logo

фарҳанг

АҲЛИ ҲУНАР ИЗЗАТИ ДИГАР ДОРАД

Миллати тоҷик чун мардуми шаҳрнишин аз қадимулайём ба касбу ҳунар ва ҳунармандӣ таваҷҷуҳи зиёд дорад. Далели ин гуфтаҳо дар адабиёти шифоҳӣ ва хаттии ин мардум мавқеъ пайдо кардани мавзӯи ба аҳли касби ҳунар бахшида мебошад. Ҳанӯз мутафаккири асри ХI тоҷик Носири Хусрави Қубодиёнӣ ҳунармандон ё косибонро чун табақаи сарбаланд, бениёз ва хушбахти ҷомеа дониста, гуфта буд:
Беҳ аз сонеъ ба гетӣ муқбиле нест,
Зи касби даст беҳтар ҳосиле нест.

Зиёда аз ин, дар назми тоҷик ба ин соҳаи фаъолияти инсонӣ «шаҳрошӯб» ё «шаҳрангез» ном истилоҳе ихтисос дода шудааст.
Дар асрҳои минбаъда мавзӯи ҳунар ва ҳунармандӣ боз ҳам инкишоф ёфта, ба дараҷаи адабиёти доираи ҳунармандӣ мерасад ва ҳатто намояндагони барҷастаи адабиёти садаи ХVII чун Сайидои Насафӣ (бофанда), Мулло Обиди Мумтоз (хаттот), Мулҳами Бухороӣ (хиргоҳдӯз), Малеҳои Самарқандӣ (оҳангар), Фитрати Самарқандӣ (зардӯз)  худ аҳли ҳунар буданд ва мисли достони «Толиб ва Матлуб» («Козурписар»-и Фитрати Зардӯз) асарҳо офариданд, ки симоҳои асосии онҳо пешаи косибӣ доштанд. «Козурписар» дар асри ХVII аз дилангезтарин қиссаҳои ошиқона ба ҳисоб мерафтааст.
Яке аз симоҳои барҷастаи адабиёти тоҷик дар асри ХVII Сайидои Насафӣ маҳсуб меёбад, ки ин суханвар дар баробари моҳирона идома додани суннатҳои адабӣ бо навгониҳо ва тозакориҳо дар рушду нумӯи назми классикӣ саҳми муносиб гузоштааст. Муҳимтарини ин навгониҳо ба дараҷот инкишоф додани мавзӯъҳои ҳунар ва ҳунармандӣ, васфу ситоиши меҳнату меҳнаткаш ва эҷоду эҷодкор ба шумор меравад. 
Шоир дар тарғибу ташвиқи касбу ҳунар аз ин санъати бадеӣ басо моҳирона ва воқеъбинона истифода кардааст:
Сайидо, аҳли ҳунар иззати дигар дорад,
Нарасад оҳуи ваҳшӣ ба ғизоли хутанӣ.

Ё худ:
Шир мегардад бурун аз кӯҳ баҳри Кӯҳкан,
Ризқи худ соҳибҳунар аз санг пайдо мекунад.

Агар дар байти аввал мартабаи волои аҳли ҳунар дар ҷомеа тавассути бартарии ғизоли хутанӣ бар оҳуи ваҳшӣ корбурд шуда бошад, пас дар байти дувум имконияти номаҳдуди ризқу рӯзии соҳибҳунар тавассути далели воқеии ҳолати соҳибҳунар таъкид меёбад. Ҷолиб аст, ки шоир тарафдори ақидаи ба ҷаҳду талош вобаста будани ризқу рӯзии инсонҳо мебошад.
Агар дар ғазалиёти Сайидо мавзӯи ҳунар ва ҳунармандӣ дар байтҳои алоҳида корбаст шуда бошад, пас дар ҳар кадом маснавии ба аҳли ҳунар бахшида як навъи ҳунар васф мешавад ва дар он истилоҳҳои хосси ҳамон соҳа дар перояи нафиси бадеӣ корбурд мешавад.
Шоир дар маснавиҳои ба ҳунармандон бахшида аз ташбеҳ, истиора ва дигар воситаҳои тасвири бадеӣ басо моҳирона ва нозукона истифода кардааст, ба дараҷае, ки ба хонанда завқи эстетикӣ бахшида, боиси дарки пурраи мавқеи иҷтимоӣ ва моҳияти фарҳангии аҳли ҳунар мегардад.
Бояд гуфт, ки ашъори ба ҳунармандон бахшидаи Сайидо дар шакл ба маснавӣ маҳсуб бошанд ҳам, аз ҷиҳати мазмуну муҳтаво қасидаи мадҳияро ба хотир меоранд. Ӯ чун намояндаи аҳли ҳунар ба ҳунармандон таваҷҷуҳи зиёд дошта, ба ин мавзӯъ бо навиштани силсилаи шеърҳо иктифо намекунад ва боз «Шаҳрошӯб» ном асаре меофарад, ки дар он тамоми ҳунарҳои дар шаҳрҳои Бухоро ва Самарқанди аҳди шоир ҷорӣ ёдоварӣ ва тасвир мешаванд.
Дар асар 212 навъи ҳунар ва ҳунармандон, чун заргар, ҳалвогар, бофанда, кулол, дарзӣ, кафшдӯз, тоқидӯз, хаймадӯз, бахядӯз, ёдовар шуда, ба ҳар кадоми онҳо аз 1 то 8 - байтӣ бахшида мешавад.
Агар силсилаи ашъори ба ҳунармандон бахшида вазни ягона дошта бошанд, пас шеърҳои «Шаҳрошӯб» вазни ягона надоранд, вале аксари ин порчаҳои шеърӣ дар баҳри рамали мусаммани маҳфуз ё мақсур эҷод гардидаанд.
Дар ҳақиқат, фарқи асосӣ ва ҷиддии ашъори «Шаҳрошӯб» - и Сайидо дар системаи нави образҳо ва истилоҳоту лексика ва умуман, офаридани образҳои марбут ба фаъолияти ин ё он навъи ҳунар мебошад. Шоир дар ифодаи касбу ҳунар ва намояндагони он аз тасвирҳои обшустаи анъанавӣ даст кашида, ҷузъиёти воқеӣ ва лаҳзаҳои мушаххаси зиндагӣ ва фаъолияти меҳнатии ҳунармандонро ба кор бурда, бо ҳамин реализми ашъорашро тақвият мебахшад, ба дараҷае, ки хонандаи имрӯз зиндагӣ, фаъолияти рӯзмарраи ҳунармандон ва вазъи бозори шаҳрҳои асримиёнагиро басо амиқ ва возеҳу равшан пеши назар меорад. Тавассути «Шаҳрошӯб»-и Сайидо номи бисёр касбу пешаҳоеро, ки бо гузашти замон ва вобаста ба такмилу механиконии дастгоҳҳои меҳнатӣ аз байн рафтанд, барқарор кардан зарур мешавад, ки ин иқдом дар Соли рушди сайёҳӣ ва ҳунарҳои мардумӣ, ки аз тарафи Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ – Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон роҳандозӣ шудааст, дар ҳаёти фарҳангии мардуми мо саҳифаи тозае хоҳад шуд.

Аламхон КӮЧАРОВ,
узви вобастаи Академияи илмҳои ҷумҳурӣ, профессор


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 1.08.2018    №: 151    Мутолиа карданд: 349

09.12.2019


Боз як майдончаи нави варзишу бозии кӯдакон кушода шуд

Сохтмони гузаргоҳи зеризаминӣ бо дарозии 260 метр

Чемпионати осиё. Тоҷикистон дар гурӯҳи "А"

Сӯхтор дар фабрикаи Деҳлӣ боиси марги беш аз 40 нафар шуд

Медведев шартҳои бастани шартномаи газ бо Киевро гуфт

Ёрии ҷаҳонӣ ба Афғонистон 46 дарсад коҳиш ёфт

Аморати Муттаҳидаи Араб кайҳоннавард интихоб мекунад

Ҷаҳон дар як сатр

06.12.2019


Боздиди Рустами Эмомалӣ аз варзишгоҳи «Миллий»

Хуҷанд. Бунёди корхонаи истеҳсоли телевизор, яхдон ва кондитсионер

Масъалаи моҳияти сармояи инсонӣ дар рушди инноватсионӣ мавриди баррасӣ қарор гирифт

Пекин аз Вашингтон кам кардани боҷи молҳои чиниро дархост намуд

ОПЕК истихроҷи нафтро метавонад кам созад

Дар мактабҳои Қазоқистон гузариш ба алифбои лотиниро мавқуф гузоштанд

Коррупсияро дар Қирғизистон тавассути рақамисозӣ бартараф карданианд

Ҷаҳон дар як сатр

05.12.2019


Беш аз ду тонна доруворӣ ба коми оташ рафт

Фестивали филм ва мусиқии Руминия дар Тоҷикистон

Боздиди Рустами Эмомалӣ аз шаҳри Самарқанд

Дар Афғонистон шоҳасари Бобоҷон Ғафуров “Тоҷикон” чоп шуд

Макрон изҳороти НАТО оид ба «таҳдиди русӣ» - ро зери шубҳа гузошт

Боздошти муовини собиқ сарвари «ДИ» Ал - Бағдодӣ дар Ироқ

Андрей шевченко дар мураббигӣ низ муваффақ аст

Ҷаҳон дар як сатр

04.12.2019


Тақвияти ҳамкориҳо дар мубориза бар зидди терроризму экстремизм матраҳ гардид

Ҷаласаи гурӯҳи корӣ оид ба таҳияи намоишгоҳ бахшида ба мероси муштараки фарҳангии Роҳи абрешим баргузор шуд

Китоби Президенти Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон дар Теҳрон рӯнамоӣ мешавад

Мирзиёев раиси шаҳри Душанбе Рустами Эмомалиро ба ҳузур пазируфт

Департаменти давлатӣ: «ИМА Россияро маблағгузори терроризм намешуморад»

Ҳукумати Албания хисороти заминҷунбии мудҳишро ҳисоб намуд

Москва ва Киев созишномаи 10 – солаи таҳвили нафтро ба имзо расонданд

Ҷаҳон дар як сатр

03.12.2019


Дар пойтахт барӯйхатгирии аҳолӣ ва фонди манзил гузаронда мешавад

Дар майдони «Дӯстӣ» арчаи солинавӣ қомат меафрозад


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед