logo

фарҳанг

СУХАН ВА СУХАНВАРӢ

Васфи сухан ва суханварӣ, яъне ситоиши калом, фасоҳату балоғат, маҳорати суханварӣ, хушгӯйӣ, бадеҳагӯйӣ, сухандонӣ, доди сухан додан ва ғайра дар осори адибони мо аз мақоми баланд бархӯрдор мебошад. Воқеан, дар шеъру адаби мо қаламкаше нест, ки ба ин мавзӯъ рӯ наоварда бошад.
Дар «Авасто», дар осори паҳлавӣ, дар осори адибони замони Сомониён ва баъд аз он мо бо афкору орои ибратомӯз вомехӯрем, ки ба сухан ва суханварӣ ихтисос дода шудаанд. Ин гуфтори Абушакур забонзади хоссу ом аст:
Шунидам, ки бошад забони сухан
Чу алмоси буррону теғи куҳан.
Сухан бифканад минбару дорро,
Зи сӯрох берун кашад морро.

Аммо васфи сухан ва суханварӣ дар «Шоҳнома» густариш ва танаввуи зиёд пайдо менамояд. Фирдавсӣ дар ин асар на танҳо сухан ва суханвариро васф менамояд, балки роҷеъ ба аҳамияту ҷойгоҳ, шарту шароити он низ изҳори назар менамояд ва дар ин замина доди сухан медиҳад. Ӯ суханро ёдгори бегазанд ва ҷовидона медонад ва мегӯяд:
Сухан монад андар ҷаҳон ёдгор,
Сухан беҳтар аз гавҳари шоҳвор.

Мусаллам аст, ки сухан баёнгари шахсият ва бозтобдиҳандаи фикру андешаи гӯндаи он аст. Аз ин рӯ, мақсаду мароми инсонро аз сухани ӯ метавон фаҳмид ва ташхис дод. Ба гуфтаи Абдураҳмони Ҷомӣ:
Ҳар чи ба дил ҳаст зи поку палид,
Дар сухан ояд асари он падид.

Сухан дар зиндагии инсон мақоми бузург дорад. Он ҳам мекушад, ҳам зинда мекунад. Аз ин хотир, суханро шуарову удабо ба теғ монанд кардаанд, ки андаке беэҳтиётӣ метавонад сари соҳибашро ба боди фано биспорад.
 Сухан асосан ду навъ мешавад: сода ва мураккаб. Сухани сода писандида аст, аммо сухани мураккаб нописанд. Аз ин хотир, аҳли адаб, сухансанҷон, пажӯҳишгарон каломи печидаву мураккабро заъфи таълиф донистаанд ва халлоқи онро ҳамчун мутакаллиф, муғлақнавис мавриди интиқод қарор додаанд. Баръакс, сухани содаву табииро ҳунари муаллиф дониста, худованди онро ҳамчун устод сутудаанд, зеро ин гуна суханро ҳамагон - хоссу ом мефаҳманд, аз мазмунаш баҳраманд мешаванд, аммо каломи печидаро, ки бо такаллуфу санъатгарӣ ҳамроҳ аст, касе ба ҷуз муаллифаш намефаҳмад, аз мазмунаш баҳраманд намешавад.  
Аксар адибони бузург аз содагӣ ва равшан будани сухани худ меболанд, фахр менамоянд, зеро фасоҳат ва балоғати сухан дар содагию равонии он зоҳир мешавад. Ҳатто шоирони нозукхаёлу маъниофарине чун Урфию Калиму Соиб, ки дар садр ва авҷи сабки ҳиндӣ қарор доранд, на аз ашъори матину хаёлангез, рангину мамлу аз кинояву истиораву маҷози худ, балки аз каломи содаву равшан ва мазомини ҳамафаҳму омгири худ ифтихор меварзанд.
Хулоса, васфи сухан ва суханварӣ дар осори  адибони гузаштаву имрӯзаи мо ҷойгоҳи рафеъ дорад. Ин далели он аст, ки адибони мо масъулият ва маъмурияти худро дар назди мардум ва ҷомеа хуб дарк намудаанд ва осори арзишманд дар ин замина гузоштаанд, ки барои ҳамаи маконҳову замонҳо хидмат менамоянд. Воқеан, инсон аз соири мавҷудоти зинда бо нутқи худ фарқ мекунад. Ӯ маҳз тавассути нутқ, сухани дилпазиру ҷонфизо ҳаёти худро сару сомон мебахшад. Аз ин хотир, адибон суханро ҷон гуфтаанд ва сарвати бебаҳои ҳастӣ хондаанд.
Ҷамолиддин САИДЗОДА


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 02.07.2018    №: 129    Мутолиа карданд: 82

17.07.2018


Мулоқоти Қоҳир Расулзода ва Абдулло Орипов дар Фарғона

Ҷаласаи мушовараи мақомоти корҳои дохилӣ баргузор шуд

Ҷумҳурии Мардумии Чин дар Тоҷикистон 3 мактаби нав месозад

Мунтахаби Тоҷикистон – ғолиби мусобиқаи Ҷоми шаҳрдории Остона

Ҷаҳон дар як сатр

Путин гуфтушунид бо Трампро бобарор номид

Трамп аз натиҷаҳои вохӯриаш бо Путин нақл кард

Ҳалокати мардуми осоиштаи афғон дар ҳоли афзоиш аст

Ҳангоми чемпионати ҷаҳон 25 миллион киберҳамла пешгирӣ шуд

16.07.2018


Мулоқоти Сироҷиддин Муҳриддин бо Пратибҳа Меҳта

Машварати муовинони вазирони корҳои хориҷии кишварҳои аъзои СҲШ

Баррасии тақвияти ҳамкориҳо бо Бонки ҷаҳонӣ

РОҒУН. Бунёди иншооти нав ба муносибати 30-солагии Истиқлолияти давлатӣ

ФАРОНСА – чемпиони ҷаҳон

Ҷаҳон дар як сатр

Трамп ҷонибдори роҳандозии муносибот байни ИМА ва Британия бо Русия ва Чин аст

Чин соли 2020 «қудрати донорӣ» мешавад

Нахустин дар ҷаҳон рентгени сеҷонибаи ранга сохта шуд

Дар Дачжоу писарчаи аз ошёнаи бистум афтода наҷот ёфт

13.07.2018


Мулоқоти Сироҷиддин Муҳриддин ва Ясмин Гуедар

Баррасии Барномаи дастгирии рушди неруи инсонӣ

Баргузории конфронси «Ҳунарҳои мардумӣ: эҳё, ҳолат, рушд ва дурнамо»

Пирӯзии теннисбози тоҷик дар ИМА

ҶАҲОН ДАР ЯК САТР

Дар СҲШ зарурати тақвияти мубориза алайҳи терроризмро таъкид карданд

Трамп: «Путин рақиби ман аст, лек метавонад дӯст гардад»

Русия сазовори ҷоми макроиқтисодии ҷаҳон шуд

Бонки ҷаҳонӣ: «Бесаводии духтарҳо $30 триллион зарар меорад»

12.07.2018


Мулоқоти Сироҷиддин Муҳриддин ва Чари Атаев

Боздиди Прокурори генералӣ аз Бадахшон

Форуми ҷумҳуриявӣ дар Хоруғ ҷавононро ба ҳам меорад

Озмун бахшида ба Соли рушди сайёҳӣ ва ҳунарҳои мардумӣ

ДАНҒАРА. Ҷамъоварии ҳосили фаровони ғалла

Ҷаҳон дар як сатр


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед