуҷанд. Бунёди корхонаи истеҳсоли телевизор, яхдон ва кондитсионер

Масъалаи моҳияти сармояи инсонӣ дар рушди инноватсионӣ мавриди баррасӣ қарор гирифт

Пекин аз Вашингтон кам кардани боҷи молҳои чиниро дархост намуд

ОПЕК истихроҷи нафтро метавонад кам созад

Дар мактабҳои Қазоқистон гузариш ба алифбои лотиниро мавқуф гузоштанд

Коррупсияро дар Қирғизистон тавассути рақамисозӣ бартараф карданианд

Ҷаҳон дар як сатр


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед