logo

фарҳанг

ЧАКАН ВА ҲУВИЯТИ МИЛЛӢ

Аз сарчашмаҳои таърихӣ бармеояд, ки чакан ва чакандӯзӣ таърихи қадима дорад. Ҳунармандони мо дар ҳар давру замон кӯшиш мекарданд, ки зебоӣ ва рангорангии табиати замину офтоби ҷои зисти худро ба риштаи тасвир кашанд.

Ба андешаи олимони соҳа, чакандӯзӣ ва фалаксароӣ хосси мардуми қисмати ҷануби Тоҷикистон, яъне вилояти Хатлон аст. Дар замони соҳибистиқлолии Тоҷикистон Хатлон на танҳо маркази тарғиботи чакан, балки дорандаи мактаби ин ҳунари зебо ва навъҳои он маҳсуб мешавад.
Калимаи «чакан» - ро бо калимаҳои «чеканит», «чеканка» - и русӣ ва «чакома» - ву «чакомак» - и авестоӣ алоқаманд мекунанд. Дар ин маврид вобастагӣ ба нақшро дар назар доранд, яъне чакан ин нақш аст. Вожаи «чакан»-ро фарҳангномаҳои муътабартарину куҳан, чун «Бурҳони қотеъ», «Ғиёс-ул-луғот», «Мадор», «Рашидӣ» низ шарҳ додаанд.
Имрӯз нақши чакан дар сӯзаниҳои Самарқанду Бухоро, Истаравшан, Дарвозу Ванҷ, Вахёву Рашт, ва дар нақшҳои лаби остину лаби домони мардуми Шуғнону Рӯшон низ акс ёфтааст.  
Дар минтақаи Кӯлоб куртаи чакан яке аз пироҳанҳои муҳим барои ҷашни арӯсӣ ба ҳисоб меравад ва ҳар арӯс бояд ин ҳунари аҷдодиро аз худ кунад ва то барпо шудани ҷашни арӯсияш бо дастони худ барояш чодари нақшини чаканӣ омода намояд.
Писарҳо бошанд, дар ҷашни домодияшон ба сар тоқии чакан мегузоранд. Мардуми одӣ ҳам хонаҳои худро бо девориҳои пурнақшу нигори чаканӣ ва тирезаҳоро бо пардаҳои гулдӯзишуда оро медоданд. 
Дар гулдӯзии чакан тасвирҳои рамзнок ва мазмунҳои мифологӣ (афсонавӣ) оид ба табиати атроф, кайҳон, орзуву омоли мардум истифода мешаванд. Ҳар нақши дар болои матоъ дӯхташуда ном дорад, чунончи косагул, гули анор, барги бед, бодомак, лола, райҳон, тоҷи хурӯс, булбул, думи товус, моҳу ситора, офтоб, абр ва монанди инҳо. Риштаҳоро дар асрҳои гузашта худи ҳунармандон аз калобаи пахтагин тайёр ва бо гиёҳу моддаҳои химиявӣ ранг мекарданд. Ҳоло бошад, чакандӯзон асосан аз риштаҳои истеҳсолии  корхонаҳои ватанӣ истифода мебаранд.
Ба бар кардани либоси чакан дар сурату сирати бонувони мо ҳувият ва худшиносии миллиро бедор мекунад. Ин аст, ки дар ҳама намоишҳо, озмунҳо, барномаҳои консертӣ, ҷашнҳои арӯсӣ, идҳои оммавӣ ва маишӣ, ҳамчунин, тавассути фестивалу озмунҳои «Таронаи чакан», «Ҷилваи чакан», «Чакомаи гесу», «Андалеб»  ва ғайра ин ҳунар ва либоси мардумӣ, ки аз ниёгон ба мо боқӣ мондааст, ҳамчун муаррифкунандаи таъриху фарҳанги миллати тоҷик намоиш дода мешавад.
И. БАДАЛОВ,
устоди Донишгоҳи давлатии Кӯлоб
ба номи Абуабдуллоҳи Рӯдакӣ


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 10.07.2018    №: 135    Мутолиа карданд: 168

15.11.2018


Ҳамоиш бахшида ба Рӯзи Президент

Нурдинҷон Исмоилов ба Тоҷикистон меояд

Мулоқоти Зубайдулло Зубайдзода бо Амал Муҷрин ал - Ҳамад

Конференсияи гиромидошти Бобоҷон Ғафуров

Путин ва Абэ дар асоси қатъномаи соли 1956 гуфтушунид хоҳанд кард

Таҳлилгарони Nomura сустшавии суръати рушди иқтисоди ҷаҳониро пешгӯӣ намуданд

Frontex: ба Аврупо омадани гурезаҳо 31 дарсад коҳиш ёфт

Назарбоев соли 2019-ро Соли ҷавонон эълом дошт

Ҷаҳон дар як сатр

14.11.2018


Вусъати корҳои ободонӣ дар ноҳияи Восеъ

Ҷамъоварии $482 миллион ба ёрии мардуми Ироқ

Назарбоев ташкили Созмони амнияти дастаҷамъии Осиёро пешниҳод дорад

Ҷонибдории Ангела Меркел аз ташкили артиши ягонаи аврупоӣ

Дар Тошканд Ҳафтаи соҳибкории глобалӣ шурӯъ шуд

Ҷаҳон дар як сатр

ЧЕМПИОНАТИ ҶАҲОН – 2018. Иштироки се бонуи муштзани тоҷик

БОНКИ МИЛЛӢ. Иқдоми наҷиб

13.11.2018


Мулоқоти Сироҷиддин Муҳриддин ва Юе Бин

Баимзорасии ёддошти тафоҳум

Нақшаи чорабиниҳои амалӣ намудани корҳои ободонию бунёдкорӣ дар давраи солҳои 2019 – 2021 тасдиқ гардид

БӮСТОН. Таҷдиди шуъбаи урология

ВАҲДАТ. 5 иншооти ҷашнӣ ба истифода дода шуд

ЁВОН СИМОИ ТОЗА МЕГИРАД

НОҲИЯИ ШАМСИДДИНИ ШОҲИН. Кӯшишҳо самар медиҳанд

"Дар ин дунё Карим Девонае буд"

Ҳузури бераводиди тоҷикистониён дар Туркия 3 баробар дароз шуд

Аврупо дар бозёбии партовҳои уран дар Тоҷикистон саҳм мегирад

Москва аз ҷумлаи даҳ шаҳри беҳтарини дунёст

Гунаҳгорони ҳалокати 52 ӯзбекистонӣ зиндонӣ шуданд

Чин дар ҷаҳон калонтарин воридкунандаи газ

Ҷаҳон дар як сатр

ҚУБОДИЁН. 48 медали варзишгарон дар нуҳ моҳ

12.11.2018


Дар Париж ҳамоиши сулҳ ифтитоҳ ёфт

Бо эҳтимоми ҳукумати Ҳиндустон нархи сӯзишворӣ арзон мешавад


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед