logo

фарҳанг

ЁДГОРИҲОИ ТАЪРИХӢ АЗ БАЙН МЕРАВАНД, ЧАРО?

Ёдгориҳои таърихӣ ҷузъи мероси фарҳангӣ буда, таҳқиқ ва ҳифзу нигаҳдошти онҳо аз вазифаҳои аввалиндараҷа ба ҳисоб меравад. Маҳз ба ҳамин хотир, роҳбарияти олии кишвар ҳанӯз аз солҳои аввали соҳибистиқлолӣ ба тармиму таҷдид ва барқарорсозии ёдгориҳои таърихӣ таваҷҷуҳи махсус равона менамояд.

Ба гуфтаи  Шералӣ Хоҷаев, сардори раёсати ҳифзи ёдгориҳои таърихии Вазорати фарҳанг, ҳоло шумораи ёдгориҳои таърихӣ зиёда аз 3 ҳазорро ташкил медиҳад, ки аксари онҳо дар замони соҳибистиқлолӣ навсозӣ гардиданд. Аз ҷумла, оромгоҳҳои Абуабдуллоҳи Рӯдакӣ, Мир Сайид Алии Ҳамадонӣ, Туғрали Аҳрорӣ, Камоли Хуҷандӣ, Ҳазрати Султон, Хоҷа Аюби Ансорӣ ва чанде дигар таъмиру барқарор шуда, аз ҳисоби Фонди Президенти мамлакат корҳои илмиву бостоншиносӣ дар иншооти алоҳидаи қалъаҳои Ҳисор, Ҳулбук ва Хуҷанд идома доранд.

ЁДГОРИҲО ДАР ЗЕРИ ХОКАНД
Вале, бо вуҷуди ин, ҳолати кунунии баъзе ёдгориҳо ташвишовар аст. Ва Сарвари давлат дар мулоқоти навбатӣ бо зиёиён (19 марти соли 2018) аз ин изҳори нигаронӣ карда,  иброз доштанд, ки «То ба имрӯз дар 695 ёдгории таърихиву меъморӣ корҳои илмиву бостоншиносӣ ва навсозиву барқарорсозӣ оғоз нагардида, онҳо дар ҳолати ниҳоят хароб қарор доранд. Ҳарчанд ки доир ба баъзеи ин ёдгориҳо дар сарчашмаҳои таърихӣ ишораҳо мавҷуданд, вале дар замони истиқлолият дар ин самт маълумоти иловагӣ кам ҷамъоварӣ шуда, дар баъзе аз ин мавзеъҳо корҳои ҷустуҷӯиву ҳафриётӣ ҳанӯз шурӯъ нашудаанд».
Вобаста ба ин, бостоншинос, профессор Юсуфшо Ёқубшоев гуфт, ки вазъи ёдгориҳои таърихии археологӣ беҳбудиро металабад. Қисми зиёди онҳо ҳанӯз дар зери хоканду қисми дигарашон бинобар мавқуф гузоштани корҳои ҷустуҷӯӣ аз байн рафта истодаанд. Аксари ёдгориҳое, ки солҳост таҳқиқашон идома дорад (масалан, кофтуковҳои бостоншиносии Панҷакенти Қадим аз соли 1946 оғоз гардидааст), бо сабаби бомпӯш набудан ва дар зери барфу борон мондан, дар ҳолати нестшавӣ қарор доранд. Бар замми ин, аксари мақомоти маҳаллии шаҳру ноҳияҳои кишвар, ки дар ҳудуди онҳо ёдгориҳо ҳастанд, ҷиҳати ҳифзу нигаҳдориашон хунукназарӣ мекунанд. Масалан, дар мавзеъҳое, ки ёдгориҳо ҷойгиранд, мақомотҳо барои бунёди манзили истиқоматӣ ва киштукор қитъаи замин ҷудо кардаанд, ки инро метавон дар ҳудуди  қалъаи Чармгарони шаҳри Кӯлоб ва ёдгории Золи Зари ноҳияи Фархор мушоҳида кард.

ҲУДУДИ ЁДГОРИҲО БОЯД ҶУДО ШАВАД
Яке аз масъалаҳое, ки боиси ташвиши коршиносон гаштааст, муайян набудани ҳудуди ёдгориҳост. Барои ин ки ёдгорӣ ҳифз шавад, бояд ҳудуди муҳофизатшаванда дошта бошад. Зеро он аз замоне мақоми ҳуқуқӣ пайдо мекунад, ки аз ҷониби давлат таҳти муҳофизат қарор гирифта, соҳиби сертификат гардад. Юсуфшо Ёқубшоев мегӯяд, ки ҳоло аксари ёдгориҳо ҳудуди муайян надоранд ва бо ин сабаб аз байн мераванд. Барои мисол, ҳудуди шаҳраки қадимаи Каронро, ки ёдгории нодир асту таърихи 4 ҳазорсола дорад, аз соли 2012 инҷониб ба расмият надаровардаанд.

ХАРИТАИ БОСТОНШИНОСӢ ДОРЕМ?
Омили дигаре, ки барои ҳифзи ёдгориҳо мусоидат мекунад, таҳияи харитаи бостоншиносии шаҳру ноҳияҳо мебошад. Он имкон медиҳад, ки ёдгориҳо ишора ва ҳифз гарданд. Нуриддин Сайфуллоев, мудири шуъбаи бостоншиносии Институти таърих, бостоншиносӣ ва мардумшиносии ба номи Аҳмади Дониши Академияи илмҳо, гуфт, ки набудани  чунин харитаҳо боиси дар мавзеъҳои ҷойгиршавии ёдгориҳои таърихӣ бунёд намудани хонаи истиқоматӣ мегардад. Бинобар ин, Институти таърих, бостоншиносӣ ва мардумшиносии ба номи А. Дониши Академияи илмҳо муваззаф гардидааст, ки чунин харитаҳоро омода намояд. Бояд гуфт, ки феълан харитаҳои бостоншиносии шаҳру ноҳияҳои Ҳисор ва Ёвон нашр шуданду феҳристи ёдгориҳои таърихии ноҳияҳои Темурмалик, Фархор ва Ҷалолиддини Балхӣ дар ҳоли чопанд.

ЧӢ БОЯД КАРД?
Нигаҳдорӣ ва барқарор намудани мероси таърихию фарҳангӣ аз масъалаҳое мебошанд, ки таваҷҷуҳи хоссаро талаб мекунанд. Ҳоло, ки Тоҷикистон мамлакати туристӣ эълон шудаасту сайёҳии таърихӣ-фарҳангӣ аз бахшҳои асосӣ ва афзалиятноки туризми кишвар ба шумор меравад, лозим аст на танҳо ба масъалаи ҳифзу нигаҳдории ёдгориҳои таърихӣ диққат диҳем, балки инфрасохтори заруриро бунёд карда, онҳоро ба хатсайрҳои сайёҳӣ ворид созем. Дар ин росто, мақомоти маҳаллӣ ҷиҳати ҳифзи онҳо бетарафӣ зоҳир нанамуда, барои ҷудо кардани қитъаи замини ёдгориҳои таърихӣ ва бомпӯш гардидани онҳо тадбир андешанд.
Меҳрангез ҚОДИРОВА,
 «Ҷумҳурият»


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 05.06.2018    №: 112    Мутолиа карданд: 256

21.01.2019


Фестивали байналмилалии «Наврӯз – мероси фарҳангии сайёҳӣ» баргузор хоҳад шуд

"Парасту - 2019" – ҷашнвораи ҷумҳуриявии театрҳои касбӣ

ҶАҲОН ДАР ЯК САТР

Баргузории ҷашнвораи байналмилалии «Рӯзи барф» дар Калуга

Дар Арабистони Саудӣ ҷалби бонувон ба корҳои ҷамъиятӣ меафзояд

Соли 2018 прокуратураи Қазоқистон ба буҷети кишвар $90 миллион талофӣ кард

Дар Тошканд хазинаи қадима ёфт шуд

Дороии 26 шахси сарватмандтарини дунё ба даромади 3,8 миллиард ниёзманд баробар аст

18.01.2019


Таҳдидҳои асосӣ ба иқтисоди ҷаҳонӣ номбар шуданд

Гумонбари омодасозии ҳамла ба Қасри сафед ба даст афтод

Дар Чин қаллобонро барои фиреб ҳабси абад карданд

29 миллион сом зарари собиқадорони сохта

Ҷаҳон дар як сатр

17.01.2019


Тамдиди шартномаи ФФТ бо "Сомон Эйр"

60 ДАРАҶА ХУНУКӢ ВА ДАВИ 50 - КИЛОМЕТРАИ ЭКСТРЕМАЛИ МОЛДАВӢ

16.01.2019


Пирӯзии мунтахаби Тоҷикистон бар Эрон

ҶАҲОН ДАР ЯК САТР

Роҳандозии моратории дусола дар Тоҷикистон

Нақшаи Brexit дар парламенти Британия рад карда шуд

Кремл роҳи ҳалли буҳрони Украинаро пешниҳод намуд

Ифтитоҳи онлайн-донишгоҳ барои гурезаҳо дар Италия

15.01.2019


Ҷаласаи ҷамъбастӣ таҳти раёсати муовини Сарвазири мамлакат

Вохӯрии Сироҷиддин Муҳриддин бо Абдулазиз Комилов

Ёдгор Файзов: «Соли 2018 соли таҳкими волоияти қонун дар Бадахшон буд»

ХУҶАНД. 1548 медали варзишгарон дар як сол

ҶАҲОН ДАР ЯК САТР

Созишномаи сулҳ – мавзӯи асосии мулоқоти Путин ва Абэ хоҳад шуд

Савдои хориҷии Чин соли 2018 натиҷаи рекордӣ нишон дод

Дар Алмаато гурӯҳи хориҷиёни террорист боздошт шуд

То соли 2024 аҳолии Қирғизистон бо оби ошомиданӣ пурра таъмин мешавад

10.01.2019


Дар Саразм осорхона ва меҳмонхонаи замонавӣ бунёд мешаванд

Вохӯрии Парвиз Давлатзода бо Владимир Норов

Ҷаласаи Шӯрои кор бо ҷавонон

“ГАНҶИ СУХАН” – маҳфили адибпарвар


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед