logo

фарҳанг

ДАР ҶАВОНӢ САЪЙ КУН... ТАРБИЯИ ҶАВОНОН ДАР ОСОРИ АБДУРАҲМОНИ ҶОМӢ ВА АЛИШЕРИ НАВОӢ

Дар миёни намояндагони илму адаби ҳазорсолаамон Абдураҳмони Ҷомӣ ва Алишери Навоӣ чеҳраҳои дурахшоне мебошанд, ки бо ҳикматҳои худ дар тарбияи маънавии мо - ҷавонон нақши босазо гузоштаанду мегузоранд. Зиндагиномаи ин адибон мактаби шоистаи илму адаб буда, пеш аз ҳама шеваи дӯстии самимона ва муносибатҳои неки устоду шогирдро бозгӯ менамоянд.
Дар ин бора навиштаанд: «Абдураҳмони Ҷомӣ дӯстону шогирдони бисёр дошт, ки бо онҳо пайваста базми шеъру суруд меорост ва суҳбатҳои дилангез мекард. Яке аз шогирдони беҳтарини Ҷомӣ Алишери Навоӣ буд ва муносибати онҳо на ҳамчун устоду шогирд, балки мисли ду дӯсти ҷонӣ ва ду ҳамкору ҳаммаслак ба назар мерасид. Онҳо пайваста ба якдигар рубоӣ, қитъа ва байтҳои ҷавобия навишта, ҳамчунин, дар рӯзҳои сахтӣ тасаллидиҳандаи қалбу рӯҳи якдигар буданд».
Яке аз мавзӯъҳои асосии эҷодиёти Абдураҳмони Ҷомӣ панду ахлоқ буда, шоир ба воситаи баёни ҳикматҳои нодири худ хонандаро ба андӯхтани илму дониш, омӯзиши касб ва  хештаншиносию инсондӯстӣ раҳнамун месозад. Чунончи, дар қасидаи «Луҷҷат-ул-асрор» ба масъалаҳои тарбиявию ахлоқии насли наврас диққати махсус дода, таъкид менамояд, ки ҷавононро аз кӯдакӣ бояд тарбия кард ва ба роҳи рост ҳидоят намуд. Ба ақидаи шоир, ҷавонон ба мисли дарахтони навбар мебошанд. Агар ин ниҳолҳо аз хурдӣ тарбият ёбанд,  ҳосили хуб медиҳанд  ва ҷавонон низ, чун бо тарбияи дуруст ба камол расанд, корҳои нек ва судбахш хоҳанд кард. Ҳамчунин, дар қасидаи мазкур қайд менамояд, ки агар шахс соҳиби донишу хирад бошад, ҳеҷ гоҳ дар шумори нодору фақир нест.
Дар ҷавонӣ саъй кун, гар бехалал хоҳӣ амал,
Мева бе нуқсон бувад, чун аз дарахти навбар аст.
Гар надорад симу  зар доно, манеҳ номаш гадо,
Дар бараш дил баҳри дониш, ӯ шаҳи баҳру бар аст.

Ҷомӣ дар рубоиёт ва қитъаоти худ низ бештар ақидаҳои панду ахлоқиро баён доштааст. Чунончи, дар қитъаи зерин ба яке аз масъалаҳои муҳими рӯзгор – фазлу ҳунар дахл намуда, таъкид менамояд, ки инсон бояд меҳнатдӯст бошад. Ӯ бояд омӯхтан ва меҳнат карданро  барои худ ор надонад, на аз пайи номи падар шавад, балки  фазлу ҳунари худро дар назди мардум нишон диҳад. Агар ин сифатҳоро надошта бошад, мисли шохи беҳосили  дарахти мевадор мебошад, ки онро танҳо барои ҳезум истифода мекунанд:
Ҳар писар, к-ӯ аз падар лофад на аз фазлу ҳунар,
Филмасал гар дидаро мардум бувад, номардум аст.
Шохи бебар, гарчи бошад аз дарахти мевадор,
Чун наёрад мева бор, андар шумори ҳезум аст.

Дар ҷойи дигар Ҷомӣ омӯхтани донишу хирадро беҳтарин роҳи ҳалли ҳама гуна кору пайкор ҳисобида, бо ишора ба мо - насли ҷавон, чунин гуфтааст:
Зи дониш шавад кори гетӣ басоз,
Зи бедонишӣ кор гардад дароз.

Алишери Навоӣ ҳамчун устоди худ Мавлоно Абдураҳмони Ҷомӣ низ хонандаро аз дунёи хоксорию ҷавонмардӣ ва поксириштию поктинатӣ бохабар намудааст. Аз ҷумла, дар қитъаоти худ шоир хислатҳои наҷиби инсониро тараннум карда, дар баробари он тамаъкорӣ, мардумфиребӣ ва дурӯғгӯӣ барин сифатҳои пасти ба инсон ношоистаро мазаммат намудааст. Чунончи, дар ситоиши мардию  саховатмандӣ гуфтааст:
Ҷавонмард аз карам муфлис нагардад,
Сахиро аз ато чин нест дар чеҳр,
Ба пошидан чӣ нуқс ояд ба дарё,
Ба афшондан чӣ кам гардад зари меҳр?

Навоӣ дар осори хеш қадру қимати шахсро яке аз муҳимтарин нишонаҳои инсони комил шумурда, ришваситониву тамаъҷӯиро воситаи аслии беқадр гардидани кас дар ҷамъият донистааст ва ҳамзамон риёкоронро мазаммат намуда, ба гадоён баробар медонад:
Чу иззат боядат, тарки тамаъ кун,
Гадоёнро аз ин маънист хорӣ.
Маҳ аз хуршеди равшан чун зиё хост,
Сияҳрӯ гашт аз он беэътиборӣ.

Адиб хонандагони осорашро меомӯзонад, ки ҳамеша ба ҳангоми суҳбат оростан эҳтиёткор бошанд. Ҳамчунин, набояд ҳар сухани шунидаро бемулоҳиза дар байни мардум паҳн созанд. Ба ҷуз ин, зам намудани сухани дигарро ба худ роҳ надода, гӯшро аз ҳарфҳои ношуниданӣ ва забонро аз суханҳои ногуфтанӣ нигаҳ доранд:
Ҳар чиз расад зи аҳли даврон махурӯш
В-аз қисми азал зиёдаро беш макӯш.
Барбанд зи ношуниданӣ рахнаи гӯш
В-аз ҳар чӣ нагуфтанӣ, забон дор хамӯш.

Метавон чунин натиҷагирӣ кард, ки эҷодиёти ин ду мутафаккири барҷаста, ки дар адабиётамон нақши шоиста доранд, саросар ҳикмату панду андарз буда, ба ҳар як хонанда ғизои маънавӣ мебахшанд ва махсусан мо -  ҷавононро  ба пайроҳаи рости ҳаёт раҳнамоӣ мекунанд.
Меҳроб ҶАЛИЛОВ,
мутахассиси шуъбаи кор бо ҷавонони
Донишгоҳи давлатии Кӯлоб ба номи
Абуабдуллоҳи Рӯдакӣ 


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 07.02.2019    №: 29    Мутолиа карданд: 88

22.02.2019


Ҷаласаи Комиссияи сетарафаи танзими муносибатҳои иҷтимоию меҳнатӣ

Забони тоҷикӣ таърихи зиёда аз чорҳазорсолаи хату алифбо дорад

ББТ барои фаъолияти оператори низоми пардохтии “Осон” иҷозатнома гирифт

МАВСИМИ НАВИ ЛИГАИ ОЛӢ МОҲИ АПРЕЛ ОҒОЗ МЕГАРДАД

Путин самтҳои асосии сиёсати хориҷии Россияро тавзеҳ дод

Хадамоти вижаи 7 кишвари ИДМ машқи "Арарат-Антитеррор" мегузаронанд

Чин дар кайҳон неругоҳи барқи офтобӣ месозад

21.02.2019


ХУҶАНД. Оғози сохтмони бинои нави «Тоҷикстандарт»

ФУТБОЛ. Тақвими бозиҳои тими мунтахаби олимпии кишвар муайян гардид

Табибон аз Тотористон бо ҳампешаҳои тоҷики худ мубодилаи таҷриба мекунанд

Роҳандозии лоиҳаҳои инноватсионӣ дар Қазоқистон

Дар Ҳиндустон 13 иштирокдори тӯй зери чархи мошини боркаш монд

Сӯхтор сабабгори марги ҳафт кӯдак дар Канада

Ҷаҳон дар як сатр

19.02.2019


МАКТАБИ ДАВЛАТДОРИИ ЭМОМАЛӢ РАҲМОН. ЯК ҲАМОИШИ МУҲИМ

Баррасии масъалаҳои рушди сайёҳӣ

Вохӯрии Низомиддин Зоҳидӣ бо Мазен Шамия

Дурнамои рушди муносибатҳо матраҳ гардид

ҶОМИ КУШОДАИ АВРУПО. Муҳаммадризо Қувватов медали биринҷӣ ба даст овард

Авҷи ниҳолшинонӣ

Саҳми соҳибкорон дар ободии деҳот

Ҳамкории тиҷоратию иқтисодии Чин ва Россия густурдатар мегардад

Сарвар Дониш: «Музокироти сулҳ бидуни ҳукумат қурбе надорад»

«Туҳфаи шоҳона» - и Арабистони Саудӣ ба шаҳрвандони Покистон

Дар Қазоқистон маркази амнияти иттилоотӣ ифтитоҳ меёбад

Сокини навраси Шимкент ду нафарро аз сӯхтор наҷот дод

Ҷаҳон дар як сатр

18.02.2019


Боздиди Азим Иброҳим аз ҷараёни корҳои сохтмонӣ

ВКД Ҷиноятҳо 83,6 дарсад ошкор шуданд

Вазорати молия. Барои дастгирии буҷет маблағи бештар ҷалб хоҳад гашт

«BISHKEK OPEN – 2019». Дурахши каратэ-дочиёни навраси тоҷик

«МОҲИЯТ ВА ТАЪЙИНОТИ МАТБУОТИ МАҲАЛЛӢ»

РОҒУН. Ободонӣ вусъат меёбад

АНДОЗ. Нақша 100, 6 дарсад иҷро гардид


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед