logo

фарҳанг

ЗУҲУРИ ОДАМУШШУАРО ВА БАРҚАРОРИИ РОБИТА БАЙНИ АРАБУ АҶАМ

Рӯдакӣ аввалин шоирест, ки бо офаридаҳои худ мақоми шоириро ба дараҷаи рисолати пайғамбарӣ гузошт ва унвони “Одамушшуаро”, яъне аввалин пайғамбари шоирони ҷаҳон ба ӯ насиб гардид. Зуҳури рисолати пайғамбаронаи шоирӣ дар шахсияти Рӯдакӣ, пеш аз ҳама, дар заминаи фарояндҳои сиёсӣ ва фарҳангиву адабии аҳди Сомониён, ки он рӯҳи истиқлол ва ҳувияти миллии мардуми Мовароуннаҳр ва Хуросонро вусъат бахшида буд, ба амал омад. Аз ин рӯ, рисолати пайғамбаронаи шоирии Рӯдакӣ бештар дар партави тамаддуни миллии бостонӣ ва ақоиди кешҳои ориёӣ сомон гирифт.
Чунонки ба таҳқиқ расидааст, дар сарзамини Варорӯд пайваста ба ҷараёни ташкил ёфтани давлати Сомониён боло гирифтани рӯҳи худшиносии миллӣ як наҳзати пурқуввати эҳёӣ ба вуҷуд омад, ки ҳадафи он зинда кардани анъанаҳои бостонии адабию фарҳангии мардуми эронинажод ва дар ин замина барқарор ва пойдор сохтани мавқеи ҷаҳонии тамаддуни ҷадиди форсӣ буд.
Заминаи назарӣ ва эътиқодии падидаи эҳё дар аҳди Сомониён, яъне кӯшиши ҳамагонии аз нав зинда гардондани маданияти бостонии ниёгон ва ба ин минвол амалӣ шудани орзуи Фирдавсии бузург тавассути “Шоҳнома”: “Аҷам зинда кардам бад-ин порсӣ!” - дар асоси ҷаҳонбинӣ ва ҳикмати кешҳои ориёӣ сурат гирифтааст. Ва нақши Рӯдакӣ дар ин маврид густардаву поянда аст.
Дигар ин ки подшоҳони сомонӣ бо сиёсати оқилона ва ҳакимона саъю кӯшиш менамуданд, ки силсилаи кандашудаи давлатдории ниёгонро бо роҳу равиши нав пайванд диҳанд, тамаддуни шуҳратманди бостонии хешро дар либоси нави маданияти исломӣ вусъат бахшанд ва ба ин восита мавқеи қавми форсинажодро дар миқёси тамаддуни ҷаҳонӣ бо як рӯҳияи пурифтихори миллӣ собит намоянд. Бояд таъкид намуд, ки дар он давру шароит мақоми таърихии тамаддуни форсии тоҷикиро танҳо дар зимни ошкор намудани мавқеи он дар қиёси тамаддуни дигар халқҳое, ки худро “қавми муқаддас” ва аз ҷумлаи “аҳли китоб” медонистанд, собит кардан мумкин буд.
Воқеан, шахсият ва фаъолияти эҷодии Абуабдуллоҳи Рӯдакӣ дар ҳаёти адабию маданӣ ва маънавию фарҳангии Аҷами Аҳди Ҷадид чун зуҳури малакути осмонӣ бар қавми эронинажод буд ва дар шеър “мансаби таҳқиқи набавӣ” маҳз ба ӯ муяссар гардидааст, ки мегӯяд:
Маро зи мансаби таҳқиқи анбиёст насиб…
Рӯдакӣ дар бораи аҳвол ва ақволи анбиёи мутақаддим ва китобҳои муқаддаси динӣ на танҳо ба воситаи китоби Қуръони карим иттилоот пайдо кардааст, балки, инчунин, имкон доштааст, ки навиштаҳои муқаддаси динҳои гуногуни аҳди  Қадим ва Ҷадид, аз ҷумла “Авесто”, “Таврот”, “Инҷил” ва ғайраро ба воситаи тарҷумаҳо мустақиман мутолиа кунад ва аз онҳо таъсир бигирад.
Мабдаи илҳоми малакутии шоир Абуабдуллоҳи Рӯдакӣ давлати тозабунёди Сомониён буд. Дар эҷодиёти Рӯдакӣ симои Сомониён чун эҳёкунандаи тамаддуни бостонии Эрону Тӯрон ва наҷотдиҳандаи қавми эронинажод аз зулми истилогарони аҷнабӣ бозгӯ шудааст. Бозтоби ин масъала тибқи дараҷаи тафаккури бадеии хоси ҳамон замон, бештар тавассути тасаввуроти асотирию ҳамосӣ, чунонки дар “Шоҳнома”-и Фирдавсӣ мушоҳида мекунем, ифода ёфтааст. Аз ин ҷост, ки бо даъвати амирони сомонӣ рӯ ба пойтахт - Бухоро овардани Рӯдакӣ мувофиқи ҷаҳонбинии ҳамосии хоси ритсарӣ - ҷавонмардӣ сурат гирифтааст. Ӯ бо чандин андешаву мулоҳиза аз ҷиҳати моддию маишӣ бениёз ва тавонгар будани худро ёдрас намуда, танҳо бо амри дил ва андешаи нек ба хидмат омаданашро баён мекунад:
Раҳӣ савору ҷавону тавонгар аз раҳи дур
Ба хидмат омад некусиголу некандеш.
Тасаввуроти бадеии Рӯдакӣ дар бораи шукӯҳи салтанати Оли Сомон ва иқболи қавмҳои эронӣ чун мардуми “озоданажод” (таъбири Рӯдакӣ) дар қолаби зуҳури подшоҳони пайғамбар ва суҳафи анбиёи Худованд сурат гирифтааст. Мабдаи рӯҳонӣ ва эътиқодии Рӯдакӣ дар бораи барқарор ва пойдор сохтани мавқеи ҷаҳонӣ ва кайҳонии қавми эронинажод дар заминаи ангезаи гуфтаҳои Таврот ва оёти Қуръон дар бораи ба унвони қавми исроил ваҳй шудани “қавми муқаддас” ва зимни сабқатҷӯӣ бо афзалияти рӯҳонӣ ва ҷаҳонии бар қавми араб атошуда матраҳ гардидааст. Аз ин лиҳоз, устод Рӯдакӣ дар мадҳияҳои худ ақидаеро муҷассам сохта, мусаллам донистааст, ки Яздони пок чуноне ки дар Араб ҳодис шуд, дар Аҷам низ, хосса мардуми эронинажодро дар тамоми олам афзалият додааст  ва ба онҳо низ китоби Муқаддас - Авесто ва Зандро ба ҳайси “ваҳйнома” (таъбири Рӯдакӣ) нозил намудааст ва ба ин хотир эшонро ҳам мисли қавми исроил ба номзадии “аҳли китоб” шарафманд гардонда, дар Аҷам чун қавми “озоданажод” ва “покнажод” ҳидоят кардааст. Ба ин маънӣ, Устод Рӯдакӣ байни олами маънавию фарҳангии бостонии хеш ва тамаддуни исломӣ (яъне миёни Арабу Аҷам) робитаи ирсии рӯҳонӣ барқарор карда, ҷанбаи қудсию рӯҳонияти тасвироти бадеии худро таъмин намудааст.
Субҳон АМИРЗОДА, доктори илмҳои филология, профессор,
сарходими илмии Институти илмӣ - тадқиқотии
Донишгоҳи миллии Тоҷикистон

 

 

 

 


 


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 25.09.2018    №: 187    Мутолиа карданд: 255

24.06.2019


Президенти Филиппин моҳи октябр ба Россия меояд

Трамп бо Эрон омодаи гуфтушунид буданашро тасдиқ намуд

Дар Ҳиндустон афтидани хайма боиси марги 14 нафар шуд

СУҒД. Оғози мусобиқаи байналмилалӣ

"ФИЛОСОФИЯ ОТДЫХА" имкониятҳои сайёҳии Тоҷикистонро таҳлил намуд

Ҷаҳон дар як сатр

21.06.2019


Мулоқоти Хайринисо Юсуфӣ бо Валериу Кивер

Ҳамоиш бахшида ба таъмини устувории макроиқтисодӣ

Муаррифии натиҷаҳои фаъолият дар самти безараргардонии башардӯстонаи минаҳо

20.06.2019


Гумерова: «Омӯзгорони рус дар Тоҷикистон мондан мехоҳанд»

СММ: «Ҳиндустон дар нуфуси аҳолӣ баъди 8 сол аз Чин мегузарад»

Пекин тавсеаи ёрии иқтисодӣ ва башарӣ ба Сурияро зарур мешуморад

Дар Ҷопон ҷазои ҷисмонии кӯдаконро манъ карданд

Ҷаҳон дар як сатр

19.06.2019


Дар Кӯлоб Фестивали ҷумҳуриявии дӯстии ҷавонон баргузор шуд

Баррасии вазъ ва дурнамои ҳамкориҳо

Боздид аз Муассисаи давлатии «Боғи миллии Ваҳдат”

ПАНҶАКЕНТ. Омодагиҳо ба ҷашни фархунда

Писарбачаи тоҷик дар Хабаровск дӯсташро аз чоҳи оби ҷӯш наҷот дод

Тоҷикистону Беларус: «Муҳокимаи тақвияти ҳамкориҳои низомӣ»

Си Ҷинпин азми сафари Ҷумҳурии Халқии Демократии Корея дорад

Ҷаҳон дар як сатр

12.06.2019


ХУҶАНД. "Зирвеко" ба фаъолият мепардозад

Муаррифии асари Си Ҷинпин «Дар бораи идоракунии давлатӣ»

Баргузории конфронси сайёҳӣ дар Рашт

Масоили низоми бонкӣ матраҳ гардид

Дар Чин аз обхезии тобистона 6,75 миллион нафар зарар дид

Дар Ӯзбекистон рӯйхати идҳои касбиро Рӯзи китобдор афзуд

Дар Ҷопон ба солхӯрдаҳо шаҳодатномаи вижаи ронандагӣ медиҳанд

Сокини Британия дар лотерея Ј123 миллион бурд намуд

Ҷаҳон дар як сатр

11.06.2019


Песков: «Путин ба Тоҷикистон ва Қирғизистон сафар мекунад»

Иштироки роҳбарони 11 кишвар дар ҳамоиши Бишкек

Президенти Қазоқистон аз хусуси роҳҳои ҳалли мушкилоти иҷтимоӣ ҳарф зад


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед