logo

фарҳанг

САЙИДО. НАХУСТИН ОМОДАГИҲО БА ИФТИХОРИ 400 – СОЛАГӢ

Дар иртибот ба таҷлили 400 - солагии Миробид Сайидои Насафӣ ва омодагиҳо ба он хабарнигори «Ҷумҳурият» Абдулқодири Раҳим бо мудири шуъбаи матншиносӣ, таҳқиқ ва нашри мероси хаттии Маркази мероси хаттии Академияи илмҳои ҷумҳурӣ, номзади илмҳои филология, Алии Муҳаммадии Хуросонӣ ҳамсуҳбат шуд. Мавсуф дар ин маврид аз ҷумла изҳор дошт:
- Миробид Сайидои Насафӣ зодаи шаҳри  бостонии Насаф (ҳолиё Қаршӣ) мебошад. Овони камолу балоғаташ дар Бухоро гузаштааст. Соли таваллуди ӯро тақрибан 1618 ва вафоташро солҳои 1707 - 1711 муайян кардаанд.
Имсол бо ташаббуси Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон ва ЮНЕСКО дар кишвар ва дигар мамолик, инчунин, марказҳои шарқшиносӣ ин сана бошукӯҳ таҷлил мегардад. Ба ин муносибат кумитаи тадорукот, ки дар Тоҷикистон таъсис ёфтааст, саҳм гирифт, то пеш аз ҳама, «Куллиёт»-и адибро ба чоп расонад. Дар ин робита иҷрои корҳои дигар низ дар нақша аст. Аз ҷумла, дар бораи рӯзгору осори Сайидо масъулони соҳа,  ҳам олимони тоҷик ва ҳам шарқшиносони кишварҳои дигар таҳқиқҳо бурдаву навишта истодаанд, ки онҳо низ бояд даст-раси алоқамандон бигардад.
Сайидои Насафӣ як шоири асили тоҷик аст, ки гиру мону зарби суханаш, шеваи баёнаш ва ҳам ҳусни гуфтораш сирф тоҷикона мебошад. Аз ҳамин нигоҳ мо агар ба осораш бинигарем, ба хубӣ дармеёбем, ки эҷодиёти он хеле пурмуҳтаво, доманадор ва ороста бо шаклҳои гуногуни шеърӣ мебошад.
Инҷониб ҳамроҳи муҳаққиқ Асрори Раҳмонфари Сомонӣ тасмим гирифтем, ки «Куллиёт»-и Миробид Сайидои Насафиро дар асоси нусхаҳои қаламие, ки дар Тоҷикистон мавҷуданд, омодаи чоп намоем.
Дар «Куллиёт», аз ҷумла қасоид, наътҳо, маснавиҳо, ғазалиёт, таъриху рубоиёт, мухаммасот, «Шаҳрошӯб» ва «Баҳористон»-и ӯ ҷой дода мешаванд. Аз ин ҳама дар бораи вазъи иҷтимоию сиёсии шоир ва Бухорои он давр маълумоти зиёду ҷолибу дақиқу саҳеҳ даст-рас кардан мумкин аст. Ин гуна маълумотҳоро наметавон дар таърихномаҳо пайдо кард.
Ҳикоятҳои марғубаш дар шакли маснавиҳои хурд дар хусуси ҳокимони давр моро ба ин шахсиятҳои таърихӣ ва зиндагии мардуми одӣ ошно месозанд.
Асоси эҷодиёти Сайидои Насафиро ғазалиёти ӯ ташкил медиҳад. Пеш аз ҳама, ҳамин  жанр ӯро дар адабиёти мо маъруф гардондааст. Агар бо мулоҳиза ба адабиёти асрҳои XVI ва XX адабиёти тоҷик доварӣ бикунем, гуфта метавонем, ки Сайидо дар ғазал аз пешгомтарин шоир маҳсуб мешавад, ки ҳар хонанда ба осонӣ онро мефаҳмад, бо як хоҳиши бевоситаи дил қабулаш мекунад.
Ҳамчунон, Сайидои Насафӣ як силсила рубоӣ гуфтааст, ки онҳо ба масъалаҳои иҷтимоӣ иртибот мегиранд.
Дар навиштани мухаммас низ забардаст буд. Дар онҳо саъй ба харҷ додааст, ки ба беҳтарину машҳуртарин ғазалҳои шоирони адабиёти классикӣ ба василаи ин жанр ҷавоб бигӯяд. Аз уҳдаи он бо сарбаландӣ баромадааст. Мухаммас дар эҷоди ӯ мавқеи намоёнро касб мекунад. Яъне, аз ҷиҳати зиёдии шумора баъд аз ғазалиёташ меистад.
Асаре, ки шоирро ҳанӯз дар замони зиндагияш шуҳрати зиёд бахшидаасту ба суръати тез муаррифӣ кард, «Шаҳрошӯб» буд. Он дар бораи 212 навъи касбу ҳунари Бухорои он давр маълумот медиҳад. Ҳар кадоми онҳо аз як то ҳашт байт- ро ташкил медиҳанд.
«Шаҳрошӯб» духӯра навишта шудааст. Шоир тавониста ба ин васила бо ифтихор изҳор дорад, дар шаҳре, ки ҳаёт ба сар мебарад, навъҳои зиёди ҳунар роиҷ аст. Дар ин асар дар баробари корбурди мақолу зарбулмасалҳои тоҷикӣ ва дигар анвои ҳунари адабӣ аз санъати  иҳом, яъне мақсаднок ба иштибоҳ андохтани хонанда, истифода мекунад. Дар ин маврид ҳар байт вазифаи як шеъри алоҳидаву томро анҷом медиҳад. Аз он, инчунин, маълумоти зиёди этнографӣ - мардумшиносиро пайдо кардан мумкин аст. Аз ҷумла:
Теғ бар каф сартарошам қасди куштан кардааст,
Ошиқонро фӯтаи зорӣ ба гардан кардааст.

Ва ё:
Дилбари деворзанро дасту по аз кор монд,
Ҳамраҳи ман хона рафту пушт бар девор монд.

Ҳамин тавр, ашъори Сайидои Насафӣ бо муҳтаво, равонӣ, содагӣ, инъикоси масъалаҳои иҷтимоӣ аз шеърҳои дигар шоирони қарнҳои пешин ва пасин ба маънои мусбаташ фарқ мекунад. Ӯ, дар ҳақиқат, шоири халқӣ буд ва дарди мардуму мушкилоти онҳоро  ифшо месохту ба ин васила дод мехост.
Бояд зикр кард, ки соли 1947 академик Абдулғанӣ Мирзоев асари пажӯҳишии худро бо номи «Сайидо ва мақоми ӯ дар таърихи адабиёти тоҷик» ба табъ расонд. Дар ин китоб осори мунтахаби шоирро, ки се сол пештар аз он нашр карда буданд, замима намуданд.
Соли 1977 ашъори Сайидо бо номи «Асарҳои мунтахаб» дар таҳияи Ҷ. Шанбезода ба нашр расид. Китоб бузургҳаҷм аст, аммо тамоми осори шоирро фаро намегирад. Ба ҷуз ин, дар таҳияи он саҳву хатоҳои зиёд роҳ ёфтаанд.
Соли 1991 «Куллиёти осор» - и шоир (матни илмӣ – интиқодӣ) ба ҳуруфи арабӣ дар таҳияи адабиётшиноси тоҷик Ҷобулқо Додалишоев ба табъ расид. Тавассути он на танҳо адабиётшиносони  мо, балки шарқшиносони ҷаҳон ба дунёи зебову рангини эҷоди шоир роҳ бурданд.
Ҳангоми таҳияи «Куллиёт» бо хати киррилӣ мо – таҳиягарон дарёфтем, ки на танҳо то ба ҳанӯз осори Сайидои Насафӣ пурра омодаву баргардону дастраси хонандагон нагардидааст, инчунин, ба ашъори нашршудаи ӯ саҳву хатоҳои зиёд роҳ ёфтаанд.
Дар силсилаи «Ахтарони адаб» соли 2017 инҷониб дар ҳаҷми 480 саҳифа ашъори Сайидоро омода карда будам, ки он ҳам нисбат ба ин «Куллиёт» номукаммал мебошад. Дар он, аз ҷумла, қасоид, наътҳо, маснавиҳои хурди шоир роҳ наёфтаанд.
Мо, инчунин, «Шаҳрошӯб» - ро бори аввал пурра дар ин «Куллиёт» ҷой додаем.
Академик Д. Лихачёв барҳақ изҳор доштааст, ки «Бе матни комил ҳеҷ гоҳ таҳқиқоти комил ба вуҷуд омада наметавонад». Нашри «Куллиёт» - и мазкур, албатта, моро умед мебахшад, ки рӯзгору осори шоир бештару беҳтар таҳқиқу пажӯҳиш мешавад ва паҳлуҳои гуногуни ҳунару истеъдоди Сайидоро муҳаққиқон кашф мекунанд.

 


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 3.08.2018    №: 153    Мутолиа карданд: 800

14.10.2019


Роҳи Помир ба панҷгонаи зеботарин роҳҳои дунё шомил гардид

Дар Ҷопон аз тӯфони «Хагибис» 33 нафар ҳалок гашт

Трамп маблағеро ном бурд, ки Вашингтон дар ҷангҳои Шарқи Наздик масраф кардааст

Астронавти амрикоӣ рекорди ба кайҳон баромадани кайҳоннавардони русро пас мегузорад

Ҷаҳон дар як сатр

11.10.2019


Боздиди қариб 8 миллион нафар аз ғурфаи Тоҷикистон дар намоишгоҳи Чин

СААД дар Бишкек вокуниши муштарак ба ҳолатҳои фавқулодаро баррасӣ намуд

Ҷаҳон дар як сатр

10.10.2019


Ёддошти тафоҳум ба имзо расид

Вохӯрии вазирони корҳои дохилии Тоҷикистону Россия

Душанбе ва Димишқ бозгашти тоҷикистониёнро аз Сурия баррасӣ намуданд

Меркел ва Ҷонсон оид ба Brexit ба мувофиқа омада натавонистанд

Барнаул лидерҳои ҷавони кишварҳои Осиёро гирд овард

Ҷаҳон дар як сатр

08.10.2019


ТОҶИКОБОД. 40 НАФАР БА САФИ ҚУВВАҲОИ МУСАЛЛАҲ ПАЙВАСТ

Мулоқоти Қоҳир Расулзода бо роҳбарони ҳайатҳои давлатҳои аъзои САҲА

Ҳамоиш ба муносибати Рӯзи забони давлатӣ дар Тошканд

Бизнес - форуми сайёҳии Тоҷикистону Қирғизистон

СММ амнияти кӯдакони Афғонистонро боиси нигаронӣ хонд

Бонки ҷаҳонӣ Тоҷикистонро ба рӯйхати кишварҳои ислоҳотгар ворид намуд

Ҷаҳон дар як сатр

07.10.2019


ВМКБ. Нақшаи даъват иҷро шуд

ҲИСОР. Ташкили аввалин бозори минтақавии ҳунармандӣ

Ихтирои доруи заъфи дилу раг дар Канада

Сарвари Ӯзбекистон санҷиши фаъолияти сомонаҳои мақомоти давлатиро дархост намуд

ҶХД-и Корея музокирот бо ИМА - ро то охири сол қатъ кард

Дар чор шаҳри калони Россия амали террористӣ пешгирӣ гардид

Ҷаҳон дар як сатр

03.10.2019


Путин: «ИИАО бояд бо СҲШ ва АСЕАН иртиботи қавӣ дошта бошад»

Прокурорҳои генералии СҲШ мубориза бо нашъафурӯшӣ ва қочоқро баррасӣ намуданд

Таъкиди сарвазири Гурҷистон аз зарурати беҳсозии муносибат бо Россия

Ҷаҳон дар як сатр

01.10.2019


Тоҷикистон 48 зиндониро ба Афғонистон интиқол дод

Намояндагони комиссияи Аврупо барои музокирот ба Беларус мераванд


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед