logo

фарҳанг

МЕҲР ВА МАСЪУЛИЯТИ ВАТАНДОРӢ

Дунёи рубоиҳо дунёи зебову марғуб аст. Дар ҳар мисраъ садои дил ва орзую умеди гӯяндаҳо бозгӯ шудаанд. Кас мехоҳад гаштаю баргашта рубоиҳоро хонад, то ин ки зимни он китоби сарнавишти худро варақгардон кунад. Айёми ҷавониро пеши назар оварда, аз зебоиҳои он баҳравар гардад.

Забони рубоиҳо содаву фаҳмо буда, онҳо бозгӯи ҳаёти мардуманд. Масалан, дар ин рубоӣ омадааст:
Ёракма бубин, айлоқи боло рафтаст,
Ин қаҳра ба мо кардаст, танҳо рафтаст.
Гуфтам биравам, дар сари раҳ-ш тӯр кашам,
Моҳӣ шудасу таҳ-таҳи дарё рафтаст.

Вақте хонандаи огоҳ калимаи «айлоқ»- ро мехонад, манзараи кӯҳистон пеши назар ҷилвагар мегардад. Ҷое, ки майсаҳои нав-руста мисли қолин заминро пӯшондаанд. Гулҳои гуногун майли шукуфтан доранд. Гулҳои ятимак (тағорашиканак, ҳавоборонак) аллакай ҳама ҷойро пур кардаанд. Табиат ҳам ба ҳоли ятимакҳо раҳм карда, онҳоро пештар ба олами ҳастӣ бароварда гуфтааст: «чун ятим ҳастед, шумоёнро аз дигар гулҳо барвақттар ҳаст кардам, ки аз ҳаёт бештар баҳравар гардед». Бисёр аҷиб аст, ки бузургсолон мо - кӯдаконро аз чидани гулҳои ятимак манъ карда буданд. «Гулҳои ятимак-ро начинед, убол аст», - таъкид мекарданд онҳо. Ҳамаи ин гуфтаҳои калонсолон маънӣ ва мафҳуме дар замир доштанд.
Мисраи дуюм нозу итоби маъшуқаро ифода карда, ҳикоят аз ҳаёти воқеии деҳотиён менамояд. Дар тобистон деҳотиён чорвои худро ба айлоқ ронда, дар он ҷо муддати 4 - 6 моҳ зиндагӣ ба сар мебаранд. Зиндагӣ дар айлоқ нисбат ба деҳа мушкилтар аст, аммо саршор аз лаҳзаҳои романтикист. Масалан, дар баландкӯҳҳо ҳамин ки пораи абре пайдо шуд, ҳатман борон ва ё жола меборад. Омадани сел ҳам эҳтимол дорад.
Дар ин гуна ҷой бояд нон ва хӯрок пухт. Шири аз чорвоҳо дӯшидаро пухта, ҳосилашро ба даст оварда, ҳамаи онро ба деҳа фирис-тодан лозим меояд. Аз деҳа ба айлоқ боист озуқаворӣ интиқол дод. Хулоса, дар айлоқ ҳам зиндагӣ кайфияту камияти худро дорад, бинобар ҳамин, на ҳар наварӯс тобу тоқати зиндагӣ дар ин маконро таҳаммул карда метавонад. Барои ҳамин наварӯс на танҳо худаш, балки рафтани ҷавони дӯстдоштаашро низ раво намебинад:
«Гуфтам биравам дар сари раҳ-ш тӯр кашам».
 Вале бунёди ҳама гуна оиладориро пуштувонаи иқтисодӣ ташкил менамояд ва чархи рӯзгорро фақат бо «ишқу ошиқӣ» гардонидан амрест муҳол ва аз ҳамин сабаб ҷавон алорағми майлу хоҳиши маъшуқааш ногузир азми сафари ин ҷой кардааст:
«Моҳӣ шудасу таҳ-таҳи дарё рафтаст».
 
Ҳамин тавр, дунёи рубоиҳои халқӣ дунёи зебоӣ ва зебоипарастист, дунёест пур аз лаҳзаҳои гуворои айёми ҷавонӣ, сӯхтану сохтанҳо, бурду бохтҳо ва ҷилвагоҳи ишқу ошиқӣ. 
Фикру андешаҳои ошиқона, тасвирҳои шоирона рубоиҳоро ба дилҳо наздик мегардонад. Агар гӯянда дар ин жанр фикреро ифода карда бошад, пас гӯяндаи дигар мувофиқи завқи худ онро тағйир медиҳад.
Рубоиҳо яке аз дигаре беҳтару хубтар буда, дар онҳо ягонагии мазмун ва таносуби сухан хуб риоя шудааст. Самимияти гуфтор ба ҳаддест, ки кас мехоҳад онҳоро гаштаю баргашта бихонаду кайфияти рӯҳӣ бардорад. Ба ҳавои ин қабил рубоиҳо мардум тайи ҳазорсолаҳо умр ба сар бурда, ба муроди дил расидаанд. Рубоиҳо занги дилро зудуда, ниҳоли орзуҳоро борвар мегардонанд. Дар рубоиҳо эҳсосоти латифу гуворои инсонҳо мунъакис гардидааст. Оҳанг таъсирнокии онҳоро афзуда, доираи густаришашонро тавсеа медиҳад. Рубоиҳо дар ҷараёни рушду такомули худ мавзӯъҳои мухталифро фаро гирифтаанд. Чунончи дар ин рубоӣ истилои муғулҳо дар Осиёи Марказӣ бағоят равшан тасвир шудааст:
Дар дашт будам, зилозили занг омад,
Шамшери муғул ба гарданам танг омад.
Мардбача будам, гурехтанам нанг омад,
Хуни ҷигарам ба ҳар сари санг омад.

Ин рубоиро метавон як санади пурарзиши таърихӣ номид, зеро дар он муборизаи аҷдодони мо дар рӯзгори пешин алайҳи муғулони ғосиб басо равшан нишон дода шудааст. «Мардбача будам, гурехтанам нанг омад» гуфтани қаҳрамони лирикӣ ҳикоят аз он мекунад, ки мардуми бонангу номуси мо бар зидди муғулони истилогар то вопасин нафас ҷангида, сарзамини аҷдодиамонро муҳофизат намудаанд. Ин қабил рубоиҳо аҳамияти зиёди тарбиявӣ дошта, дар қалби ҷавонон меҳри ватану масъулияти ватандориро талқин мекунанд.
С. ФАТҲУЛЛОЕВ,
корманди Институти забон ва адабиёти ба номи Абуабдуллоҳи Рӯдакии Академияи илмҳои ҷумҳурӣ


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 14.06.2018    №: 118    Мутолиа карданд: 344

18.01.2019


Таҳдидҳои асосӣ ба иқтисоди ҷаҳонӣ номбар шуданд

Гумонбари омодасозии ҳамла ба Қасри сафед ба даст афтод

Дар Чин қаллобонро барои фиреб ҳабси абад карданд

29 миллион сом зарари собиқадорони сохта

Ҷаҳон дар як сатр

17.01.2019


Тамдиди шартномаи ФФТ бо "Сомон Эйр"

60 ДАРАҶА ХУНУКӢ ВА ДАВИ 50 - КИЛОМЕТРАИ ЭКСТРЕМАЛИ МОЛДАВӢ

16.01.2019


Пирӯзии мунтахаби Тоҷикистон бар Эрон

ҶАҲОН ДАР ЯК САТР

Роҳандозии моратории дусола дар Тоҷикистон

Нақшаи Brexit дар парламенти Британия рад карда шуд

Кремл роҳи ҳалли буҳрони Украинаро пешниҳод намуд

Ифтитоҳи онлайн-донишгоҳ барои гурезаҳо дар Италия

15.01.2019


Ҷаласаи ҷамъбастӣ таҳти раёсати муовини Сарвазири мамлакат

Вохӯрии Сироҷиддин Муҳриддин бо Абдулазиз Комилов

Ёдгор Файзов: «Соли 2018 соли таҳкими волоияти қонун дар Бадахшон буд»

ХУҶАНД. 1548 медали варзишгарон дар як сол

ҶАҲОН ДАР ЯК САТР

Созишномаи сулҳ – мавзӯи асосии мулоқоти Путин ва Абэ хоҳад шуд

Савдои хориҷии Чин соли 2018 натиҷаи рекордӣ нишон дод

Дар Алмаато гурӯҳи хориҷиёни террорист боздошт шуд

То соли 2024 аҳолии Қирғизистон бо оби ошомиданӣ пурра таъмин мешавад

10.01.2019


Дар Саразм осорхона ва меҳмонхонаи замонавӣ бунёд мешаванд

Вохӯрии Парвиз Давлатзода бо Владимир Норов

Ҷаласаи Шӯрои кор бо ҷавонон

“ГАНҶИ СУХАН” – маҳфили адибпарвар

РӮШОН. Ифтитоҳи маркази дуошёнаи савдо

Муҳаммад Салоҳ – беҳтарин футболбози Африқо

ҶАҲОН ДАР ЯК САТР

Самарқанд мизбони нахустмулоқоти «Ҳиндустон – Осиёи Марказӣ»

Баргардондани 47 шаҳрванди Қазоқистон аз Сурия

Остона ба гузарондани Ҳамоиши ҷаҳонии туризми шаҳрӣ омодагӣ мегирад

Дар Беларус бори нахуст ҳукми қатл содир шуд

09.01.2019


Таҷлили 110 - солагии аллома Бобоҷон Ғафуров


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед