logo

фарҳанг

СУХАН ВА СУХАНВАРӢ

Васфи сухан ва суханварӣ, яъне ситоиши калом, фасоҳату балоғат, маҳорати суханварӣ, хушгӯйӣ, бадеҳагӯйӣ, сухандонӣ, доди сухан додан ва ғайра дар осори адибони мо аз мақоми баланд бархӯрдор мебошад. Воқеан, дар шеъру адаби мо қаламкаше нест, ки ба ин мавзӯъ рӯ наоварда бошад.
Дар «Авасто», дар осори паҳлавӣ, дар осори адибони замони Сомониён ва баъд аз он мо бо афкору орои ибратомӯз вомехӯрем, ки ба сухан ва суханварӣ ихтисос дода шудаанд. Ин гуфтори Абушакур забонзади хоссу ом аст:
Шунидам, ки бошад забони сухан
Чу алмоси буррону теғи куҳан.
Сухан бифканад минбару дорро,
Зи сӯрох берун кашад морро.

Аммо васфи сухан ва суханварӣ дар «Шоҳнома» густариш ва танаввуи зиёд пайдо менамояд. Фирдавсӣ дар ин асар на танҳо сухан ва суханвариро васф менамояд, балки роҷеъ ба аҳамияту ҷойгоҳ, шарту шароити он низ изҳори назар менамояд ва дар ин замина доди сухан медиҳад. Ӯ суханро ёдгори бегазанд ва ҷовидона медонад ва мегӯяд:
Сухан монад андар ҷаҳон ёдгор,
Сухан беҳтар аз гавҳари шоҳвор.

Мусаллам аст, ки сухан баёнгари шахсият ва бозтобдиҳандаи фикру андешаи гӯндаи он аст. Аз ин рӯ, мақсаду мароми инсонро аз сухани ӯ метавон фаҳмид ва ташхис дод. Ба гуфтаи Абдураҳмони Ҷомӣ:
Ҳар чи ба дил ҳаст зи поку палид,
Дар сухан ояд асари он падид.

Сухан дар зиндагии инсон мақоми бузург дорад. Он ҳам мекушад, ҳам зинда мекунад. Аз ин хотир, суханро шуарову удабо ба теғ монанд кардаанд, ки андаке беэҳтиётӣ метавонад сари соҳибашро ба боди фано биспорад.
 Сухан асосан ду навъ мешавад: сода ва мураккаб. Сухани сода писандида аст, аммо сухани мураккаб нописанд. Аз ин хотир, аҳли адаб, сухансанҷон, пажӯҳишгарон каломи печидаву мураккабро заъфи таълиф донистаанд ва халлоқи онро ҳамчун мутакаллиф, муғлақнавис мавриди интиқод қарор додаанд. Баръакс, сухани содаву табииро ҳунари муаллиф дониста, худованди онро ҳамчун устод сутудаанд, зеро ин гуна суханро ҳамагон - хоссу ом мефаҳманд, аз мазмунаш баҳраманд мешаванд, аммо каломи печидаро, ки бо такаллуфу санъатгарӣ ҳамроҳ аст, касе ба ҷуз муаллифаш намефаҳмад, аз мазмунаш баҳраманд намешавад.  
Аксар адибони бузург аз содагӣ ва равшан будани сухани худ меболанд, фахр менамоянд, зеро фасоҳат ва балоғати сухан дар содагию равонии он зоҳир мешавад. Ҳатто шоирони нозукхаёлу маъниофарине чун Урфию Калиму Соиб, ки дар садр ва авҷи сабки ҳиндӣ қарор доранд, на аз ашъори матину хаёлангез, рангину мамлу аз кинояву истиораву маҷози худ, балки аз каломи содаву равшан ва мазомини ҳамафаҳму омгири худ ифтихор меварзанд.
Хулоса, васфи сухан ва суханварӣ дар осори  адибони гузаштаву имрӯзаи мо ҷойгоҳи рафеъ дорад. Ин далели он аст, ки адибони мо масъулият ва маъмурияти худро дар назди мардум ва ҷомеа хуб дарк намудаанд ва осори арзишманд дар ин замина гузоштаанд, ки барои ҳамаи маконҳову замонҳо хидмат менамоянд. Воқеан, инсон аз соири мавҷудоти зинда бо нутқи худ фарқ мекунад. Ӯ маҳз тавассути нутқ, сухани дилпазиру ҷонфизо ҳаёти худро сару сомон мебахшад. Аз ин хотир, адибон суханро ҷон гуфтаанд ва сарвати бебаҳои ҳастӣ хондаанд.
Ҷамолиддин САИДЗОДА


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 02.07.2018    №: 129    Мутолиа карданд: 260

15.02.2019


ШАМШЕРБОЗӢ. ИШТИРОКИ ВАРЗИШГАРОНИ МО ДАР ЧЕМПИОНАТИ КУШОДИ ОСИЁИ МАРКАЗӢ

ҶАҲОН ДАР ЯК САТР

Дар Душанбе ташкили низоми муттаҳидаи мудофиаи зиддиҳавоӣ баррасӣ шуд

Дар чор сол муомилоти мол байни Тоҷикистону Ӯзбекистон 19 маротиба афзуд

Медведев: «Таҳримоти ИМА ба иқтисоди Россия таъсири чандон бузург расонда наметавонад»

Пентагон. ИМА аз Афғонистон ҳамроҳи иттифоқчиёнаш меравад

13.02.2019


2018. Сиёсати хориҷии Тоҷикистон пурбарор буд

КОРРУПСИЯ. 2047 ҷиноят ошкор гардид

САНОАТ. Беш аз 10 миллиард сомонӣ маҳсулот содирот шуд

САРМОЯИ МУСТАҚИМ. Воридот дар ҳоли афзоиш аст

ОБ. Таъминоти аҳолӣ рӯ ба беҳбудӣ дорад

АВҶИ ОБОДКОРИҲО ДАР ШАҲРИ ТУРСУНЗОДА

12.02.2019


АКАДЕМИЯИ ИЛМҲО АЗ КАШФИЁТИ НАВ ТО САНОАТИ ДОРУСОЗӢ

КӮЛОБ. Содироти 825 тонна маҳсулоти кишоварзӣ

ДАНҒАРА. Саноатикунонӣ вусъат мегирад

ФУРУДГОҲҲОИ БАЙНАЛМИЛАЛӢ. Сатҳи хизматрасонӣ рӯ ба беҳбудӣ дорад

ДДК. Авлавият ба сатҳи касбият ва таълим

САДА. Тантанаи ҷашни миллӣ дар ноҳияи Шамсиддини Шоҳин

11.02.2019


ВАЗОРАТИ ФАРҲАНГ. 2018 - соли муваффақиятҳо буд

КУМИТАИ РУШДИ САЙЁҲӢ. Беш аз 1 миллион сайёҳ ба Тоҷикистон омад

МТС. Ҳамкориҳо бо Ӯзбекистон густариш меёбанд

ВМКБ. Гумрукчиён ба буҷет 16,9 миллион сомонӣ ворид карданд

ҲИСОР. Саҳми назарраси соҳибкорон дар ободонии шаҳр

НОҲИЯИ РӮДАКӢ. Ҳаҷми истеҳсоли маҳсулот ба 1 миллиард сомонӣ расид

ВАРЗОБ. Таваҷҷуҳи сайёҳон ба нуқтаҳои истироҳатӣ афзудааст

08.02.2019


Вазорати меҳнат, муҳоҷират ва шуғли аҳолӣ. Музди миёнаи меҳнат - 1220 сомонӣ

КУМИТАИ ТЕЛЕВИЗИОН ВА РАДИО. Сифати кори шабакаҳо беҳтар мешавад

КҲФМГ. Офатҳои табиат 34 миллион самонӣ хисорот овард

Саноатикунонӣ дар Шаҳринав

Меъёри бозтамвил ба 14 дарсад поён фаромад

ШАҲРИ ВАҲДАТ. Иҷрои барзиёди андози иҷтимоӣ

ТАНЗИМ. Қонуншиканӣ коҳиш ёфтааст

СОҲИЛ. Корҳои мустаҳкамсозӣ вусъат меёбанд

ДДСТДТ. Авлавият ба рушди ҳунарҳои мардумӣ


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед