logo

фарҳанг

БОБОҶОН ҒАФУРОВ ОЛИМИ ҶАҲОНӢ ВА МИЛЛАТДӮСТИ АСИЛ

«Тоҷикон» воқеан шиносномаи миллат аст». Ин сухани мухтасар, пурҳикмат ва ҳақиқатнигоронаи Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ - Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон моҳияти таърихӣ ва миллии асари бузурги академик Бобоҷон Ғафуровро хеле хуб ифода кардааст.

Дарвоқеъ, нобиғаҳое, ки дар таърихи ин ё он халқ, илм, адабиёт, ҳунар бо заковату дониш, ҷасорату азхудгузарӣ мақоми шоиста ва эътирофи умум касб мекунанд, дар даҳсолаҳо ва ҳатто садсолаҳо арзи вуҷуд менамоянд. Чунончи, Ҳаким Саноӣ ҳанӯз дар қарни ёздаҳум гуфта буд:
Асрҳо бояд, ки то як кӯдаке аз рӯйи табъ,
Олиме неку шавад ё шоире ширинсухан.

Устод Бобоҷон Ғафуров аз тарафи аксари сиёсатмадорон ва  муҳаққиқон ҳамчун сиёсатмадори бузург ва таърихнигори тавоно шинохта шудааст ва олимони тоҷику рус, ҳиндую эронӣ ва дигарон дар бораи ин донишманди асил бо эҳтиром ва ҳусни ният сухан рондаанд. Албатта, нотавонбиноне низ буданд, ки аз рашку ҳасад ба миллати тоҷик, аз ҷумла ба асари Бобоҷон Ғафуров, назари некбинона надоштанд. Вале, ин гуна олимони ҷоҳил ва ғаразнок, ҳеҷ гуна далелу бурҳони кофӣ барои инкори таърихи халқи тоҷик, ки ба гуфтаи устод Садриддин Айнӣ «халқи муаззам» аст, надоштаанд ва надоранд. Ҳақиқати илмии «Тоҷикон» аз осори нурафкани гузашта маншаъ гирифта, таърихи халқи тоҷикро аз давраҳои қадимтарин дар заминаи дастовардҳо ва манбаъҳои боэътимоди таърихӣ, адабӣ, бостоншиносӣ, мардумшиносӣ, забоншиносӣ дар асоси методологияи илмии он давра таълиф намудааст.
Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар мақолаи  худ «Бобоҷон Ғафуров олими тавоно ва арбоби барҷастаи сиёсиву давлатӣ», ки дар китоби «Чеҳраҳои мондагор» дарҷ гардидааст, паҳлуҳои мухталифи ҳаёт ва осори Б. Ғафуровро таҳлил намуда, ба фаъолияти давлатӣ ва илмиаш баҳои муносиб додаанд. Аз ҷумла, таъкид кардаанд: "Бобоҷон Ғафуров солҳои тӯлонӣ ба таҳқиқи таъриху тамаддуни мардуми Машриқзамин машғул буд. Ҳамзамон, созмондиҳандаи моҳири соҳаҳои гуногуни илм, аз ҷумла шарқшиносӣ буда, барҳақ яке аз бунёдгузорони илми муосири тоҷик ба ҳисоб меравад".
Воқеан ҳам, Бобоҷон Ғафуров ҳамчун олими заковатманд ва дурандеш на танҳо  «Тоҷикон» - ро таълиф намуд, балки дар нашри асари сеҷилдаи (иборат аз панҷ китоби) «Таърихи халқи тоҷик» ба забони русӣ, ки дар Маскав ба табъ расида буд, хидмати боарзиши илмиро анҷом дод. Ӯ ба ин восита ба як тир ду нишон зад: аз як тараф бо ҷалби олимони таърихшиноси машҳури Русия ва тоҷик дар маркази Иттиҳоди Шӯравӣ ин асарро чоп намуда, дастраси олимону хонандагон намуд ва аз ҷониби дигар, хидмати миллии худро низ иҷро кард ва онро ҳамчун мақсади таблиғи таърихи ғании миллати худ қарор дод, ки ҷавоби қотеъ ба инкорсозони фарҳанги бузурги халқи тоҷик гардид.
Академик Бобоҷон Ғафуров Институти шарқшиносии Академияи илмҳои Иттиҳоди Шӯравиро, ки бист сол бештар сарварӣ кард, ба муассисаи бузурги илмии ҷаҳонӣ табдил дод ва робитаҳои онро бо марказҳои бузурги илмии кишварҳои хориҷа барқарор ва вусъат бахшид. Ба ин восита Б. Ғафуров дар ташаккули сиёсати Давлати шӯравӣ оид ба кишварҳои Осиё ва Африқо саҳми намоён гузошт.
Хидмати боарзиши дигари устод Б. Ғафуров дар таъсиси Институти шарқшиносии Академияи илмҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон ва шуъбаҳои шарқшиносии Донишгоҳи давлатии (имрӯз миллии) Тоҷикистон аст. Академик Абдулғанӣ Мирзоев ҳангоми ба мо дарс гуфтан ёдовар шуда буданд, ки Бобоҷон Ғафуров бо камоли дурбинӣ соли 1958 Конфронси умумииттифоқиро дар Тошканд баргузор намуда, ба президенти онвақтаи АИ Ҷумҳурии Тоҷикистон академик Султон Умаров ва академик Абдулғанӣ Мирзоев маслиҳат дода буд, ки таъсиси ин шуъбаҳоро дар Академияи илмҳо ва Донишгоҳи давлатӣ пешниҳод ва асоснок намоянд. Дар асоси қарори конфронс, ки моҳи феврал доир шуда буд, бо иҷозати Маскав ҳамон сол шуъбаҳои шарқшиносии Академияи илмҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон ва арабию форсии  Донишгоҳи давлатӣ таъсис ёфтанд, ки то имрӯз кадрҳои дар он ҷо тарбияёфта, хидмати арзандаи худро ба илму маориф ва соҳаҳои дигари мақомоти давлатӣ адо карда истодаанд.
 - Яке аз мақсадҳои Б. Ғафуров аз таъсиси ин шуъбаҳо, - гуфта буданд А. Мирзоев,  - таҳқиқи мероси гузаштаи халқи мо мебошад, ки ин мерос ба забони арабӣ ва тоҷикӣ ба хати арабиасос буда, бояд ҳатман омӯхта шавад. Мақсади дигари Б. Ғафуров ба ин восита тайёр кардани кадрҳои ояндаи дипломатии шӯравӣ аз ҳисоби ҷавонони тоҷик будааст.
Академик Б. Ғафуров дорои боз як хислати муҳими инсонӣ буд, ки он хайрхоҳӣ ва накукорӣ аст. Бисёр олимони қазоқ, арман, озар, гурҷӣ ва ғайра ба туфайли дастгириҳои ӯ рисолаҳои номзадӣ ва доктории худро дар Институти шарқшиносии АИ Иттиҳоди Шӯравӣ ҳимоя кардаанд. Чандин олимони тоҷик низ, аз ҷумла Абдулғанӣ Мирзоев, Аҳрор Мухторов, Маъруф Содиқов, Баҳодур Искандаров, Соҳиб Табаров ва дигарон аз ёриҳои беғаразонаи маънавии устод Б. Ғафуров баҳравар шудаанд. Дар ин бора аз рисолаву мақолаҳои А. Мухторов, У. Ғаффоров, А. Турсунов, Б. Литвинский ва дигарон маълумоти бештар гирифтан мумкин аст.
Асарҳои устод Бобоҷон Ғафуров ва мактаби таърихшиносиву ховаршиносии ӯ, на танҳо барои миллати тоҷик ва Тоҷикистон, балки барои илми ҷумҳуриҳои дигари собиқ  шӯравӣ ҳамчун намунаи таҳқиқоти ҷиддии илмӣ ва холисонаву боинсофонаи таърихӣ хидмат кардаанд ва хоҳанд кард.
Барои Бобоҷон Ғафуров, ки солҳо котиби Кумитаи Ҳизби Коммунистии Тоҷикистон буд, машғул шудан ба масъалаи ҳассос, таърихи қадимаи миллати худ кори осон набуд, зеро баъзе нотавонбинон метавонистанд ӯро ба миллатчигӣ гунаҳгор кунанд. Вале, ӯ бе тарсу ҳарос, барои миллат ва илми таърихнигорӣ ҷоннисорона ва ҳақиқатнигорона роҳи таҳқиқро пеш гирифт, ки дар он давра на ҳар кас метавонист ба ин кор ҷуръат намояд. Ба гуфтаи воқеъбинонаи муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ба масъалаҳои таҳқиқи таърих даст задани Б. Ғафуров дар он давра, ҳангоми дар вазифаи Котиби якуми ҲК Тоҷикистон будан, худ як қаҳрамонӣ буд.
Яке аз хидматҳои бузурги миллатдӯстонаи Бобоҷон Ғафуров дар он зоҳир мегардад, ки ӯ бо дурандешии фавқулода Садриддин Айнӣ ва чандин олимони тоҷик, аз ҷумла Султон Умаров, Солеҳ ва Зариф Раҷабовҳо, арбобони санъату мусиқӣ Бобоқулака Файзуллоев, Шоҳназар Соҳибов, Фазлиддин Шаҳобов ва дигаронро ба пойтахти ҷумҳурӣ оварда, ба пешрафти илму адабиёт ва фарҳангу санъат хидмати арзандаю ватанпарастона кард.
Ба заҳматҳои бемонанди ин олиму сиёсатмадори бузурги тоҷик, махсусан ба аҳамияти шоҳасари ӯ «Тоҷикон», Пешвои арҷманди миллат, чунон ки зикр шуд,  баҳои баланд додаанд ва бо ифтихор гуфтаанд: «Ин асар барҳақ китоби рӯимизии ҳар як фарди соҳибмаърифати тоҷик мебошад ва барои худогоҳии миллӣ ва рушди тафаккури таърихии мардуми мо чун обу ҳаво зарур аст».
Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ба нишони ҳақшиносии халқи тоҷик аз хидматҳои шоистаи устод Бобоҷон Ғафуров ҷойгоҳи ӯро дар радифи Қаҳрамонони Тоҷикистон устод Садриддин Айнӣ ва Мирзо Турсунзода муайян намуданд ва номи мубораки ин ҷонфидои миллат дар саҳифаҳои заррини  таърих абадӣ сабт гардидааст.
Оре, абармардони миллат ҳамчун чанорҳои сояафкани мардуми худ ҳастанд, ки реша дар замири дилу таърихи миллат доранд ва аз худнамоию худхоҳӣ комилан дуранд. Бинобар ин, маҳбуби ҳамаи наслҳову  замонҳо  хоҳанд буд. Чунонки шоир гуфтааст:
К-аз паи мардонагӣ пояндазот омад чанор,
В-аз пайи тардоманӣ андакҳаёт омад суман.
Кароматулло ОЛИМОВ,
академик


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 23.05.2018    №: 102    Мутолиа карданд: 304

21.01.2019


Фестивали байналмилалии «Наврӯз – мероси фарҳангии сайёҳӣ» баргузор хоҳад шуд

"Парасту - 2019" – ҷашнвораи ҷумҳуриявии театрҳои касбӣ

ҶАҲОН ДАР ЯК САТР

Баргузории ҷашнвораи байналмилалии «Рӯзи барф» дар Калуга

Дар Арабистони Саудӣ ҷалби бонувон ба корҳои ҷамъиятӣ меафзояд

Соли 2018 прокуратураи Қазоқистон ба буҷети кишвар $90 миллион талофӣ кард

Дар Тошканд хазинаи қадима ёфт шуд

Дороии 26 шахси сарватмандтарини дунё ба даромади 3,8 миллиард ниёзманд баробар аст

18.01.2019


Таҳдидҳои асосӣ ба иқтисоди ҷаҳонӣ номбар шуданд

Гумонбари омодасозии ҳамла ба Қасри сафед ба даст афтод

Дар Чин қаллобонро барои фиреб ҳабси абад карданд

29 миллион сом зарари собиқадорони сохта

Ҷаҳон дар як сатр

17.01.2019


Тамдиди шартномаи ФФТ бо "Сомон Эйр"

60 ДАРАҶА ХУНУКӢ ВА ДАВИ 50 - КИЛОМЕТРАИ ЭКСТРЕМАЛИ МОЛДАВӢ

16.01.2019


Пирӯзии мунтахаби Тоҷикистон бар Эрон

ҶАҲОН ДАР ЯК САТР

Роҳандозии моратории дусола дар Тоҷикистон

Нақшаи Brexit дар парламенти Британия рад карда шуд

Кремл роҳи ҳалли буҳрони Украинаро пешниҳод намуд

Ифтитоҳи онлайн-донишгоҳ барои гурезаҳо дар Италия

15.01.2019


Ҷаласаи ҷамъбастӣ таҳти раёсати муовини Сарвазири мамлакат

Вохӯрии Сироҷиддин Муҳриддин бо Абдулазиз Комилов

Ёдгор Файзов: «Соли 2018 соли таҳкими волоияти қонун дар Бадахшон буд»

ХУҶАНД. 1548 медали варзишгарон дар як сол

ҶАҲОН ДАР ЯК САТР

Созишномаи сулҳ – мавзӯи асосии мулоқоти Путин ва Абэ хоҳад шуд

Савдои хориҷии Чин соли 2018 натиҷаи рекордӣ нишон дод

Дар Алмаато гурӯҳи хориҷиёни террорист боздошт шуд

То соли 2024 аҳолии Қирғизистон бо оби ошомиданӣ пурра таъмин мешавад

10.01.2019


Дар Саразм осорхона ва меҳмонхонаи замонавӣ бунёд мешаванд

Вохӯрии Парвиз Давлатзода бо Владимир Норов

Ҷаласаи Шӯрои кор бо ҷавонон

“ГАНҶИ СУХАН” – маҳфили адибпарвар


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед