logo

фарҳанг

МЕҲР ВА МАСЪУЛИЯТИ ВАТАНДОРӢ

Дунёи рубоиҳо дунёи зебову марғуб аст. Дар ҳар мисраъ садои дил ва орзую умеди гӯяндаҳо бозгӯ шудаанд. Кас мехоҳад гаштаю баргашта рубоиҳоро хонад, то ин ки зимни он китоби сарнавишти худро варақгардон кунад. Айёми ҷавониро пеши назар оварда, аз зебоиҳои он баҳравар гардад.

Забони рубоиҳо содаву фаҳмо буда, онҳо бозгӯи ҳаёти мардуманд. Масалан, дар ин рубоӣ омадааст:
Ёракма бубин, айлоқи боло рафтаст,
Ин қаҳра ба мо кардаст, танҳо рафтаст.
Гуфтам биравам, дар сари раҳ-ш тӯр кашам,
Моҳӣ шудасу таҳ-таҳи дарё рафтаст.

Вақте хонандаи огоҳ калимаи «айлоқ»- ро мехонад, манзараи кӯҳистон пеши назар ҷилвагар мегардад. Ҷое, ки майсаҳои нав-руста мисли қолин заминро пӯшондаанд. Гулҳои гуногун майли шукуфтан доранд. Гулҳои ятимак (тағорашиканак, ҳавоборонак) аллакай ҳама ҷойро пур кардаанд. Табиат ҳам ба ҳоли ятимакҳо раҳм карда, онҳоро пештар ба олами ҳастӣ бароварда гуфтааст: «чун ятим ҳастед, шумоёнро аз дигар гулҳо барвақттар ҳаст кардам, ки аз ҳаёт бештар баҳравар гардед». Бисёр аҷиб аст, ки бузургсолон мо - кӯдаконро аз чидани гулҳои ятимак манъ карда буданд. «Гулҳои ятимак-ро начинед, убол аст», - таъкид мекарданд онҳо. Ҳамаи ин гуфтаҳои калонсолон маънӣ ва мафҳуме дар замир доштанд.
Мисраи дуюм нозу итоби маъшуқаро ифода карда, ҳикоят аз ҳаёти воқеии деҳотиён менамояд. Дар тобистон деҳотиён чорвои худро ба айлоқ ронда, дар он ҷо муддати 4 - 6 моҳ зиндагӣ ба сар мебаранд. Зиндагӣ дар айлоқ нисбат ба деҳа мушкилтар аст, аммо саршор аз лаҳзаҳои романтикист. Масалан, дар баландкӯҳҳо ҳамин ки пораи абре пайдо шуд, ҳатман борон ва ё жола меборад. Омадани сел ҳам эҳтимол дорад.
Дар ин гуна ҷой бояд нон ва хӯрок пухт. Шири аз чорвоҳо дӯшидаро пухта, ҳосилашро ба даст оварда, ҳамаи онро ба деҳа фирис-тодан лозим меояд. Аз деҳа ба айлоқ боист озуқаворӣ интиқол дод. Хулоса, дар айлоқ ҳам зиндагӣ кайфияту камияти худро дорад, бинобар ҳамин, на ҳар наварӯс тобу тоқати зиндагӣ дар ин маконро таҳаммул карда метавонад. Барои ҳамин наварӯс на танҳо худаш, балки рафтани ҷавони дӯстдоштаашро низ раво намебинад:
«Гуфтам биравам дар сари раҳ-ш тӯр кашам».
 Вале бунёди ҳама гуна оиладориро пуштувонаи иқтисодӣ ташкил менамояд ва чархи рӯзгорро фақат бо «ишқу ошиқӣ» гардонидан амрест муҳол ва аз ҳамин сабаб ҷавон алорағми майлу хоҳиши маъшуқааш ногузир азми сафари ин ҷой кардааст:
«Моҳӣ шудасу таҳ-таҳи дарё рафтаст».
 
Ҳамин тавр, дунёи рубоиҳои халқӣ дунёи зебоӣ ва зебоипарастист, дунёест пур аз лаҳзаҳои гуворои айёми ҷавонӣ, сӯхтану сохтанҳо, бурду бохтҳо ва ҷилвагоҳи ишқу ошиқӣ. 
Фикру андешаҳои ошиқона, тасвирҳои шоирона рубоиҳоро ба дилҳо наздик мегардонад. Агар гӯянда дар ин жанр фикреро ифода карда бошад, пас гӯяндаи дигар мувофиқи завқи худ онро тағйир медиҳад.
Рубоиҳо яке аз дигаре беҳтару хубтар буда, дар онҳо ягонагии мазмун ва таносуби сухан хуб риоя шудааст. Самимияти гуфтор ба ҳаддест, ки кас мехоҳад онҳоро гаштаю баргашта бихонаду кайфияти рӯҳӣ бардорад. Ба ҳавои ин қабил рубоиҳо мардум тайи ҳазорсолаҳо умр ба сар бурда, ба муроди дил расидаанд. Рубоиҳо занги дилро зудуда, ниҳоли орзуҳоро борвар мегардонанд. Дар рубоиҳо эҳсосоти латифу гуворои инсонҳо мунъакис гардидааст. Оҳанг таъсирнокии онҳоро афзуда, доираи густаришашонро тавсеа медиҳад. Рубоиҳо дар ҷараёни рушду такомули худ мавзӯъҳои мухталифро фаро гирифтаанд. Чунончи дар ин рубоӣ истилои муғулҳо дар Осиёи Марказӣ бағоят равшан тасвир шудааст:
Дар дашт будам, зилозили занг омад,
Шамшери муғул ба гарданам танг омад.
Мардбача будам, гурехтанам нанг омад,
Хуни ҷигарам ба ҳар сари санг омад.

Ин рубоиро метавон як санади пурарзиши таърихӣ номид, зеро дар он муборизаи аҷдодони мо дар рӯзгори пешин алайҳи муғулони ғосиб басо равшан нишон дода шудааст. «Мардбача будам, гурехтанам нанг омад» гуфтани қаҳрамони лирикӣ ҳикоят аз он мекунад, ки мардуми бонангу номуси мо бар зидди муғулони истилогар то вопасин нафас ҷангида, сарзамини аҷдодиамонро муҳофизат намудаанд. Ин қабил рубоиҳо аҳамияти зиёди тарбиявӣ дошта, дар қалби ҷавонон меҳри ватану масъулияти ватандориро талқин мекунанд.
С. ФАТҲУЛЛОЕВ,
корманди Институти забон ва адабиёти ба номи Абуабдуллоҳи Рӯдакии Академияи илмҳои ҷумҳурӣ


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 14.06.2018    №: 118    Мутолиа карданд: 294

22.10.2018


МАҲСУЛОТИ БЕҲТАРИН - муаррифии кишвар дар ҷаҳон

Ба муҳоҷирати меҳнатӣ рафтани тоҷикистониён кам шуд

Россия ва Ӯзбекистон ба маблағи $27 миллиард созишнома имзо карданд

Беш аз 2100 нафар қурбони заминларза дар Индонезия гашт

Конфронси Мюнхен оид ба амният бори нахуст дар Минск доир мегардад

Масири нави ҳавоӣ ҳафт шаҳри Туркияро бо Қирғизистон мепайвандад

Ҷаҳон дар як сатр

ЧЕМПИОНАТИ ОСИЁ. Тоҷикистон онро бо пирӯзӣ оғоз кард

20.10.2018


 ИДМ. Нозирони навраси тоҷик дар мақоми аввал

 Болоравии тавлидоти маҳсулоти саноатӣ

Рушди чорводорӣ

КАРТОШКАПАРВАРӢ. Талошҳо самар медиҳанд

 "Подоши амал" дар фестивали байналмилалӣ

 Дар ноҳияи Восеъ беш аз 200 иншоот месозанд

ҶОМИ ТОҶИКИСТОН. Ғалабаҳои "Истиқлол" ва "Хуҷанд"

17.10.2018


РАШТ. Гусели 40 нафар ба хизмати ҳарбӣ

ТОҶИКОБОД. Ду коргоҳи нав дар хизмати сокинон

Вусъати омодагиҳо дар ноҳияи Спитамен

НОҲИЯИ РӮДАКӢ. 414 иншоот бунёд меёбад

ВАРЗИШГАРОНИ ТОҶИК ДАР ҚУВВАОЗМОИИ ҶАҲОНӢ

Бозиҳои олимпии наврасон. МЕДАЛИ НУҚРАИ БЕЖАН

16.10.2018


Тасдиқи нақшаи чорабиниҳо оид ба шинондани ниҳолҳо

Мунтахаби Тоҷикистон дар мусобиқаи "Bangabandhu Gold Cup" ҷои дувумро гирифт

БОЗИҲОИ ОЛИМПИИ НАВРАСОН. Мо соҳиби медал шудем

10.10.2018


Ҷаласаи Шӯрои вазирони мудофиаи кишварҳои узви ИДМ баргузор мешавад

Таҳкими ҳамкориҳои Бонки миллии Тоҷикистон ва БАТР

Дар Душанбе Фестивали байналмилалии «Чакан» доир мегардад

СУҒД. Бунёд ва таъмири 110 иншооти фарҳангӣ

РАШТ. Сохтмони 140 иншоот

РОШТҚАЛЪА. Вусъати созандагӣ

“SLOW FOOD”. Муаррифии гулмоҳии амударёӣ ва оши палов

МУНТАХАБИ ТОҶИКИСТОН ДАР ФИНАЛИ МУСОБИҚАИ "BANGABANDHU GOLD CUP"

09.10.2018


БАЛҶУВОН. Рӯ ба рушд

РАШТ. Авлавият ба ҳифзи муҳити зист


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед