logo

туризм

САРАЗМ - МАРКАЗИ ТАМАДДУНИ ҶАҲОНӢ

Сарчашмаҳои таърихӣ гувоҳӣ медиҳанд, ки бозёфтҳои маданияти қадимаи халқи тоҷик ба ҳазорсолаи чоруми то милод мансуб буда, аввалин шаҳрҳову  нахустин давлатҳои таърихии мо дар ҳамин сарзамин ба вуҷуд омадаанд, ки намунаи беҳтаринашон шаҳраки қадимаи Саразм мебошад.

Эмомалӣ РАҲМОН

Саразм дар маркази водии Зарафшон ҷойгир буда, яке аз қадимтарин марказҳои тамаддуни фарҳанги ҷаҳонӣ ҳисобида мешавад. Дар асоси  таҳлилҳои бостоншиносӣ ба хулоса омадан мумкин, ки чун Саразм маркази иқтисодию иҷтимоӣ ва сиёсию фарҳангӣ дар Осиёи Марказӣ ҳоло ёфт нашудааст.
Дар бораи  таърихи Саразм аввалин бор олими бостоншинос Абдуллоҷон Исҳоқов дар асоси бозёфти  сокини  деҳаи Авазалии Ҷамоати деҳоти Чимқӯрғон (ҳоло Саразм) Ашӯралӣ Тайлонов  маълумот медиҳад. Ашӯралӣ Тайлонов соли 1972  дар  вақти  сохтмони хонаи истиқоматӣ табареро пайдо карда, чаҳор сол дар хонааш нигоҳ медорад. Соли 1976 бозёфтро  ба бостоншинос Абдуллоҷон Исҳоқов, ки дар шаҳри Панҷакенти қадим ҳафриёт мегузаронд, супурд. Аз ҳамон вақт Саразм мавриди омӯзиш қарор дорад.
Саразм димнаи шаҳри асри биринҷӣ (ҳазораи IV – II то милод) буда,  15 километр  дуртар аз шаҳри Панҷакенти вилояти Суғд воқеъ аст. Масоҳаташ 90 – 100 гектар. То соли 1985 бостоншиносони тоҷик 4 бино ва 10 хандақи Саразмро ошкор намуданд. Масоҳати бинои аввал 180 метри мураббаъ буда, аз 7 хона иборат  аст. Девори бино аз хишти хом сохта шудааст. Бинои дуюм 500 метри мураббаъ масоҳат дошта, 48 хонаро дар бар мегирад.  Девораш похсагин.  Масоҳати бинои сеюм 350 метри мураббаъ буда, 13 хона дорад.
Бинои сеюм барои омӯзиши таърихи  санъати меъмории тоҷикон аҳамияти махсус дорад.  Тарафҳои баробар, масоҳати якхела, рӯ ба рӯ ҷой гирифтани  даромадгоҳҳо, се долони ба ҳам монанд шаҳодат медиҳанд, ки он аз рӯи  нақшаи махсус сохта шудааст.
Деворҳои бино 35 – 75 сантиметр ғафсӣ доштаанд, ки осори онҳо то замони мо омада расидааст. Дар ҳавлӣ танӯру оташдон сохтаанд. Ҳавлиҳо барои партовҳо хандақ доранд, ки аз дохили онҳо асбоби рӯзгор ва осори  фарҳангӣ ёфт шуданд.  Бинои чаҳорум 18 хонаро  дар бар мегирад. Аз ин қисмат ибодатгоҳ кашф гардид. 
Аҳолии Саразм асосан  бо деҳқонӣ, чорводорӣ, моҳигирӣ, шикор, косибӣ  ва маъдангудозӣ (мис, тилло, қалъагӣ) машғул  будаанд. Мис  ва  қалъагиро даромехта табар, корд, ханҷари дудама, пайкон, чангаки моҳигирӣ, дарафш, сӯзан месохтанд. Либоси саразмиён аз пашму пӯст буд. Кулолони Саразм   коса, табақ, ҷом, пиёла, кӯза, хурма сохта, бо рангҳои сиёҳ, қирмизӣ, сурх, гулобӣ, зардча оро медоданд. Сокинони Саразм бо кишварҳои  соҳили халиҷи Форс, бандарҳои Араб ва давлати Ҳинд  робитаи тиҷоратӣ доштаанд.
Саразм ҳафриётгоҳи байналмилалист ва ин ҷо ғайри тоҷикон, фаронсавиҳо, испаниҳо, афғонҳо, ӯзбекҳо, русҳо, яҳудиҳо ва дигарон кор карда, дар омӯзиши шаҳри бостонӣ саҳм гузоштаанд.
Бостоншиносони фаронсавӣ таҳти роҳбарии Ролан Безенвал аз соли 1984 то ин дам  мунтазам ба Саразм меоянд. Барои ҳафриёт ба онҳо бинои алоҳида ҷудо карда шудааст. Фаронсавиён 400 метри  мураббаъ майдони бинои номбурдаро кушоданд. Бояд гуфт, ки бинои II мисли биноҳои  дигари Саразм чор давраи биношавӣ дорад, ки ҳар яке аз рӯи олоти  меҳнат аз якдигар фарқ мекунад. Ролан Безенвал дар  рафти ҳафриёт бозёфтҳои зиёдеро дастрас намуд. Яке аз бозёфти назарраси вай ин осори хонаи истиқоматӣ мебошад, ки  ба ибтидои санъати меъмории ниёгонамон рост меояд. Як муҳри қӯрғошимӣ ёфт шуд, ки дар муайян намудани робитаи иқтисодӣ ва тиҷоратии водии Зарафшон бо кишварҳои Шарқи Наздик аҳамияти махсусро дорост.
Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ду маротиба (солҳои 2003 - 2005) ба Саразм ташриф оварда, ба корҳои таъмиру тармим эътибори махсус доданд. 
Ҳукумати ҷумҳурӣ «Барномаи давлатии ҳифзи мероси таърихиву фарҳангӣ барои солҳои 2012-2020» - ро қабул карда, дар асоси он барои таъмиру барқарорсозӣ, корҳои бостоншиносӣ ва тарғиби мероси моддиву маънавии халқи тоҷик эътибори махсус медиҳад. Ҳоло дар кишвари мо зиёда аз 2900 ёдгории таърихӣ ва фарҳангӣ  мавҷуд  буда, яке аз онҳо Саразм мебошад ва  бо пешниҳоди Сарвари давлат соли 2020 - ум  5500 - солагии ёдгории мазкур ҷашн гирифта мешавад.

Сафар ЭРКАЕВ,
дотсенти кафедраи археология ва этнографияи
халқи тоҷики  факултети таърих ва ҳуқуқи ДДХ 
ба номи Б. Ғафуров


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 2.08.2018    №: 152    Мутолиа карданд: 519

19.04.2019


Вохӯрии Сироҷиддин Муҳриддин бо Жан - Батист Лемуан

Пойтахт ба таҷлили Рӯзи Ғалаба омодагӣ мебинад

Масоили рушди соҳаи маориф матраҳ гардид

Дар Донишгоҳи давлатии Данғара конфронси ҷумҳуриявӣ доир мешавад

Душанбе варзишгарони 15 кишварро ба ҳам меорад

Ҷаҳон дар як сатр

18.04.2019


ҶОМИ АФК. Пирӯзии "Хуҷанд" ва мусовии "Истиқлол"

МУЪМИНОБОД. 221 иншоот дар се сол

РАШТ. Боғистон доман паҳн мекунад

17.04.2019


БУҶЕТИ ДАВЛАТӢ . Ба қонун иловаҳо ворид шуданд

ДМТ. Як нишасти муҳим

Хонандагони Душанбе пешсафи олимпиадаҳои ҷумҳуриявӣ

Армуғон барои дӯстдорони ҷуғрофия

ҶОМИ ОСИЁ. Паҳлавонони тоҷик соҳиби 5 медал

Ҷаҳон дар як сатр

16.04.2019


Вохӯрии Саидзода Зоҳир Озод бо Аскар Таҷибаев

Баррасии масоили мубрам

Ҳамоиш бахшида ба оғози расмии Солҳои рушди деҳот, сайёҳӣ ва ҳунарҳои мардумӣ

Калонтарин тайёра дар дунё ба ҳаво хест

Дар Қазоқистон онлайн-қаллобон фаъол мешаванд

Дар СММ аз манфиати лоиҳаи «Камарбандҳо ва роҳҳо» сухан рафт

Аз таркиш дар Афғонистон ҳафт кӯдак ҳалок гашт

Филмҳои ду коргардони тоҷик барои Фестивали кинои мусалмонӣ интихоб шуданд

Ҷаҳон дар як сатр

БОКС. Иштироки варзишгарони тоҷик дар Чемпионати Осиё

12.04.2019


Бо иштироки Сарвазири мамлакат дар шаҳри Кӯлоб як қатор иншоот ба истифода дода шуд

Ҷаласаи Шӯрои ҳамоҳангсозони миллии давлатҳои аъзои СҲШ

Форуми байналмилалии рушди сармояи инсонӣ доир мегардад

ЧЕМПИОНАТИ ОСИЁ – 2019 ОИД БА ФУТЗАЛ. Рақибони Тоҷикистон муайян гаштанд

"Кашшофи падидаҳои наврас"

НОҲИЯИ РӮДАКӢ . Сафи соҳибкорони ватандӯст меафзояд

НУРОБОД . Эҳтиром ба шахсиятҳои таърихӣ

Ҷаҳон дар як сатр

11.04.2019


"Тоҷикон" ба забони ӯзбекӣ нашр шуд


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед