logo

сиёсат

ВАҲДАТИ МИЛЛӢ ДАР ТОҶИКИСТОН ВА АҲАМИЯТИ ГЕОПОЛИТИКИИ ОН ДАР ОСИЁИ МАРКАЗӢ

Аввали солҳои 90 - уми асри гузашта,  аз нахустин рӯзҳои Истиқлолияти давлатии Тоҷикистон якбора сар баланд намудани тундгароёни динии иртиҷоъпараст ба он оварда расонд, ки доираҳои манфиатхоҳи хориҷӣ ба татбиқи  ҳадафҳои ғаразноки геостратегии худ шурӯъ намуданд. Онҳо хуб медонистанд, ки дар он марҳила кишвари мо барои амалӣ намудани нақшаҳои тарҳрезишудаашон шароити мувофиқи сиёсӣ - иҷтимоӣ дорад. Аллакай, дар маркази як қатор шаҳру ноҳияҳо тундгароёни динӣ ҳамроҳи баъзе зиёиёни гумроҳ фаъолона шиорҳои барангезандаи адовати миллиро, ки бар зидди миллатҳои ғайритоҷик равона буд, тарғиб менамуданд. Як қисми аҳли зиё ба ҷои он, ки ба рисолати иҷтимоии худ, яъне тарғиби донишу илм, фарҳангу санъат дар ҷомеа машғул бошанд, бо кори дигар, яъне бо ташвиқу тарғиби ғояҳои ифротгароӣ ва тундгароии динӣ даст заданд.
Маҳз ҳамин тундгароёни динии иртиҷоъпараст зери ниқоби ватандориву ватанхоҳӣ мардумро ба сарнагун намудани сохти конститутсионӣ даъват намуда, ба олами ҷаҳолати динӣ мебурданд. Албатта, яке аз сабабҳои сар бардоштани тундгароёни динӣ аз он иборат буд, ки миллати тоҷик дар солҳои аввалини истиқлолияти ватанамон пешво надошт, ки соҳиби қудрати сарҷамъ намудани тамоми қишрҳои ҷомеа бошад.
Аз ин доираҳои манфиатхоҳи хориҷӣ хеле хуб фоида бурданд. Ҷанги шаҳрвандӣ дар Тоҷикистон оғоз гардид, ки нақши асосиро дар он маҳз тундгароёни динӣ бозиданд, чунки онҳо аз оғози фаъолият фақат як ҳадаф доштанд: сарнагун намудани сохти конститутсионии Ҷумҳурии Тоҷикистон. Онҳо ҳеҷ гоҳ тарафдори давлати дунявӣ ва ҳуқуқбунёд дар Тоҷикистон набуданд ва нахоҳанд буд.
Дар раванди ҷанги шаҳрвандӣ барои пиёда сохтани амалиётҳои зиддиинсонӣ нисбат ба аҳолии Тоҷикистон, тундгароёни динӣ аз ёрии молиявии доираҳои манфиатхоҳи хориҷӣ хеле фаъолона истифода мекарданд. Барои паҳн намудани ҷанг дар тамоми минтақаҳои Тоҷикистон коргардонҳо аз берун истода, маблағро барои ифротгароёни динии тоҷик дареғ намедоштанд.
Аз рӯи нақшаи тарҳгардида, мебоист ҷанги шаҳрвандӣ дар хонадони кулли тоҷикистонӣ, новобаста аз миллат ворид мегашт. Ҳадафи асосии тундгароёни динии тоҷик ва хоҷагони хориҷиашон аз он иборат буд, ки Тоҷикистонро ба чанд давлат ё минтақаҳои хурд тақсим кунанд. Ҳудуди ҷанги шаҳрвандии тоҷик васеътар гардида, мамлакатҳои ҳамсояи Осиёи Марказиро низ фаро мегирифт. Агар ҷанги шаҳрвандӣ аз ҳудуди Тоҷикистон баромада ба минтақаҳои водии Фарғона паҳн мегардид, тамоми Осиёи Марказӣ ба ҷангҳои дуру дарози мазҳабӣ ва байниқавмӣ ворид мешуд.
Тактикаи истифодаи неруи тундгаро ва ифротгароёни диниро аз ҷониби доираҳои манфиатхоҳи хориҷӣ, мо дар раванди барҳамдиҳии сохти конститутсионӣ дар Либия, Миср баръало мушоҳида намудем.
Хушбахтона, дар Тоҷикистон дар раванди ҷанги шаҳрвандӣ неруе пайдо шуд, ки ҳадафҳои ғаразноки тундгароёни динӣ  ва хоҷагони онро ошкор сохт. Маҳз ҳамин неруи бузург дар симои Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон нагузошт, ки нақшаи геостратегии доираҳои манфиатхоҳи хориҷӣ дар Осиёи Марказӣ ҷомаи амал пӯшад.
Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ – Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон барои пешгирӣ намудани ҷанги шаҳрвандӣ се ҳадафи асосиро дар пеш гузошта буд:
Якум, барқарор намудани сохти конститутсионӣ дар Тоҷикистон. 
Мухолифони сиёсӣ роҳбари ҳамондавраи Тоҷикистон Р.Набиевро ба ҳабс гирифтанд ва дар зери таҳдиди куштан маҷбураш карданд, ки ба истеъфо равад. Бо ин ҷинояти худро зидди Конститутсияи Тоҷикистон содир карда, пойдевори ҳуқуқии давлати навбунёдро шикастанд.
Дар раванди музокироти байни Ҳукумат ва мухолифони сиёсӣ, Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ҳамчун барқароркунандаи сохти конститутсионӣ дар Тоҷикистон баромад намуданд ва мухолифин ҳамчун сабабгори сарнагуншавии сохти конститутсионии Тоҷикистон. Ин далелро мо бояд ҳеҷ гоҳ фаромӯш накунем. Яъне, неруҳои ҳукуматӣ ва мухолифин дар як радиф наистоданд.
Вақте ки мухолифони сиёсии Ҳукумати Тоҷикистон изҳор мекарданд, ки онҳо низ тарафдори сулҳу хушбахтии миллати тоҷик ва Тоҷикистон ҳастанд, дурӯғ мегуфтанд. Агар онҳо дар ҳақиқат тарафдори сулҳу субот дар Тоҷикистон мебуданд, ҳеҷ гоҳ Р. Набиевро, ки аз ҷониби халқ ба ҳайси роҳбари давлат интихоб гардида буд, ба ҳабс гирифта, ба ҷони ӯ таҳдид намекарданд.
Ҷанги шаҳрвандӣ дар Тоҷикистон аз ҳамин амали зишти тундгароёни динӣ ва ҳаммаслакони онҳо дар байни аҳли зиё оғоз гардид. Аз ин рӯ, мо бо итминони комил гуфта метавонем, ки ба паси мизи музокирот нишастани Пешвои миллат маҳз ба хотири барқарор кардани сохти конститутсионӣ дар Тоҷикистон сурат гирифта буд.
Ҳадафи дуюм аз он иборат буд, ки миллатро сарҷамъ ва дар атрофи ғояе муттаҳид намояд.
Аз ҷониби Пешвои миллат консепсияи ваҳдати миллӣ пешниҳод шуд, ки барои амалӣ сохтани он Эмомалӣ Раҳмон ба неруи созанда ва тамаддунгарои ҷомеаи тоҷик такя намуд. Пешвои миллат тамоми истеъдоди сиёсии худро баҳри овардани сулҳ ба Ватан равона намуд. Қобили зикр аст, ки маҳз дар давраи гузарондани музокироти байни тоҷикон Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ – Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ба ташаккули фарҳанги ваҳдатгароӣ замина гузошт, ки он имрӯз унсури ҷудонашавандаи тафаккури сиёсии ҷомеаи тоҷик мебошад.
Ҳадафи сеюми стратегияи Пешвои миллат дар раванди ваҳдати миллӣ аз он иборат буд, ки таъсиру нуфузи қувваҳои хориҷиро, ки пайваста ба корҳои дохилии Тоҷикистони соҳибистиқлол дахолат ва ба раванди ваҳдати миллӣ монеа эҷод менамуданд, ба тадриҷ барҳам диҳад.
Имрӯз дар мисоли Афғонистони ҳамсоя дидан мумкин аст, ки доираҳои манфиатхоҳи хориҷӣ ба корҳои дохилии ин ҳамсоякишвар мудохила намуда, ба афғонҳо имкон намедиҳанд, ки онҳо музокироти сулҳро оғоз бахшанд.
Аммо мардуми тоҷик бо роҳбарии оқилонаи Пешвои муаззами худ зиракии сиёсиро аз даст надода, тавонистанд доман задани бозиҳои геополитикии доираҳои манфиатхоҳи хориҷиро пешгирӣ намуда, ба табдил шудани ҷанги шаҳрвандӣ ба ноамнии минтақавӣ ва ҷаҳонӣ роҳ надиҳанд.
Сулҳе, ки Пешвои миллат ба ҳамватанони маҳбубаш овард, кафили истиқлолияти сиёсии на танҳо Тоҷикистон, балки тамоми Осиёи Марказӣ гашт.
Рустам ҲАЙДАРОВ,
доктори илмҳои фалсафа, мудири шуъбаи сиёсатшиносии Институти фалсафа, сиёсатшиносӣ ва ҳуқуқи  АИҶТ,
Дилшод ДАВЛАТЗОДА,
мутахассиси пешбари бахши ёрдамчии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон оид ба масъалаҳои ҳуқуқӣ, Ҳикматулло ХОҶАЕВ,
унвонҷӯи шуъбаи сиёсатшиносии Институти фалсафа, сиёсатшиносӣ
ва ҳуқуқи АИҶТ


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 11.07.2018    №: 136    Мутолиа карданд: 308

25.02.2020


САФАРИ РАСМИИ СИРОҶИДДИН МУҲРИДДИН БА РОССИЯ

БАРРАСИИ МАСОИЛИ ТАЪСИСИ КОРХОНАҲОИ НАВИ САНОАТӢ

ДИД. БАРГУЗОРИИ ҲАМОИШИ МАЪРИФАТИЮ ТАРБИЯВӢ

ВАҲДАТ БА ИНТИХОБОТ ОМОДА АСТ

СУҒД. ФЕСТИВАЛИ ВИЛОЯТИИ "АТЛАСУ АДРАС" ТАНТАНА ДОРАД

"ИШҚИ МИНӮӢ" - И КАМОЛ БО ЗАБОНИ ОЛМОНӢ

МУБОРИЗА БАР ЗИДДИ МАЛАХ. ҶАЛАСАИ СИТОДИ ҶУМҲУРИЯВӢ

ГӮШТӢ. МУСОБИҚАИ ИНТИХОБИИ ОЛИМПӢ ДАР БИШКЕК ДОИР МЕШАВАД

24.02.2020


ГАРДИШИ МОЛ. ТАНОСУБИ СОДИРОТ НАЗАР БА ВОРИДОТ АФЗУД

РОҒУН. АФВШУДАГОН БО ҶОЙИ КОР ТАЪМИН МЕГАРДАНД

ГӮШТӢ. 4 МЕДАЛ АЗ ЧЕМПИОНАТИ ОСИЁ, АММО БЕ ТИЛЛО

ОЛИМОНИ БЕЛАРУС ДАР ШАҲРИ ХУҶАНД АРЧА МЕШИНОНАНД

ИМА ДАР АФҒОНИСТОН АМАЛИЁТИ ҲУҶУМРО ҚАТЪ СОХТ

МУШОВИРИ ТРАМП ОВОЗАҲОРО ОИД БА ОҒОЗЁБИИ «ДАХОЛАТИ РОССИЯ» БА ИНТИХОБОТ БЕБУНЁД ХОНД

ГОНЧАРУК: «УКРАИНАРО СОЗИШНОМА БО РОССИЯ АЗ БОЛОРАВИИ НАРХИ ГАЗ НАҶОТ ДОД»

ҶАҲОН ДАР ЯК САТР

БОКС. РАҚОБАТИ АНВАР ЮНУСОВ БАРОИ КАМАРБАНДИ WBA–NABA

МЕРКЕЛ ВА МАКРОН БА ПУТИН ХАБАР ДОДАНД, КИ БА ВОХӮРИИ ЯКҶОЯ БО ЭРДУҒОН ТАЙЁРАНД

ЧИН БА САММИТИ G20 ДАР АРАБИСТОНИ САУДӢ НАМЕРАВАД

ДАР БЕРЛИН ДУЗДОНИ ТАНГАИ ТИЛЛОИИ 100 - КИЛОИРО СУД НАМУДАНД

ҶАҲОН ДАР ЯК САТР

20.02.2020


РУШДИ УСТУВОРИ ШАҲРСОЗӢ. ДАР ДУШАНБЕ ДОИР БА ИН МАВЗӮЪ СЕМИНАРИ БАЙНАЛМИЛАЛӢ ДОИР ГАРДИД

ҶАМЪБАСТИ ДАВРИ ШАҲРИИ ОЗМУНИ "ДАСТАРХОНОРОӢ"

ДУШАНБЕ. ОМОДАГИҲО БА ҶАШНИ НАВРӮЗИ БАЙНАЛМИЛАЛӢ

НОҲИЯИ ДЕВАШТИЧ. МУЛОҚОТИ ИНТИХОБКУНАНДАГОН БО ГУРӮҲИ КОРИИ КМИ ҲХДТ

РАШТ. ҲАМОИШИ СОБИҚАДОРОНИ ҶАНГУ МЕҲНАТ

ГӮШТӢ. МЕДАЛИ БИРИНҶИИ ПАҲЛАВОНИ ТОҶИК АЗ ЧЕМПИОНАТИ ОСИЁ

ДАР ӮЗБЕКИСТОН ҲАМА АГЕНТИИ ХУСУСИИ ШУҒЛРО МЕБАНДАНД

ҚАЗОҚИСТОН: 90 ПАРВАНДАИ ҶИНОЯТӢ БАЪДИ БЕТАРТИБИҲО ДАР ҶАНУБИ КИШВАР

ДАР УХАН БОЗ 12 БЕМОРХОНАИ МУВАҚҚАТӢ БАРОИ БЕМОРОНИ COVID-19 КУШОДАНД

ПЙЕР ВИМОН: «ТАҲРИМОТИ ЗИДДИРУСӢ БАР ЗАРАРИ ХУДИ АВРУПО ШУДАНД»

ҶАҲОН ДАР ЯК САТР

БАРГУЗОРИИ ҶАЛАСАИ КОМИССИЯ ОИД БА ОМОДАГӢ БА МАВСИМИ «ҲАҶ-2020»

КОДЕКСИ ОБ ИСТИФОДА ВА ҲИФЗИ ЗАХИРАҲОИ ОБИРО БА ТАНЗИМ МЕДАРОРАД


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед