logo

сиёсат

ХИРАДСОЛОРӢ ВА ОИНИ ДАВЛАТДОРӢ

МУҚАДДИМА
Давлат  ҳамчун  муҳимтарин  ниҳод  дар  системаи  сиёсии  ҷомеа,  масъули  асосии  амалкарди  низоми  ягонаи  фаъолияти  дастҷамъонаи  одамон,  гурӯҳҳо  ва  табақаҳои  иҷтимоӣ  мебошад. 
Ин  ташкилот  захираҳои  муайяни  моддӣ  ва  маънавиро  дар  ихтиёри  худ  мегирад,  то  рисолати  ба  зиммааш  вогузоршударо  тибқи  меъёрҳои  муайянкардаи  қонун  иҷро  ва  назорат  намуда,  ниёзҳои  мардумро  таъмин  карда  тавонад.
Давлат  дар  қаламрави  худ  ва  дар  муносибати  беруна  субъекти  комилан  мустақил  аст.  Ин  хусусият  дар  риояи  ҳатмии  меъёрҳои  муайяншудаи  ҳуқуқӣ  аз  ҷониби  шаҳрвандон  ифода  меёбад.  Пешбурди  соҳаҳои  сиёсӣ,  иқтисодӣ,  иҷтимоӣ,  таъмин  намудани  тартибу  низом,  ҳаллу  фасли  масъалаҳои  амниятӣ,  мудофиавӣ  вазифаҳои  муҳимтарини  давлат  мебошанд.
Ҳамзамон  бо  ин,  дар  ин  раванд  муваффақона  амалӣ  гардонидани  уҳдадориҳои  давлат  ва  андешидани  тадбирҳои  таъсиррасонӣ,  тарбиявию  фаҳмондадиҳӣ  дар  ҷомеа  нақши  калидӣ  мебозанд.
Қаламрави  кишвар,  миллат,  низоми  сиёсӣ  ва  таъмин  намудани  тартиботи  конститутсионӣ  ҳамчун  аломатҳои  асосии  давлат  эътироф  гардидаанд.
Мафҳумҳои  зикршуда  хислати  типологӣ,  умумӣ  ва  назариявӣ  доранд,  вале  аз  нигоҳи  усулӣ  (принсипиалӣ)  барои  назария  ва  амалияи  тамоми  давлатҳо  ҷузъи  ҳатмӣ  мебошанд.
Аз  нигоҳи  антропологӣ  ҳар  давлат  мисли  як  фард  хусусиятҳои  алоҳидаи  худро  дорост.  Тақдири  он  бо  таърих,  таҷрибаи  давлатдорӣ  ва  сифати  миллат,  яъне  маърифатнокӣ,  хислат,  ҳувият,  ҷаҳонбинӣ,  самтгирии  ақидатӣ  ва  маданияти  сиёсии  сокинони  он,  урфу  одатҳои  миллӣ,  захираҳои  табиӣ,  мавқеи  ҷуғрофӣ,  вазъ  ва  таносуби  геополитикии  мамлакат  вобастагӣ  дорад. 
Ба  ибораи  дигар,  сифати  миллат  яке  аз  муҳимтарин  масъалаҳои  давлатдорӣ  мебошад.  Муҳтавои  онро  мушаххасан  муаррифӣ  кардани  миллат  дар  дохил  ва  беруни  кишвар  бо  маҷмӯи  нишонаҳои  ҳамешагӣ  –  ваҳдат,  нангу  номус,  шарафи  миллӣ,  ифтихор  аз  мансубият  ба  Ватани  аҷдодӣ,  истодагарӣ  ва  то  охир  ҳимоя  кардани  манфиатҳои  миллӣ,  ҷаҳду  талоши  содиқона  ҷиҳати  расидан  ба  худкифоии  моддӣ  ва  маънавӣ,  ноил  гаштан  ба  дастовардҳои  бузург  дар  ростои  таъмини  истиқлолияти  давлатӣ  ташкил  мекунад.  Ин  арзишҳо  дар  ҷаҳони  нав  –  ҷаҳони  рақобатҳои  печида  ва  мураккаб  барои  устуворӣ  ва  пойдории  давлат  нақши  ҳалкунанда  доранд.  Зеро  сифати  миллат  дар  муносибати  намояндагони  он  бо  тамоми  рӯйдодҳое,  ки  наметавонанд  бо  манфиатҳои  сарзамини  аҷдодии  ӯ  созгор  бошанд,  зуҳур  меёбад.  Амали  инсон  аз  шуури  ӯ  бармеояд.  «Шуур,  агар  дақиқтар  гӯем,  муносибат  ба  воқеият  аст.  Фарқ  надорад,  дохилӣ  аст  ё  берунӣ»  (Г.  В.  Ф.  Гегель.  Работы  разных  лет.  Т.  2.  –  М.:  Мысль,  1973.  –  С.  7).
Гузаштаи  миллати  тоҷик,  ба  истиснои  давраи  муайяни  ҳукмронии  сулолаи  Сомониён  ва  ду  даҳсолаи  ахири  замони  нав,  фоҷиабор  буд.  Агар  ба  таърих  воқеъбинона  назар  андозем,  дар  ҳар  ду  ҳолат,  маҳз  бо  саҳву  хатоҳои  алоқаманд  бо  ҷоҳталабӣ,  кӯтаҳназарӣ  ва  судҷӯии  баъзе  ҳамтаборон,  ки  шароитро  барои  суиистифодаи  аҷнабиён  муҳайё  гардонид,  миллати  тоҷик  амалан  аз  давлат  ва  дар  ҳолати  дуюм  аз  ҳокимияти  марказонидашуда  маҳрум  шуд.  Тоҷикистон  ҳамчун  мафҳуми  ҷуғрофӣ  (мамлакат)  боқӣ  монд,  на  дар  доираи  истилоҳи  ҳуқуқӣ  (давлат).
Ҳақиқати  таърих  шарҳ  дода  нашавад  ҳам,  мутаассифона,  воқеияти  замони  сипаригашта  ҳамчунон  бетағйир  мемонад.  Назария  ва  амалияи  давлатдорӣ  дар  дунё  собит  месозад,  ки  миллат  бояд  аз  ҷиҳати  маънавӣ  устувор  ва  сазовори  истиқлолияти  давлатӣ  бошад.  Иқтидору  тавони  расидан  ба  арзишҳои  онро  дар  худ  инъикос  намояд.  Дар  ин  маврид,  Аристотел  мефаҳмонад:  «Мо  давлат  гуфта,  маҷмӯи  шаҳрвандонро  меномем,  ки  сифатҳои  қонеъкунанда,  ба  тарзи  умумӣ  гӯем,  худкифоро  доранд»  (Аристотель.  Политика.  –  М.:  РИПОЛ  классик,  2000.  –  С.  165).
Агар  дар  бисёр  ҳолат  пайдошавии  давлат  маҳсули  дараҷаи  муайяни  тараққиёт  ва  зиддиятҳои  иҷтимоӣ  ҳамчун  қонунияти  таърихӣ  бошад,  пояндагӣ  ва  рушди  он  чунин  вазъиятро  сарфи  назар  мекунад.  Умри  давлат,  рушду  нумӯи  он  аз  «сиёсат  ва  мавқеи  сиёсии  пешоҳангони  миллат»  (the  nation’s  leaders)  ва  тавре  хотирнишон  гардид,  «характери  миллӣ,  маънавиёти  миллӣ»  (C.  Jack,  R.Plano.  The  international  Relations  dictionary.  –  New  York:  1982.  –  P.  10)  вобастагии  пурра  дорад.
Раҳбарии  сиёсӣ  аз  мавзӯъҳои  асосии  илми  шинохти  давлат  ба  ҳисоб  меравад.  Ҳаёти  ҷомеа  маҷмӯи  муносибатҳои  ниҳоят  мураккаби  шахсиятҳо,  гурӯҳҳо,  синфҳо  ва  ниҳодҳои  сиёсӣ  мебошад.  Дар  чунин  вазъ  нақши  Раҳбар  ҳамчун  муайянкунандаи  сарнавишт  ва  рисолати  давлатдорӣ  шинохта  мешавад.
Ҳангоми  таҳлили  паҳлуҳои  зуҳуроти  раҳбарии  сиёсӣ  дар  таҷрибаи  давлатдории  миллати  тоҷик,  ду  намунаи  барҷаста,  мондагори  таърих  ва  фалсафаи  сиёсат  намудор  мегардад:  корномаҳои  шоҳ  Исмоили  Сомонӣ  ва  Асосгузори  сулҳу  ваҳдати  миллӣ  –  Пешвои  миллат,  Президенти  Ҷумҳурии  Тоҷикистон  муҳтарам  Эмомалӣ  Раҳмон.
Боиси  таваҷҷуҳи  махсуси  илмӣ  аст,  ки  соҳиби  қудрати  давлатдорӣ  ва  давлатсозӣ  шудани  ду  шахсияти  бузург  омил  ва  хосиятҳои  фавқулода  (the  situational  factors)  дорад.
Исмоили  Сомонӣ  вақте  азми  сохтани  давлати  мутамарказро  кард,  ки  халқи  тоҷик  дар  вазъияти  мураккаби  кашмакашҳои  дохилӣ  ба  муқобили  истилогарони  бодиянишин  талош  меварзид.  Ӯ  «аз  муборизаи  оммаи  халқ  барои  истиқлолият  истифода  бурда,  нахустин  бор  пас  аз  истилои  араб  сарзамини  дар  натиҷаи  задухӯрдҳои  дохилӣ  парешонгаштаро  ба  ҳам  муттаҳид  намуд  ва  давлати  бузурги  мустақиле  ба  вуҷуд  овард»  (Б.  Ғафуров.  Тоҷикон:  (Иборат  аз  ду  китоб).  Китоби  якум:  Таърихи  қадимтарин,  қадим  ва  асри  миёна.  –  Душанбе:  Ирфон,  1998.  –  С.  453-454).
Дар  байни  фаъолияти  давлатсозии  шоҳ  Исмоили  Сомонӣ  ва  Пешвои  миллат  муҳтарам  Эмомалӣ  Раҳмон  умумиятҳои  таърихии  қавӣ  ва  муштаракоти  возеҳ  вуҷуд  доранд.  Ин  масъала  мавзӯи  тадқиқоти  алоҳида  хоҳад  буд.  Айни  замон,  хотирнишон  кардани  баъзе  ҷузъиёти  чунин  монандӣ  матлаби  аслии  рисолаи  ҳозирро  равшантар  мекунад.
Пешвои  миллат  муҳтарам  Эмомалӣ  Раҳмон  вақте  зимоми  сиёсиро  ба  даст  гирифт,  ки  қувваҳои  худхоҳ,  воқеан,  низоми  мутамарказонидашудаи  давлати  тоҷиконро,  ки  бо  амри  тақдир  истиқлолият  касб  карда  буд,  пора-пора  карда  буданд.  Дар  Тоҷикистон  давлат  ҳамчун  мафҳуми  ҳуқуқӣ  вуҷуд  надошт. 
Аллома  Бобоҷон  Ғафуров  ҷараёни  сарвари  давлат  гаштани  Исмоили  Сомониро  чунин  шарҳ  медиҳад:  «Исмоил  тахтро  аз  Наср  кашида  нагирифт,  зеро  ӯ  ...  чунин  даъво  надошт.  Ӯ  фақат  барои  истиқлолияти  иқтисодӣ  ва  сиёсии  Бухоро  ва  ба  мулки  хосса...  табдил  додани  он  мубориза  мекард  ва  дар  соли  888  ба  ин  нияти  худ  расид  ва  мулки  хоссаи  ӯ  Бухороро  пойтахти  давлати  Сомонӣ  эълон  кард»  (Ҳамон  ҷо.  –  С.  451).
Муҳтарам  Эмомалӣ  Раҳмон  замоне  раҳбари  ҳокимияти  сиёсӣ  интихоб  гардид,  ки  воқеан  (de  facto)  пойтахти  мамлакат  имкони  таъмини  иҷрои  вазифаҳои  конститутсионии  худро  аз  даст  дода  буд.  Ва  он  бояд  барқарор  карда  мешуд.
Исмоили  Сомонӣ  ба  мардуми  Бухоро  сулҳ,  оромӣ  ва  осоиштагӣ  овард.  «Ин  ғалаба  ба  Исмоил  аз  он  сабаб  муяссар  гардид,  ки  ӯро  оммаи  халқ  –  мардуми  авом  ва  пешаварон  дастгирӣ  карданд».  Ва  ӯ  эълон  кард:  «То  вақте  ки  зиндаам,  қалъаи  Бухоро  ман  ҳастам»  (Ҳамон  ҷо.  –  С.  453). 
Бобоҷон  Ғафуров  замон  ва  вазъи  сиёсии  таълифи  китоби  «Тоҷикон»-ро  ба  инобат  гирифта,  бо  оҳанги  эътимоду  таъкид  ва  овардани  далелҳои  илмӣ  нисбат  ба  ин  изҳороти  тақдирсоз,  ки  аз  рӯҳи  ҷавонмардӣ  ва  иродаи  қавии  поягузори  яке  аз  аввалин  давлатҳои  мутамаркази  тоҷикон  шаҳодат  медиҳад,  менигорад:  «Инро  Табарӣ,  Ибни  Мискавайҳ  ва  боз  ҳам  равшану  возеҳтар  Наршахӣ  тасдиқ  мекунанд»  (Ҳамон  ҷо.  –  С.  453). 
Фарзанди  бузурги  халқи  тоҷик  Эмомалӣ  Раҳмон,  ки  он  давра  ҳамагӣ  чил  сол  дошт,  ба  мардуми  ранҷкашида  ва  аз  ҷангу  кашмакашҳо  хаставу  ноумедгашта  чун  Исмоили  Сомонӣ  эълон  кард:  «Ё  ман  дар  Тоҷикистон  сулҳ  барқарор  мекунам  ё  ман  дар  ин  роҳ  ҷони  худро  медиҳам»  (В.  Ғаффорӣ.  Эмомалӣ  Раҳмонов:  «Ман  ба  шумо  сулҳ  меоварам!».  –  Душанбе:  1998.  –  С.  6).
Ҳангоми  тафсири  шахсияти  Исмоили  Сомонӣ  Б.  Ғафуров  сифатҳои  шуҷоатмандӣ,  хирадсолорӣ,  кордонӣ  ва  мантиқи  бузурги  истифода  бурдани  неруи  суханро  аз  ҷониби  асосгузори  давлати  тоҷикон  тасвир  мекунад. 
Омӯзиши  таърихи  навтарини  миллати  тоҷик  нишонгари  он  аст,  ки  Асосгузори  сулҳу  ваҳдати  миллӣ  –  Пешвои  миллат,  Президенти  Ҷумҳурии  Тоҷикистон  Эмомалӣ  Раҳмон  маҳз  тавассути  Ақл,  Хирад,  Тадбир  ва  тавоноии  Сухан,  ки  аз  ҷавҳари  маънавиёти  бузурги  ӯ  сарчашма  мегиранд,  тавъам  бо  рафтори  ҷавонмардонааш  тавонист  дар  дилу  дидаи  мардум  ҷо  шавад,  ба  кишвар  сулҳ  биёрад  ва  суботу  амниятро  дар  Ватани  азияткашидаи  мо  барқарор  созад.
Қудрати  суханварӣ,  маъниофаринӣ,  ифодаи  бурро  ва  шевои  Пешвои  миллати  тоҷикон  ниёз  ба  таҳлил,  тадқиқ,  омӯзиш,  арзёбии  дақиқ  ва  пайравиро  дорад.  Ҳангоме  ки  Сарвари  давлат  дар  боби  муҳимтарин  масъалаҳои  давлатдорӣ,  ватанпарварӣ,  истиқлолият,  хештаншиносӣ  ва  худшиносии  миллӣ  ҳарф  мезанад,  аз  перояи  нангу  номус  ва  ҷавонмардӣ  баҳс  меорояд,  аз  маъниҳои  барҷаста,  калима  ва  таркибҳои  суфтаву  ҳамвор,  дилчаспу  форам  ва  муассиру  ҷозибадор  устодона  истифода  мекунад.  Пешвои  миллат  ба  тани  сухан  ҷон  ва  ба  дили  пурармони  мардуми  азиятдида  ва  меҳнатқарини  кишвараш  дармон  мебахшад.
Ҳамин  тариқ,  мавзӯи  баҳси  мақола  кӯшиши  омӯзиши  баъзе  аз  паҳлуҳои  китоби  «Суханҳои  ҳикматомӯзи  Президенти  Ҷумҳурии  Тоҷикистон,  Асосгузори  сулҳу  ваҳдати  миллӣ  –  Пешвои  миллат  Эмомалӣ  Раҳмон»  (–  Душанбе:  ҶДММ  «Контраст»,  2017.  –  464  саҳ.)  мебошад.

ОИД  БА  ИСТИҚЛОЛИЯТИ  ДАВЛАТӢ
Асосгузори  сулҳу  ваҳдати  миллӣ  –  Пешвои  миллат  падидаи  истиқлолияти  давлатиро  армуғони  тақдир  намешуморад.  Ба  ин  рӯйдод  аз  чаҳорчӯбаи  таърихи  беш  аз  сеҳазорсолаи  миллати  тоҷик  менигарад.  Таъкид  месозад,  ки  ормони  истиқлолият  аз  нахустин  лаҳзаҳои  шаклгирии  миллати  тоҷик  арзи  ҳастӣ  кардааст.  Шароити  мушаххаси  таърихи  пайдоиш  ва  рушди  ҷаҳонбиниеро,  ки  мустақилияти  сиёсии  миллатро  дар  назар  дошт,  ёдрас  менамояд.  Дар  таълифи  асарҳои  илмӣ  ва  ҳидоятномаҳои  Раҳбари  давлат  тафсири  воқеоти  гузашта,  шарҳи  вазъи  кунунии  сохти  давлатдорӣ  ва  дар  ҳамин  замина  раванди  инкишофи  ҷомеаи  Тоҷикистон  дар  назар  дошта  мешавад.  Мафҳумҳои  «ҳувияти  устувор»,  «арзишҳои  бузург  ва  созанда»,  «дарки  масъулияти  ватандорӣ»,  «мазҳари  идеалу  ормонҳои  таърихӣ»,  «фарҳанг»  ва  «маданият»  аз  истилоҳоти  инъикоскунандаи  фарҳанги  сиёсии  халқи  тоҷик  мебошанд,  ки  қонунмандии  ба  мустақилият  расиданро  ҳамчун  далели  муътамад  равшан  месозанд:  «Дар  ниҳоди  миллати  мо  омилҳои  бунёдии  эҳёи  тадриҷии  истиқлолият  ҳамеша  вуҷуд  доштанд:  асолат  ва  ҳувияти  устувор  ва  амалан  шикастнопазири  таърихӣ,  суннатҳои  беш  аз  сеҳазорсолаи  давлатдорӣ,  арзишҳои  бузург  ва  созандаи  иҷтимоӣ,  фарҳанг  ва  маданияти  дурахшон,  ки  ҳамаи  онҳо  дар  асл  шаҳсутунҳои  ҳаёти  фаъол  ва  таърихии  мо  будаанд»  (Ҳамон  ҷо.  –  С.  8-9).
Дар  ҷои  дигар,  Пешвои  миллат  ба  ин  масъала  бори  дигар  ишора  намуда,  сарчашмаҳои  истиқлолияти  миллиро  возеҳтар  иброз  медорад:  «Истиқлолияти  мардуми  тоҷик  решаи  қадимаву  устувори  маънавӣ  дорад  ва  ибтидои  давлатдории  мо  ба  аҳди  Каёниён  рафта  мерасад»  (Ҳамон  ҷо.  –  С.  11).
Барои  Пешвои  миллат  падидаи  истиқлолият  аз  дастовардҳои  нодиртарин  дар  таърихи  халқи  тоҷик  аст.  Онро  бо  маъниҳои  наздик  ба  мафҳуми  инқилоб  (1.  Якбора  баргаштан  аз  ҳоле  ба  ҳоли  дигар,  дигаргунии  қатъӣ.  2.  Тағйироти  амиқи  сифатӣ  дар  тараққии  ягон  ҳодисаи  табиат  ва  ҷамъият  ё  маърифат.  (Фарҳанги  тафсирии  забони  тоҷикӣ.  Ҷ.  1.  –  Душанбе:  Шуҷоиён,  2010.  –  С.  571)  дар  ҳаёти  мардум  мешуморад.  Мефаҳмонад,  ки  чунин  таҳаввулоти  бузург  бар  дӯши  миллат  чӣ  масъулиятро  мегузорад:  «Истиқлолият  дар  таърихи  давлатдорӣ  ва  сарнавишти  миллати  тоҷик  гардиши  куллӣ  ва  оғози  марҳалаи  сифатан  нави  рушд  гардида,  дар  назди  мо  иҷрои  вазифаи  бисёр  пурмасъулияти  таърихӣ,  яъне  бунёди  давлати  мутамаддини  ҷавобгӯ  ба  манфиатҳои  халқу  кишвар  ва  эҷоди  аркони  давлатдории  муосирро  пеш  гузошт»  (Ҳамон  ҷо.  –  С.  7).
Масъалаи  соҳибихтиёрӣ  барои  Роҳбари  давлат  хусусияти  танҳо  хуқуқӣ,  ифтихорӣ,  декларативӣ  ва  идеявӣ  надорад.  Чунин  мафҳуми  муқаддасро  ӯ  дар  ҳамоҳангӣ  бо  алоқаи  диалектикии  моҳиятӣ  мебинад.  Ҳидоят  менамояд,  ки  маънии  онро  бояд  ҳамагон  омӯзанд  ва  андеша  кунанд.  Ин  падида  ҳамчун  «неъмати  бебаҳо  ва  ниҳоят  пурарзиш,  ки  халқи  тоҷикро  соҳиби  комилҳуқуқи  сарнавишти  хеш  намуд  ва  ҷомеаи  мо  ҳамчун  давлати  демократӣ  ба  раванди  умумии  таърихи  аҳли  башар  ворид  гардид»  (Ҳамон  ҷо.  –  С.  14),  миллатро  ба  андешаи  амиқ,  хулосабарории  дақиқ  ва  рафтори  шоистаи  ватанхоҳона  ҳидоят  месозад.
Вақте  афкори  Раҳбари  давлат  мавриди  омӯзиш  қарор  мегирад,  дар  он  ифодаҳое,  ки  ишораи  мутлақият  дошта  бошанд,  ба  назар  намерасанд.  Зуҳуротро  ҳамчун  мазҳари  моҳият  дар  ҳолати  доимии  диалектикӣ  –  тазод,  ҳаракат,  ҷунбиш,  ивазшавӣ,  баҳамхӯрии  омилҳо,  ки  метавонад  сабабгори  натиҷаҳо  бошад,  баррасӣ  менамояд.  Чунин  хулосагирӣ  касро  ба  андешаи  амиқ  водор  месозад. 
Мафҳуми  «истиқлолият»  дар  фармудаҳои  Пешвои  миллат  маънии  фароҳамсозии  «имконият»-ро  дорад.  Имконият  ба  давлат,  ба  ҳукумат,  ба  зиёиён,  ба  табақаҳои  гуногуни  ҷомеа  –  аз  хурд  то  бузург,  ба  ҳар  фарде,  ки  зарфият,  қобилияти  фикрронии  комил  ва  тафаккури  солим  дорад  ва  сарфи  назар  аз  вазъи  иҷтимоӣ,  ҷаҳонбинии  сиёсӣ,  мансубият  ба  дину  мазҳаб,  худро  соҳибватан  мешуморад:  «Истиқлолият  ҳамон  вақт  маъниву  моҳияти  ҳақиқӣ  пайдо  мекунад,  ки  ҳар  фарди  ҷомеа,  аз  ҷумла  аъзои  ҳамаи  аҳзоби  сиёсӣ,  ба  қадри  он  расанд  ва  ин  неъмати  муқаддасу  бебаҳоро  ҳамчун  дастоварди  бузурги  таърихӣ  ҳифз  намоянд  ва  таҳким  бахшанд»  (Ҳамон  ҷо.  –  С.  9).  Мантиқи  синтаксисии  ифода  –  шарти  пойдории  истиқлолиятро  дар  гиромӣ  доштан  ва  ҳифз  кардани  он  медонад.
Сарвари  давлат  мафҳуми  мустақилиятро  дар  пешбурди  манфиатҳои  миллӣ  ва  рушди  Тоҷикистон  мебинад.  Ноил  гаштан  ба  чунин  натиҷаро  одӣ  ва  осон  намешуморад.  Вазъи  «ин  дунёи  пурталотумро»  ба  инобат  мегирад.  Кӯшиш  мекунад  дар  заминаи  мустақилият  «роҳи  хоссаи  кишвар»,  ки  фарҳанг,  анъана,  урфу  одат,  маънавиёт  ва  ниёзҳои  миллии  моро  дар  бар  мегирад,  «мартабаву  манзалати  лоиқи  худро  пайдо  кунем».
Бо  назокати  олимона  хотиррасон  менамояд,  ки  ифтихор  аз  гузашта  маънии  дар  он  сатҳу  савия  нигоҳ  доштани  андеша  ва  вазъро  надорад.  Дар  мантиқи  баёни  Пешвои  миллат  мазҳари  омӯхтан,  аз  худ  кардани  арзишмандтарин  дастовардҳои  моддӣ  ва  маънавии  таърихи  беш  аз  сеҳазорсолаи  миллат  ҳамеша  дар  мадди  назар  аст.  Он  дар  амалияи  сиёсии  давлатдории  навин  бо  масъулияти  бузург  мавриди  истифода  қарор  мегирад.  Таъкид  мешавад,  ки  дастовард  ва  мероси  ниёгон  бояд  чун  сарчашмаи  маънавии  худшиносии  миллӣ  хизмат  кунад.  Дар  ин  ҳолат  сабк  ва  оҳанги  нигориши  Сарвари  давлат  ҷанбаи  ифтихорӣ  мегирад  ва  бо  сарафрозӣ  моро  вазифадор  мекунад,  ки  «сарзамини  куҳанбунёди  хешро  ба  шаклу  тариқаҳои  муосир  ба  оламиён  муаррифӣ  намоем»  (Ҳамон  ҷо.  –  С.  9).
Таҳаввулот  ва  дигаргунӣ  яке  аз  қонуниятҳои  муҳимми  рушди  табиат,  ҷамъият  ва  тафаккур  аст.  Дар  фармудаҳои  Сарвари  давлат  аз  замони  вакили  Маҷлиси  Олӣ  будани  ӯ  (солҳои  1990-1992)  то  ба  имрӯз,  ҳам  дар  қавл  ва  ҳам  дар  амал  мантиқи  такя  кардан  ба  илм,  маориф,  истифода  аз  роҳу  усулҳое,  ки  дар  таҷрибаи  сиёсии  давлатҳои  мутамаддини  олам  санҷида  шудаанд,  барҷаста  ба  назар  мерасад.  Роҳи  муборизаи  ӯ  ба  хотири  пешравӣ,  рӯз  ба  рӯз  беҳтар  кардани  сатҳи  зиндагии  мардуми  одӣ  аст.  Раҳоӣ  аз  гузаштаи  фақирона,  нодорӣ,  дастнигарӣ,  ҷаҳолат,  таассуб,  ақидаҳои  бепояи  тавлидкунандаи  рӯҳ  ва  андешаи  ғуломӣ,  тақдирпарастӣ,  бегонасолорӣ  маънӣ  ва  муҳтавои  аслии  мафҳуми  «истиқлолият»  дар  нигоштаҳои  Сарвари  давлат  мебошанд.  «Андеша  сари  он  аст,  ки  донистани  рӯҳ  ба  фаҳми  ҳама  гуна  ҳақиқат  созгор  меояд»  (Аристотель.  Сочинения  в  четырех  томах.  Т.  1.  –  М.:  Мысль,  1975.  –  С.  371).  Дар  ин  замина,  Пешвои  миллат  оини  раҳбариро  ба  мақсади  аслӣ  мувофиқ  мегардонад  ва  дар  асоси  маърифат  худкифоии  шоиста,  яъне  амалӣ  гаштани  орзуву  омоли  мардумро  осон  мекунад.
Истиқлолият  дар  ҳидоятномаҳои  Пешвои  миллати  тоҷик  гаштаву  баргашта  чун  волотарин  арзиши  миллӣ  хотиррасон  мегардад:  «Тамоми  кӯшишу  талошҳои  мо  бояд  ба  он  сафарбар  карда  шаванд,  ки  истиқлолият  дар  радифи  «миллат»,  «Ватан»  ва  «ваҳдат»  ба  мафҳуми  ҷудонашавандаи  ҳастиву  шуур,  ҷаҳонбинӣ  ва  арзиши  бунёдии  зиндагии  ҳар  як  шаҳрванди  кишвар  мубаддал  гардад»  (Ҳамон  ҷо.  –  С.  12).
Дар  андешаи  Сарвари  давлат  истиқлолият  аз  бузургтарин  муқаддасоти  моддӣ  ва  маънавии  миллати  тоҷик  тафсир  карда  мешавад.  Мантиқи  сохтории  ин  истилоҳ  посух  гуфтан  ба  ниёзҳои  созгор  ба  манфиатҳои  миллиро  дар  бар  мегирад.  Барои  дарки  амиқи  масъала  Пешвои  миллат  арзишҳои  умумимиллӣ  ва  умумибашарии  «Ватан»,  «миллат»  ва  «ваҳдат»-ро,  ки  аз  ҷиҳати  семантикӣ  ҳамрадифи  «истиқлолият»  мебошанд,  истифода  менамояд.  Чунин  тарзи  изҳори  назар  илман  асоснок  аст.  Истиқлолияти  давлатӣ  баёнгари  зуҳуроти  системавӣ  мебошад.  Истилоҳоти  номбаршуда  ҷузъиёти  асосии  он  маҳсуб  мегарданд.  Истиқлолият  наметавонад  аз  лиҳози  сохторӣ–  функсионалӣ  бидуни  чунин  маъниҳои  фарогир  вуҷуд  дошта  бошад. 
Истилоҳоти  зикршуда  ба  ҳайси  амалкарди  сиёсӣ  ва  ҳуқуқӣ  ҷанбаи  дохилӣ  ва  берунӣ  доранд:  ҳангоми  муайян  кардани  мавқеи  давлат,  самаранокии  фаъолият  дар  қаламрави  кишвар  ва  муаррифии  миллат  дар  арсаи  байналхалқӣ  ҳамчун  субъекти  сиёсӣ.  Дар  ин  сурат  суханҳои  Пешвои  миллат  шакли  мансури  Суруди  миллии  мо  мебошанд:  Ватан  модари  ягона  аст.  Бақои  он  бақои  хонадони  мо  мебошад.  Ҳама  ҷаҳон  ҳабиби  мост,  дар  сурате  ки  мо  соҳибватан  бошем.  Ба  ибораи  шоири  машҳур  Ҳоқонӣ,  «суварнигори  ҳадис  дар  мантиқи  сухан  ҷон  ниҳодан»-ро  шарти  муҳим  мешуморад.  Истиқлолият  ҳам  дар  вуҷуди  Ватан  ва  миллат  ҳамин  нақшро  иҷро  мекунад.
Агар  муҳимтарин  офаридаҳои  табиат  обу  ҳаво  бошанд,  ки  бе  онҳо  дар  рӯи  замин  ҳаёт  вуҷуд  дошта  наметавонад,  дар  суханҳои  ҳикматомези  Сарвари  давлат  истиқлолият  барои  миллат  айнан  ҳамин  ҷойгоҳро  дорад.
Боиси  таасссуф  аст,  ки  барои  баъзе  ашхос  мафҳуми  истиқлолият  хосияти  ҳошиявӣ,  номуайянӣ  ва  космополитӣ  дорад.  Заминӣ,  мантиқӣ  нест.  Аз  панди  «зи  баҳри  бару  буму  фарзанди  хеш,  зану  кӯдаки  хурду  пайванди  хеш»  (Фирдавсӣ)  сарчашма  намегирад.  Ин  ашхос  аз  рӯи  мантиқи  «он  ҷо,  ки  ҳасиб  аст,  он  ҷо  насиб  аст»  амал  мекунанд.  Вориди  бозиҳое  мегарданд,  ки  дар  онҳо  имкони  эҷоди  хатар  ба  истиқлолияти  Ватан  мавҷуд  аст  ва  чунин  рафтор  барояшон  ба  ҳайси  навъе  аз  «пешаи  ифтихорӣ»  қабул  шудааст.  Фаромӯш  мекунанд,  ки  ҳадафи  аслӣ  –  ҳамватанони  одии  онҳо  эҳёгар  ва  меъморони  Ватанашон  мебошанд,  ки  номи  миллаташонро  ба  қимати  ҷон  ба  ҷаҳониён  муаррифӣ  намудаанд.
Ҳамин  тариқ,  ба  ҳама  гуна  арзишҳои  олам,  ки  муқаддастарини  онҳо  «Ватан»,  «Миллат»  «Истиқлолият»  мебошанд,  таҳдидҳои  воқеӣ  доимо  вуҷуд  дорад.  Чунин  вазъият  чизи  фавқулода,  ғайриинтизор  ва  тааҷҷубовар  нест.  Одӣ,  заминӣ  ва  фаҳмо  аст.  Таҳдид  барои  давлат  ҳамчун  «организми  зинда  дар  фазо»  (Хаусхофер),  «майнаи  замин,  ки  тибқи  манфиати  хеш  амали  бошууронаро  (дар  доираи  манфиати  миллӣ  –  С.  Я.)  ба  намоиш  мегузорад»  (Аристотел),  ғайричашмдошт  буда  наметавонад.  Чунки  «давлат»,  дар  маҷмӯъ,  падидаи  маҳсули  хатарҳо  бо  мақсади  нишон  додани  қудрат  ва  тавоноӣ  барои  ҳимоя  кардани  миллати  мустақил  аз  онҳо  мебошад.
Мантиқи  «арзишмандтар  будани  тавони  ҳимояи  инқилоб  дар  рӯзи  дуюми  баъд  аз  пирӯзии  инқилоб»-ро  Пешвои  миллат  бо  услуб  ва  оини  масъулияти  давлатдорӣ  дар  мисоли  ҳифзи  истиқлолияти  миллӣ  бузургворона  баён  кардааст:  «Таърих  собит  намудааст,  ки  ба  даст  овардани  истиқлолият  кори  бисёр  душвору  заҳматталаб  мебошад,  вале  ҳимояи  пирӯзиҳо  ва  дастовардҳои  истиқлолият  кори  аз  он  ҳам  душвортар  аст»  (Ҳамон  ҷо.  –  С.  10).
Ҳимояи  истиқлолияти  миллӣ  дар  андешаҳои  Пешвои  миллат  ҷанбаҳои  мақсаднок,  дар  таҷриба  санҷидашуда  ва  амалӣ  дорад.
Сарвари  давлат  ҳимоя  ва  таъмини  ҳадафҳои  истиқлолияти  миллиро  аз  вазифаҳои  муштараки,  пеш  аз  ҳама,  иқтисодӣ,  иҷтимоӣ,  сиёсӣ,  ҳуқуқӣ  тавассути  ба  эътибор  гирифтани  воқеияти  моддӣ,  маънавӣ,  амалкарди  давлатдории  миллӣ  ва  таҷрибаи  фарҳанги  сиёсии  сатҳи  байналмилалӣ  мешуморад:  «Мо  вазифадорем,  ки  ба  хотири  ҳифзи  истиқлолияти  давлатамон  ва  таъмин  намудани  рушди  бонизоми  иқтисодиву  иҷтимоии  кишварамон  сиёсати  давлати  худро  бо  дарназардошти  манфиатҳои  миллӣ,  имконияту  захираҳои  воқеӣ,  таҷрибаи  давлатдории  миллӣ  ва  тибқи  меъёрҳои  пазируфташудаи  байналмилалӣ  таҳия,  роҳандозӣ  ва  таъмин  намоем»  (Ҳамон  ҷо.  –  С.  6).
Яке  аз  омилҳое,  ки  ба  истиқлолияти  давлатӣ  дар  замони  ҳозира  хатари  воқеӣ  эҷод  мекунад,  пешбурди  манфиатҳои  геополитикӣ  мебошад.  Воқеияти  ҷанги  шаҳрвандӣ  дар  Тоҷикистони  солҳои  90-ум,  ҳодисоти  Ховари  Миёна,  ки  ба  фоҷиаи  миллионҳо  мардумони  бегуноҳ  сабаб  гашт,  далели  ин  гуфтаҳост.  Чунин  бадбахтиҳо  на  танҳо  давлатҳои  нав  соҳиби  истиқлолиятгардида,  балки  даҳҳо  кишварҳоеро,  ки  собиқаи  давлатдории  онон  ба  садсолаҳо  мерасад,  ба  коми  худ  фурӯ  бурданд.  Мантиқи  равандҳои  геополитикиро  олимони  немис  Кчелен  ва  Хаусхофер  асоснок  кардаанд.  Онҳо  ошкоро  эълон  доштаанд:  «Давлат  мавҷуди  зинда  дар  фазо  аст.  Он  бояд  ё  васеъ  гардад  ё  нобуд  шавад».  Давлатҳое,  ки  «иштиҳо»-и  «васеъшавӣ»  доранд,  то  ҳол  зарар  надидаанд. 
Таҳдидҳои  геополитикиро  Сарвари  давлат  дақиқ,  оммафаҳм  «рақобатҳои  шадиди  глобалӣ»  ном  бурдааст.  Фармудааст,  ки  чӣ  бояд  кард,  то  миллатро  аз  «бахти  хобноки  ғофил»  эмин  нигаҳ  дорем  ва  «киштии  хешро  ба  соҳили  мурод»  (Ҳофиз)  расонем:  «Дар  ин  ҷаҳони  пур  аз  тазоду  рақобатҳои  шадиди  глобалӣ,  мо  бояд  пеш  аз  ҳама,  ҳифзи  дастовардҳои  истиқлолият  ва  давлатдории  миллиамонро  таҳким  бахшида,  ҳамеша  ба  хотири  суботи  кишвар  ва  оромии  ҷомеа  саъю  талош  намоем»  (Ҳамон  ҷо.  –  С.  11).
Бозиҳои  геополитикии  муосир  ҷанбаҳои  гуногун  доранд.  Мақсадҳои  асосии  ин  раванди  фарогири  муносиботи  субъектҳои  байналмилалӣ,  ки  ҳам  дар  шакли  глобалӣ  ва  ҳам  дар  шакли  минтақавӣ  амал  мекунад,  худро  ба  ҳайси  қудрати  ҷаҳонӣ  ё  минтақавӣ  муаррифӣ  намудан  ва  дар  қаламрави  кишварҳои  мавриди  назар  рӯҳияи  бегонапарастиро  талқин  кардан  мебошад.  Онҳо  кӯшиш  менамоянд,  ки  мардум,  махсусан,  ҷавонон  ва  наврасонро  аз  нангу  номуси  ватандорӣ,  забони  модарӣ,  муҳаббат  ба  сарзамини  аҷдодии  худ  дур  созанд.  Зери  эҳсосоти  дурӯғин,  махсусан  таҳти  пӯшиш  ва  баҳонаи  авомфиребонаи  дину  мазҳаб  дар  замири  онҳо  нисбат  ба  давлати  худ,  ки  номи  миллати  ӯро  дорад  ва  макони  зисти  миллати  ӯст,  ҳисси  бадбинӣ  бедор  кунанд.  Дарвоқеъ,  миллат  бе  давлат  вуҷуд  дошта  наметавонад.  Ҳақиқати  космополитиро  (ҳисси  беватанӣ,  сарфи  назар  кардани  сарзамини  мушаххас  ҳамчун  макони  таваллуд  ва  зист,  бегонапарастӣ,  ватангадоӣ  таҳти  шиору  баҳонаҳои  гуногун)  маъруфтарин  донишмандони  дунё  маҳкум  кардаанд  ва  чунин  ҳолатро  ҳатто  ваҳшоният  шумурдаанд:  «Халқҳо  бе  сохтори  давлатдорӣ  (ҳамчун  миллат),  воқеан,  халқҳои  бетаърих  мебошанд.  Онҳо  ба  миллатҳое  баробаранд,  ки  то  ба  ҳол  ба  манзалати  давлатдорӣ  нарасидаанд  ё  халқҳое,  ки  то  ба  имрӯз  дар  ҳолати  ваҳшоният  рӯзгор  мебаранд»  (Г.  В.  Ф.  Гегель.  Энциклопедия  философских  наук.  Т.  3.  Философия  духа.  –  М.:  Мысль,  1977.  –  С.  316).  Ибораи  «ба  манзалати  давлатдорӣ  нарасидан»-и  халқҳо  аз  асари  «Фалсафаи  рӯҳ»-и  олими  маъруфи  немис,  таваҷҷуҳи  махсусро  ҷалб  мекунад.  Ва  ҳамагонро  ба  андеша  водор  месозад.
Барои  илми  давлатшиносӣ  таҳқиқи  ҷараёнҳои  дохилимиллӣ  аз  мавзӯъҳои  аслӣ  аст.  Ин  масъалаҳо  арзёбии  хислат,  характер  ва  моҳияти  миллӣ  мебошанд.  Онро  олимони  соҳаҳои  гуногун  –  таърихшиносон,  этнографҳо,  инчунин  миссияҳои  (намояндагиҳои)  дипломатӣ  барои  роҳнамоии  кишварҳояшон  меомӯзанд.  Боиси  тааҷҷуби  махсус  буда  наметавонад,  ки  аксари  «этнографҳо»,  «мутахассисони  омӯзиши  ҷанбаҳои  хоси  этникии  маҳалҳо»,  «экспедитсияҳои  таҳқиқотии  «тафовути  маҳаллии  минтақаҳои  як  давлат»,  «коршиносони  шеваю  лаҳҷаҳои  як  забон  дар  қаламрави  кишвар»  ва  анҷоми  назарсанҷиҳо  бо  грантҳои  хориҷӣ  мақсадҳои  муайянро  пайгирӣ  мекунанд.  Монография,  рисолаҳо,  гузоришҳои  батафсили  чунин  «таҳқиқот»  омода  мегарданд  ва  ба  марказҳои  марбута  пешниҳод  мешаванд.  Аз  ҷумла,  дар  ҳамин  асос  мавқеъҳо  мушаххас  ва  тасмимҳои  сиёсӣ  гирифта  мешаванд.  Ин  хулосаи  сирф  одӣ  ва  ба  мушоҳида  асосёфта  нест.  Балки  асоси  таҷрибавӣ  ва  таҳкурсии  илмӣ  дорад.  Ҳамин  тариқ,  характери  миллӣ  барои  тақдири  миллат  ҳаётан  муҳим  мебошад.  «Он  чизе,  ки  дар  умқ,  дар  ҷавҳари  ҳар  миллат  мегузарад,  барои  давлат  ҷанбаи  моҳиятӣ  (муҳим,  қонунмандӣ,  асосӣ,  муайянкунанда  –  С.  Я.)  дорад»  (Г.  В.  Ф.  Гегель  Сочинения.  Т.  III.  Энциклопедия  философских  наук.  Часть  3.  –  М:  Мысль,  1956.  –  С.  316).
Сарвари  давлат  дар  масъалаҳои  таҳким  ва  ҳифзи  истиқлолият,  пеш  аз  ҳама,  ба  ҷаҳонбинӣ,  маърифати  баланд,  нангу  номус  ва  сатҳи  масъулиятшиносии  мардуми  бофарҳанги  Тоҷикистон  такя  мекунад.  Ҳидоят  менамояд,  ки  миллат  марҳалаҳои  ҳассосу  мушкили  хештаншиносӣ  ва  худшиносии  миллиро  дар  амал  ва  сарбаландона  паси  сар  кунад.  Ҳар  фард  дар  алоҳидагӣ  моҳияти  Ватан  ва  масъулияти  ватандориро  эҳсос  намояд.  Фикру  андешаи  худро  дар  тарозуи  ақл  баркашад.  Гузашта  ва  имрӯзаро  воқеъбинона  муқоиса  ва  таҳлил  кунад.  Хулосаи  баробарвазн  бо  ҳақиқат  барорад.  Барои  рушди  миллӣ  чӣ  зарур  ва  чӣ  зарар  доштанашро  мустақилона  муайян  кунад. 
Дар  асарҳои  Пешвои  миллат  истилоҳоте  мавриди  истифода  қарор  мегиранд,  ки  ҷавҳари  арзишҳои  миллиро  возеҳ  таҷассум  мекунанд:  «Мардуми  шарифи  кишвар  ва  фарзандони  бонангу  номуси  халқи  сарбаландамон  қадру  қимати  истиқлолиятро  аз  ҳарвақта  бештар  дарк  намуда,  барои  татбиқи  ҳадафҳои  бузурги  миллӣ,  пешрафти  босуботи  Ватани  азизамон,  таҳкими  ваҳдати  миллӣ  ва  тақвияти  суботу  оромии  ҷомеа  минбаъд  низ  саъю  талош  менамоянд»  (Ҳамон  ҷо.  –  С.  10).
Истиқлолият  моҳияти  бузурги  худкифоии  миллиро  инъикос  мекунад.  Бахши  умдаи  он,  тавре  зикр  гардид,  тавони  ҳифзи  сохти  давлатдорӣ,  фарҳанг  ва  маънавиёти  миллӣ  мебошад.  Ҳангоми  тазаккури  муносибат  ба  чунин  арзишҳо  Сарвари  давлат  қотеона  эълон  медорад:  «Истиқлолияти  мо  як  дастоварди  воқеии  халқи  бошарафу  заҳматкаши  тоҷик  буда,  ягон  кишвар  ё  давлати  абарқудрати  хориҷӣ  ҳақ  надорад,  ки  низоми  сиёсӣ,  идеология  ва  ғаразҳои  геополитикиашро  ба  гардани  мо  бор  кунад»  (Ҳамон  ҷо.  –  С.  16).
Аз  ҷиҳати  назария  ва  амалияи  сиёсӣ  хатарҳое,  ки  ба  ҳама  гуна  истиқлолияти  давлатӣ  таҳдид  мекунанд,  ҷанбаи  умумӣ  доранд  ва  танҳо  марбут  ба  як  давлат  нестанд.  Бозигарони  геополитикӣ,  сарфи  назар  аз  имконоти  касбӣ  ва  маънавиёташон  кӯшиш  мекунанд,  ки  аз  гурӯҳҳо  ва  ашхоси  алоҳида  истифода  намоянд.  Аз  дигар  тараф,  як  ҳақиқат  наметавонад  барои  ҳама  вуҷуд  дошта  бошад.  Ихтилофи  назар,  агар  дар  чаҳорчӯбаи  қонун  ва  манфиатҳои  миллӣ  инъикос  ёбад,  қобили  қабул  аст.  Дар  масъалаҳои  сиёсӣ  мавқеи  аслии  Тоҷикистон  мушаххасан  эълон  гаштааст:  гуногунандеширо  эътироф  бояд  кард  ва  ба  он  эҳтиром  бояд  гузошт.  Ҳамзамон  бо  ин,  Сарвари  давлат  дар  суханронӣ  ва  навиштаҳояш  такрор  ба  такрор  таъкид  месозад:  «Истиқлол  ҳадафи  бартару  волотар  нисбат  ба  ҳадафу  манфиатҳои  сиёсӣ,  гурӯҳӣ  ва  шахсӣ  дошта,  барои  ҳамагон  арзиши  муқаддас  аст»  (Ҳамон  ҷо.  –  С.  19).
Ҳамин  тариқ,  дар  таълимоти  Пешвои  миллат  муҳтарам  Эмомалӣ  Раҳмон  истиқлолияти  давлатӣ  хусусияти  қонунмандӣ,  меҳварӣ  ва  муайянкунанда  дорад.  Ин  истилоҳ  қудрати  бузурги  ҳалқасоз,  яъне  силсилаи  муназзам  ва  мураттабро  дар  бар  мегирад.  Дигар  аломатҳо  ва  зуҳуроти  шинохти  давлатро  бо  ҳолати  воқеӣ  ва  ҳуқуқии  муқаддасоти  истиқлолият  дар  алоқамандии  якдигарӣ  ва  вобастагии  кулл  медонад.

ХУДШИНОСӢ  ВА  ВАҲДАТИ  МИЛЛӢ
Пешвои  миллат  мантиқи  худшиносии  миллиро  ҳамчун  истилоҳи  аз  ҷиҳати  сохторӣ  мураккаб  тафсир  мекунад.  Ҷузъи  семантикаи  дохилии  он  бо  якдигар  дар  алоқамандии  зич  қарор  доранд.  Бо  шинохти  онҳо  хонанда  барои  дарки  афкори  хирадмандона  ва  волои  Сарвари  давлат  заминаи  хубтар  пайдо  мекунад. 
Дар  баёни  маъниҳои  худшиносӣ  ва  ваҳдат  Сарвари  давлат  андешаи  миллиро  дар  мадди  аввал  мегузорад  ва  таъкид  мекунад,  ки  чунин  тасаввурот  вақте  зуҳур  меёбад  ва  аз  худ  қотеона  дарак  медиҳад,  ки  мафҳумҳои  «замини  аҷдодӣ»,  «Ватан»,  масъулияти  шинохт  ва  ҳимояи  манфиатҳои  миллӣ  ба  ҷузъиёти  муҳимми  ҷаҳонбинии  шаҳрвандон  мубаддал  гардад,  яъне  дарки  воқеияти  маънавӣ  бошад.  Давлат  танҳо  дар  ҳамин  сурат  устувор  мемонад:  «Андешаи  миллӣ  барои  таҳкими  ваҳдати  комил  ва  рушди  устувори  давлатдорӣ  нақши  басо  муассир  мебозад.  Сулолаҳо,  шоҳону  лашкаркашон  меоянду  мераванд,  низомҳои  сиёсиву  иҷтимоӣ  дигаргун  мешаванд,  аммо  андешаи  миллӣ  ҳамчун  ганҷи  бебаҳо  дар  масири  ин  таҳаввулот  торафт  сайқал  ёфта,  боз  ҳам  пурмазмун  ва  пурҷилову  тобнок  мешавад»  (Ҳамон  ҷо.  –  С.  47).
Роҳбари  давлат  андешаи  миллиро  дар  «ифтихор  кардан  аз  Ватани  аҷдодӣ»,  «давлати  соҳибистиқлол»  ба  хотири  «таҳкими  ваҳдати  миллӣ  ва  сарҷамъии  миллат»,  «ободиву  имрӯзу  фардои  кишвар»  мебинад.  Дар  баробари  ин,  ба  хатарҳои  рӯзмарра,  ки  аз  таъсиру  таҳдиди  «андешаҳои  бегонапарастӣ,  ифротгароиву  тахрибкорӣ  ва  тундравию  таассуб  ба  тафаккури  мардуми  мо,  бахусус  ҷавонон»,  иборат  мебошанд,  ишора  менамояд.  Мусаллам  аст,  ки  чунин  аъмол  тавассути  роҳу  воситаҳои  пинҳону  пардапӯш  анҷом  дода  мешаванд.  Ба  воситаи  муқоиса  ва  дарёфти  тазоди  маънӣ  ва  арзишҳои  ифодагардида,  мақсаднокии  сухан  равшану  возеҳ  тафсир  мегардад.  Ҳамчун  мисол  хулосаи  Жан  Бартелеми  (1716  –  1795)  олим  ва  нависандаи  маъруфи  франсавиро  ба  хотир  овардан  ҷоиз  аст,  ки  мегӯяд:  «Хирад  –  ақли  соҳибмаърифат  мебошад,  ки  аз  зуҳурот  пардаи  дурӯғин  берун  меоварад  ва  симои  ҳақиқии  онро  дар  намоиш  мегузорад»  (С.  Х.  Карин.  Мысли  и  изречения.  –  Алма-Ата:  Казгосиздат,  1964.  –  С.  727).
Пешвои  миллат  ҷаҳонбинӣ  ва  андешаи  миллиро  бо  далелҳои  эътироф  ва  эҳтироми  урфу  одат  ва  анъанаҳои  деринаи  мардумӣ  омили  муҳим  барои  худшиносии  миллӣ  мешуморад.  Дар  ин  лаҳза  на  танҳо  қудрати  истодагарӣ  карда  тавонистани  фарҳанги  миллати  тоҷик  ба  бегонагон,  балки  ба  маънавиёти  истилогарон  таъсир  расонидан,  бар  онон  пирӯз  гаштан  ишора  карда  мешавад:  «Аҷнабиёне,  ки  дар  давру  замонҳои  гуногун  ба  сарзамини  ҳамешабаҳор  ва  ободи  ниёгонамон  ҳуҷум  мекарданд,  натавонистанд  суннату  оинҳои  аҷдодии  моро  маҳв  кунанд.  Баръакс,  фарҳанги  қадимаву  расму  оинҳои  инсонпарваронаи  мо  онҳоро  бо  гузашти  айём  асири  хеш  мегардонданд.  Гузашта  аз  ин,  бисёр  аҷнабиён  Наврӯзро,  ҳамчун  ҷашни  бузургу  бошукӯҳ,  ба  диёри  худ  бурдаанд  ва  аз  арзишҳои  маънавию  фарҳангии  халқи  мо  дарси  ҳикмат  омӯхтаанд»  (Ҳамон  ҷо.  –  С.  48).
Ин  андешаҳо  дорои  маънии  бисёр  бузурганд.  Ғолибияти  идеяҳо  –  ғолибияти  маънавии  халқ  мебошад.  Зеро  он  на  танҳо  ҳувияти  миллиро  нигоҳ  дошт  ва  ҳифз  кард,  балки  дар  набардҳои  давлатсозӣ  дигаронро  маҷбур  сохт,  ки  мавҷудияти  миллат  ва  оқибат  истиқлолияти  онро  эътироф  кунанд.
Мустақилият  дар  тафсири  Пешвои  миллат  танҳо  мафҳуми  ҳуқуқӣ  нест.  Аҳамияти  бунёдӣ  –  иқтисодӣ,  иҷтимоӣ  ва  байналмилалӣ  дорад.  Таъкид  мегардад,  ки  маҳз  ба  шарофати  комилҳуқуқ  будан  даҳҳо  барномаву  нақшаҳои  сарнавиштсози  давлатии  рушди  иқтисодиву  иҷтимоӣ  ва  фарҳангӣ  дар  кишвар  амалӣ  гардиданд.  Ва  маҳз  ҳамин  комилҳуқуқӣ    «мақому  ҷойгоҳи  сазовори  Тоҷикистони  азизамонро  дар  арсаи  ҷаҳон  таъмин  кард»  (Ҳамон  ҷо.  –  С.  50).
Сарвари  давлат  ба  мафҳумҳои  «Ваҳдат»  ва  «Истиқлолият»  маънои  низомсоз  медиҳад  ва  онҳоро  бо  ҳамдигар  зич,  вобаста  медонад.  Дар  ҳамин  асос  муътақид  аст,  ки  ин  арзишҳои  муқаддас  дӯстиву  бародарии  тамоми  сокинони  Ватани  азизамонро  таҳким  мебахшанд.
Дар  таълифи  Сарвари  давлат  масъалаи  меҳварӣ,  яъне  хештаншиносӣ  ва  худшиносии  миллӣ  дар  ҷои  аввал  меистад.  Ӯ  гаштаву  баргашта  хотиррасон  мекунад,  ки  инсон  бояд  қувва  ва  имконоти  худро  дар  вобастагии  кулл  бо  доираи  манфиатҳои  миллӣ  дарёбад,  таърихи  миллатро  донад,  худро  нисбат  ба  тақдири  Ватан  масъул  шуморад  ва  худкифо  бошад.
Дар  таълимоти  Пешвои  миллат  таърихи  халқ  маҷмӯи  равандҳо  ва  натиҷаҳое  мебошад,  ки  худи  фарзандони  миллат  офаридаанд  ва  ба  онҳо  муваффақ  шудаанд.  Ҳамзамон  бо  ин,  шахсиятҳои  бузурги  таърихӣ,  ки  худро  ҳамчун  қаҳрамон  ва  номбардорони  миллат  муаррифӣ  кардаанд,  ба  некӣ  ёдоварӣ  карда  мешаванд.  Аз  ин  лиҳоз,  зарурати  аз  онҳо  ибрат  гирифтан  ва  ба  онҳо  пайравӣ  карданро  таъкид  месозад.
  Дар  баробари  эътироф  кардани  арзишҳои  умумибашарӣ  эътиқодманд  аст,  ки  «ҳар  халқ  ба  фарҳанг  ва  анъанаву  суннатҳои  миллӣ  такя  намуда,  бо  роҳи  худ  инкишоф  меёбад»  (Ҳамон  ҷо.  –  С.  60). 
Панду  андарзҳои  Сарвари  давлат  дар  масъалаи  тақвияту  таҳкими  ваҳдати  миллӣ  ва  пояҳои  давлатдорӣ  дар  Тоҷикистон  решаҳои  боэътимоди  илмӣ  доранд.  Муттаҳидии  мардум,  пойдории  сулҳу  субот,  баланд  бардоштани  ҳисси  ватандӯстӣ  ва  худогоҳиву  худшиносӣ  ҳамчун  шартҳои  ҳифзи  манфиатҳои  кишвар  ва  афзоиши  неруи  иқтисодии  мамлакат  ҳамчун  омилҳои  муҳимтарини  рушди  давлатдории  миллӣ  эътироф  гардидаанд.  Маҳз  ба  ҳамин  хотир,  «ҳифзу  таҳкими  онҳо  вазифаи  ҷониву  имонии  тамоми  халқи  мамлакат»  (Ҳамон  ҷо.  –  С.  67)  ҳисобида  мешавад.

ОИД  БА  ТАЪРИХ
Таълимоти  Асосгузори  сулҳу  ваҳдати  миллӣ,  Пешвои  миллат  решаҳои  амиқи  гносеологӣ  дорад.  Ҳангоми  асоснок  кардани  муҳимтарин  масъалаҳои  мавҷудияти  халқи  тоҷик  мекӯшад,  ки  мардум,  алалхусус  ҷавонон  қонунмандиҳои  ба  истиқлолияти  давлатӣ  расидани  миллати  тоҷикро  фаҳманд.  Донанд,  ки  чунин  дастоварди  бузург  чӣ  асоси  таърихӣ  дорад.  Марҳалаҳои  аслии  таърихи  навтарини  миллати  тоҷик  –  ҷанги  шаҳрвандӣ,  расидан  ба  сулҳу  ваҳдати  миллӣ,  рушди  устувори  иқтисодӣ  аз  чиҳо  иборатанд. 
Дар  ин  робита,  муҳиммияти  чунин  дарки  таърихӣ  махсус  таъкид  карда  мешавад:  «Омӯзиши  таърих  ва  таҷрибаи  дар  тӯли  асрҳо  андӯхтаи  миллатамон  ба  мо  барои  бунёд  кардани  давлати  пешрафта,  тараққихоҳ  ва  сулҳдӯст,  инчунин  таҳкими  пояҳои  давлатдории  миллӣ,  ҳифзи  дастовардҳои  истиқлолият,  пеш  аз  ҳама,  ваҳдати  миллӣ,  сулҳу  суботи  сиёсӣ  ва  дар  қалби  мардум  баланд  бардоштани  эҳсоси  гарми  ватандориву  ватандӯстӣ  ва  худогоҳиву  худшиносии  миллӣ  мисли  обу  ҳаво  зарур  аст»  (Ҳамон  ҷо.  –  С.  94).
Дар  таълимоти  Сардори  давлат  таърихи  миллат  аз  ҷузъиёти  сифатии  эҳсоси  ҳастӣ  –  забон,  адабиёти  пурғановат,  хештаншиносиву  худогоҳӣ  ва  ваҳдат  иборат  мебошад.  Дар  ин  истилоҳот  кӯшиши  ба  тарзи  амалӣ  нишон  додани  таҷрибаи  таърихӣ-дастовардҳои  муайян  ҳамчун  далели  раднопазирии  ҳастии  миллати  тамаддунсози  мо  возеҳ  мушоҳида  мегардад  ва  онҳо  ҳамчун  арзишҳои  эътирофгардидаи  сатҳи  ҷаҳонӣ  ёдоварӣ  мешаванд. 
Ҳангоми  таҳлил  ва  арзёбии  суханҳои  пандомези  Пешвои  миллат  оид  ба  аҳамияти  омӯзиши  илм,  фарҳанг  ва  донишҳое,  ки  барои  пешравии  инсоният  ҳам  аз  нигоҳи  таърихӣ  ва  ҳам  аз  рӯи  талаботи  замони  муосир  заруранд,  ҳидоятҳои  олимони  классики  сатҳи  ҷаҳонӣ  ба  хотир  меоянд:  «Аз  таърих  мо  хирадро  меомӯзем;  аз  назм  –  хушзеҳнӣ  ва  фаросатро;  аз  математика  -  нуктасанҷиро;  аз  фалсафаи  табиат  –  умқи  ҳодисотро;  аз  фалсафаи  ахлоқӣ  ҷиддиятро;  аз  мантиқ  ва  риторика  (илми  маонӣ,  баён  ва  суханпардозӣ  –  С.  Я.)  –  санъати  баҳс  карданро.  Машғулият  ба  хислати  инсонӣ  асар  мегузорад  («Аbeunt  studia  in  mores»).  (Ф.  Бекон.  Сочинения  в  двух  томах.  Т.  2.  –  М.:  Мысль,  1978.  –  С.  465).
Дар  асарҳои  Пешвои  миллат  ҷаҳонбинии  сиёсии  ҷомеа  мавқеи  калидӣ  дорад.  Ба  хотири  он  ки  ин  навъи  шуур  дар  шароити  муайяни  иҷтимоӣ  шакл  мегирад  ва  нақши  худро  ҳамчун  фарҳанги  сиёсӣ  ба  намоиш  мегузорад.  Аз  ин  лиҳоз,  ҷаҳонбинии  сиёсӣ  аҳамияти  рӯзмарраи  амалӣ  дорад.
Сарвари  давлат,  ки  тамоми  мушкилоти  давлатсозии  навини  тоҷиконро  бо  чашми  дил  дида,  бурду  бохти  дунёро  санҷида,  аз  хокистари  сӯзон  мулки  сарсабз  сохтааст,  дар  пешгуфтор  ба  китоби  академик  Бобоҷон  Ғафуров  «Тоҷикон»  таҳти  унвони  «Сарчашмаи  худшиносии  миллӣ»  равшан,  возеҳ  ва  бо  қотеият  мефармояд:  «Агар  кас  гузаштаи  аҷдоди  худро  надонад,  инсони  комил  нест!».  Ва  андешаи  худро  идома  медиҳад:  «Ин  хитобаи  сода  ва  дар  айни  замон  ҷиддии  бузургони  илму  адаби  мо  аз  қаъри  асрҳо  ба  гӯш  мерасад  ва  ҳушдор  медиҳад,  ки  аз  таърихи  миллату  сарзамин,  расму  русум  ва  дину  оини  худ  мудом  воқиф  бошем»  (Б.  Ғафуров.  Тоҷикон:  (Иборат  аз  ду  китоб).  Китоби  якум:  Таърихи  қадимтарин,  қадим  ва  асри  миёна.  –  Душанбе:  Ирфон,  1998.  –  С.  1).
Нақди  ганҷинаи  идеяи  Пешвои  миллат  сохтани  давлати  миллӣ  аст.  Ғарб  маҳз  тавассути  фарзандони  бонангу  номусаш  ҳанӯз  чорсад  сол  қабл  ба  чунин  хулоса  омада  буд.  Ва  ин  шакли  давлатдориро  пазируфт.  Онро  бунёд  кард.  Афзалият  ва  самараи  ин  сохт  дар  олам  маъруф  гашт.  Ба  чунин  ниҳоди  сиёсии  дар  таҷрибаи  пешқадами  инсоният  санҷидашуда  бо  заҳмат  ва  ҷонбозиҳои  Сарвари  давлат  дар  сарзамини  тоҷикон  асос  гузошта  шуд.  Он  аз  лиҳози  ҳуқуқӣ  ва  воқеӣ  бунёд  гардид. 
Аммо  «зи  бадаҳдии  айём  бовар  нест»,  чунки  рақибони  сохти  давлатдории  миллии  тоҷикон  борҳо  «озорҳо  фармуданду  ҷои  оштӣ  нагузоштанд».  Бо  истифода  аз  «илм  бехабарону  аз  ақл  ноқисшудагон»  (Ҳофиз)  бо  ҳар  баҳона  хостанд,  имкони  охири  давлатсозиро  барҳам  зананд. 
Яқин  аст,  ки  табиати  воқеии  шуури  ҷамъиятӣ  дар  нақши  муайянкунанда  доштани  вазъи  иҷтимоӣ  аст.  Муддати  беш  аз  ҳазор  сол  муҳити  умумии  шаклгирии  шуур  ва  фарҳанги  сиёсӣ  ба  манфиати  давлатдории  миллӣ  набуд.  Гарчанде  фарзандони  баору  номуси  миллат  дар  ин  ҷода  ҷонбозиҳо  карданд.  Чунин  омил  беоқибат  намонд.  Ҳолати  ононе,  ки  дар  Шарқу  Ғарб  бар  зидди  манфиатҳои  миллии  сарзамини  аҷдодӣ  кӯшиши  дастдарозӣ  карданро  доранд,  инъикоси  ҳолати  субъективии  ҷаҳонбинӣ  аз  вазъи  ғуломии  объективӣ  аст.  На  чизи  дигар.  Маломат  дар  ин  маврид  зуҳуроти  истисноӣ  хоҳад  буд.
Ба  ҳамин  мақсад,  «дар  давраи  муосир  ...  густариш  додани  равандҳои  ташаккул  ва  таҳкими  худшиносӣ  ва  ваҳдати  миллӣ  аз  ҷумлаи  вазифаҳои  муҳимтарини  ҳаёти  ҷомеаи  мо  мебошанд»  (Ҳамон  ҷо.  –  С.  95). 
Сарвари  давлат  хотиррасон  менамояд:  яке  аз  камбудиҳои  солҳои  навадум  ба  фоҷиаи  миллӣ  сабабгоргашта  он  буд,  ки  халқи  тоҷик  «дар  тӯли  асрҳо  аз  омӯзиши  таъриху  фарҳанги  бостонии  хеш  дар  канор  монда  буд».  Роҳнамоӣ  мекунад,  ки  дар  давраи  кунунӣ  «сарнавишти  ибратомӯзи  ниёгон  ва  донистани  таърихи  Меҳан,  бигзор  талху  пурфоҷиа  ҳам  бошад,  инчунин  сабақ  гирифтан  аз  иштибоҳоти  гузашта  миллати  моро  бедору  огоҳ,  зираку  ватандӯст  ва  пухтаву  дурандеш  месозанд»  (Ҳамон  ҷо.  –  С.  96).
Мусаллам  аст,  ки  навиштани  саргузашти  воқеии  миллат,  фаҳмонидани  ҳақиқати  таърих,  махсусан,  дар  давраи  навин  вазифаи  олимон,  зиёиён  ва  мутахассисони  соҳа,  яъне  шахсоне  аст,  ки  ҳамарӯза  бо  мардум,  ҷаҳонбинии  омма,  пеш  аз  ҳама,  наврасон  ва  ҷавонон  сару  кор  доранд.  Дар  суханҳои  пандомӯзи  Сарвари  давлат  чунин  амал  аз  вазифаҳои  асоситарини  ҷомеа  дониста  мешавад.  Айнан  оид  ба  ин  масъала  олим  ва  файласуфи  машҳури  англис  Френсис  Бекон  (1561-1626)  таъкид  мекунад:  «Мо  дар  ақли  инсонҳо  ҳолати  воқеии  ҷаҳонро  ворид  месозем,  чӣ  тавре  ки  он  ҳаст,  на  ба  тавре,  ки  дар  назари  ҳар  кас  менамояд.  Дар  ин  ҳолат  воқеотро  мисли  шахсе,  ки  ба  анатомия  машғул  аст,  қисм–қисм  ҷудо  мекунем  ва  шарҳ  медиҳем»  (Ф.  Бекон.  Сочинения  в  двух  томах.  Т.  2.  –  М.:  Мысль,  1978.  –  С.  465).
Ҳақиқати  донишҳои  инсонӣ  аз  масъалаҳои  аҳамиятноки  назарияи  донистан  ва  дарк  кардан  иборат  мебошад.  Маҳз  бо  фаҳмидани  хосият  ва  сабабҳои  аслии  зуҳурот  инсон  ба  хулосаи  дуруст  меояд.  Барои  худ  ва  ҷамъият  тасмими  манфиатнок  мегирад.  Зеро  барои  афроди  ҳушманд  таърих  назарияи  дар  амал  санҷидашуда  аст.  «Ҳамин  тариқ,  ҳақиқат  ва  фоиданокӣ  (дар  ин  ҳолат)  моҳияти  яксон,  ҳамвазн  доранд.  Худи  таҷриба  ҳам,  чун  замонати  ҳақиқат  бояд  бештар  аз  он  арзёбӣ  гардад,  новобаста  аз  дастовардҳои  неки  зиндагӣ»  (Ҳамон  ҷо.  –  С.  74).  Тавони  ба  мардум  расонидани  ҳақиқати  воқеӣ  масъалаи  рӯзмарраи  низоми  давлатдорӣ  барои  пойдорӣ  ва  суботи  он  аст.  Таҳлил  ва  истифодаи  таҷрибаи  таърихӣ  дар  ин  самт  аз  воситаҳои  беҳтарин  мебошад.
Донистани  таърих  ҷараёни  мураккаби  аз  худ  кардани  воқеият  тавассути  дарки  қонунмандӣ  ва  мантиқи  пайдарҳамии  ҳодисаҳо  мебошад.  Фаҳми  ҷаҳони  муосир,  воқеоти  имрӯза  ниҳоят  мушкил  аст,  агар  алоқамандии  онҳо  бо  рӯйдодҳои  таърих  ва  таҷрибаи  таърихӣ  сарфи  назар  карда  шавад.  Замонаро  наметавон  ҳамчун  зуҳуроти  фавқулода  тасаввур  кард.  Воқеоти  имрӯзаро  дар  чаҳорчӯба  ва  вобастагии  гузашта  омӯхтан  тасаввуроти  воқеиро  аз  ҳар  ҷиҳат  комил,  нофаҳмиҳои  беасос  ва  таҳмилиро  ботил  мегардонад.  Дар  ин  росто,  Пешвои  миллат  мефармояд:  «Огоҳии  хуб  аз  таърихи  фарҳанги  куҳан  на  танҳо  ифтихори  миллиро  ба  замона  созгор  месозад,  балки  ба  таҳкими  робитаи  тамаддунҳо  ва  халқҳои  гуногун  дар  шароити  мураккаби  дунёи  муосир  мусоидат  карда,  ба  густариши  сулҳу  ҳамдигарфаҳмӣ  заминаи  воқеӣ  мегузорад»  (Ҳамон  ҷо.  –  С.  95). 
Душманони  давлати  миллӣ  таърихро  бошуурона  таҳриф  мекунанд  ва  онро  аз  рӯи  ғараз,  мақсаднок  ба  фоидаи  бегонагон  тафсир  менамоянд.  Ашхоси  зери  таъсири  онон  қарордошта  содалавҳона,  бе  заҳмати  муҳокима  ва  ҳавсалаи  андеша  ба  ақидаи  ба  мағзашон  таҳмилшуда  бовар  мекунанд.  Ин  гуна  дурӯғ  тавъам  бо  эҳсосоти  рӯҳиву  маънавӣ,  ба  ҷаҳонбинии  қишрҳои  муайян,  махсусан  ҷавонону  наврасон  нуфуз  пайдо  мекунад.  Маълум  аст,  ки  «на  он  дурӯғе,  ки  дар  хотир  намеистад  ва  тез  мегузарад,  зараровар  аст,  балки  оне,  ки  дар  зеҳн  ҷой  мегирад,  реша  медавонад  ва  мустаҳкам  мешавад,  зиён  меорад»  (Ф.  Бекон.  Сочинения  в  двух  томах.  Т.  2.  –  М:  Мысль,  1978.  –  С.  355). 
Раҳбари  давлат  ҳангоми  тафсир  ва  муаррифӣ  кардани  таърихи  миллат  эътиқодмандона  ва  бо  ифтихор  сухан  мегӯяд.  Дар  роҳи  расидан  ба  ормонҳои  миллӣ  ва  истиқлолият  худкифо  будани  онро  таъкид  месозад.  Сарчашмаи  аслии  рушд,  аз  як  давра  ба  давраи  дигар  гузаштан,  аз  лиҳози  сифат,  маънавиёт  ба  мақоми  таърихӣ  расидани  миллатро  аз  табиати  ботинии  худи  ӯ  медонад.  Тақдири  таърихии  халқро  аз  лиҳози  диалектикӣ  шарҳ  медиҳад.  Инкишофи  онро  натиҷаи  рақобат,  зиддиятҳо,  шикасту  рехтҳо,  эҳё  ва  дар  набарди  ҳастӣ  пирӯз  гаштанҳо  мешуморад.  Андешаи  се  даҳсолаи  ахир  ба  амри  тақдир,  ки  ӯ  раҳнамои  халқ  аст,  барои  таърих,  имрӯз  ва  оянда  далели  кофии  чунин  натиҷагириҳо  мебошад.  Аз  ҳамин  лиҳоз,  бо  итминони  комил  хотирнишон  месозад:  «Мо,  тоҷикон,  ҳеҷ  гуна  ниёзе  ба  таҳрифи  огоҳонаи  таърих,  таърихсозӣ,  бузургтарошӣ  ва  падидаҳои  дигари  ғайриилмӣ  ва  зиддиилмӣ  надорем.  Мо  ончунон  таърихи  дурахшон  дорем,  ки  ҳатто  шинохти  нисбии  он  муҷассамаи  гӯё  ва  возеҳи  миллати  мо  хоҳад  буд»  (Ҳамон  ҷо.  –  С.  105).
Мантиқи  ҷолиби  таваҷҷуҳи  истифодаи  принсипи  таърихият  дар  таълимоти  Пешвои  миллат  ноил  гаштан  ба  дарки  воқеият  –  сарнавишти  миллӣ  ва  натиҷаи  он  –  худшиносии  миллӣ  аст.  Таҳқиқоти  ӯ  дар  ин  маврид  халқӣ,  огоҳона,  дастрас  ва  барои  ҳамагон  фаҳмо  мебошанд.  Раҳбари  муаззами  нуктадон  ва  нуктасанҷ  мехоҳад  фаҳмонад,  ки:  «Хирад  пайванди  олии  шуур  ва  худшиносӣ  мебошад.  Ба  таври  дигар,  донистани  мавзӯъ,  донистани  хеш  аст...  Дарки  хирад  маҳз  барои  ҳамин  на  танҳо  воқеияти  субъективӣ,  балки  ҳақиқат  мебошад.  Барои  он  ки  ҳақиқат  иборат  аст  аз  мувофиқат  кардан  ё  гузашта  аз  ин  дар  ифода  гардидани  ягонагии  воқеият  ва  ҳастӣ»  (Г.  В.  Ф.  Гегель.  Философская  проподевтика.  Работы  разных  лет.  Т.  2.  –  М.:  Мысль,  1973.  –  С.  91). 
Роҷеъ  ба  аҳамияти  донистани  таърихи  миллат,  ки  аз  сухани  Сарвари  давлат  бармеояд:  «Дили  ман  ба  сидқи  ин  сухан  гувоҳӣ  медиҳад  ва  ҷуз  ин  натвон  гуфтан»  (Саъдӣ):  «Калиди  ганҷи  саодат  қабули  аҳли  дил  аст»  (Ҳофиз).

ЗАБОНИ  МОДАРӢ 
Дар  таълимоти  Пешвои  миллат  забон  ҳамчун  падидаи  нодири  ҷамъиятӣ  ва  натиҷаи  ҷараёни  таърихии  шаклгирии  миллати  тоҷик  тавсиф  мегардад.
Воқеан,  забони  тоҷикӣ  дар  асоси  забонҳои  бохтарӣ,  суғдӣ,  хоразмӣ  ва  хутану  сакоӣ  ташаккул  ёфта,  онро  ба  ҳар  тариқ  ном  мебаранд  –  забони  дарӣ  ё  форсии  дарӣ.  Решаҳои  аслии  ин  забони  оламшумул  дар  Мовароуннаҳру  Хуросон  шакл  гирифтаанд.  Аллома  Бобоҷон  Ғафуров  дар  асоси  таҳлилҳои  сирф  илмӣ  тасдиқ  мекунад:  «Мадракҳои  таърихӣ  гувоҳӣ  медиҳанд,  ки  саҳми  Осиёи  Миёна  дар  маданияти  асри  биринҷии  Шарқ  бағоят  бузург  аст,  ба  замми  ин,  қабилаҳои  эронизабону  ҳиндузабон  ба  кишварҳои  ҳамсояи  Ҳиндустону  Афғонистон  ва  Эрон  маҳз  аз  Осиёи  Миёна  омадаанд.  Ононе,  ки  аз  ин  қабилаҳо  дар  Осиёи  Миёна  монданд,  як  андоза  тафовут  пайдо  карда,  минбаъд  аз  ҳамқавмони  ба  Эрон  ва  Ҳиндустон  рафтаи  худ  ҷудо  шуданд»  (Б.  Ғафуров.  Тоҷикон:  (Иборат  аз  ду  китоб).  Китоби  якум:  Таърихи  қадимтарин,  қадим  ва  асри  миёна.  –  Душанбе:  Ирфон,  1998.  –  С.  26-27).
Баъди  шикасти  давлати  Сомониён,  ки  забони  тоҷикӣ  дар  замони  онҳо  ба  сифати  забони  давлатӣ  хизмат  карда,  давраи  рушду  нумӯъ  ва  авҷи  камолоташ  ба  ҳамин  марҳала  рост  меояд,  бо  он  қудрату  тавоноие,  ки  дошт,  дар  муддати  ҳазор  соли  дигар  дар  мақоми  забони  расмии  давлатдориҳои  сарзаминҳои  бузург  ва  қаламрави  таҳти  тасарруфи  ин  давлатҳо  барқарор  буд.  Дар  ин  маврид,  Пешвои  миллат  хотиррасон  мекунад:  «Ногуфта  намонад,  ки  забони  коргузорӣ  ва  илму  адаби  давлати  Салҷуқиёни  Рум  забони  тоҷикӣ  буд  ва  ба  шарофати  чунин  фазои  мусоиди  фарҳангӣ  барои  инкишофи  илму  ирфон,  ҳикмату  фалсафа  ва  шеъру  адаби  аҳли  Хуросони  Бузург  ва  сарзамини  Эрон  шароити  созгор  фароҳам  омада  буд»  (Ҳамон  ҷо.  –  С.  137).
Дар  дунё  зиёда  аз  ҳашт  ҳазор  забон  мавҷуд  аст.  Аммо  дар  тӯли  таърих  қудрати  на  ҳамаи  онҳо  барои  инъикос  кардани  рӯйдод  ва  воқеоти  табиат,  ҷамъият  ва  тафаккур  басандагӣ  кардааст.  Нишонаи  аслии  забони  комил  танҳо  таъмини  муоширати  байниҳамдигарии  қабилавӣ,  қавмӣ  ё  гурӯҳи  муайяни  мардум  нест.
Таркиби  луғавӣ,  сохти  грамматикӣ,  системаи  фонетикӣ,  ба  забони  адабии  хаттӣ  мубаддал  шудани  забони  тоҷикӣ,  таълифи  бузургтарин  асарҳои  илмӣ,  таърихӣ  ва  бадеӣ,  тарҷумаи  ҳамин  қабил  осор  ва  баръакс,  тавассути  ин  забон  ба  роҳ  мондани  сиёсати  муваффақонаи  дохилӣ  ва  хориҷӣ  «ифодагари  воқеии  шуур,  шакли  материалии  фикр  ва  воситаи  муомилоти  инсонӣ»-ро  ба  дараҷаи  «шахсияти  бузург»  расонид.
Забон  ғайр  аз  қудрати  ифодаи  ниёзҳои  муомилаи  як  миллат  бояд  тавоноии  берунаи  эътирофгардидаро  низ  дошта  бошад:  «Фақат  ҳамон  вақт  он  (яъне  забон  –  С.  Я.)  мавҷуди  мустақими  дохилӣ  мешавад.  Ҳамчун  ҳастии  дохилӣ  худро  ба  намоиш  мегузорад.  Мафҳуми  дақиқ  мегардад.  Ва  баръакс,  хосияти  дохилӣ,  ҳамзамон,  мартабаи  берунӣ  мегирад:  ба  ҳастӣ  бозмегардад.  Ана  ҳамин  аст,  забоне,  ки  онро  ҳамчун  қудрат  ном  мебаранд  (хотира,  қувваи  эҷодӣ)»  (шарҳи  калимаи  «қудрат»  аз  ҷониби  худи  Гегел  дар  поёни  саҳифа  –  С.  Я.)  (Г.  В.  Ф.  Гегель.  Работы  разных  лет  в  двух  томах.  Т.  1.  –  М:  Мысль,  1972.  –  С.  291).  Чунончи  медонем,  ба  чунин  талабот  ҷавобгӯ  будани  забони  тоҷикиро  таърих  исбот  кардааст. 
Пешвои  миллат  дар  алоқамандӣ  бо  бузургӣ  ва  тавонмандиҳои  забони  тоҷикӣ  решаҳои  қадимии  онро  хотиррасон  карда,  ҷанбаҳои  амиқи  таърихӣ  доштан,  воситаи  асосии  ба  ин  лафз  нигоштани  бузургтарин  шоҳасарҳои  ҷаҳониро  аз  ҷониби  фарзандони  барӯманди  халқи  мо  бо  ифтихор  таъкид  менамояд:  «Забони  зиндаи  тоҷикии  форсии  дарӣ  идомаи  таърихии  ҳамон  забонест,  ки  бо  он  «Авасто»-ро  навиштаанд,  ҳамон  забонест,  ки  «Худойномак»-у  «Таърихи  мулуки  Аҷам»-ро  навиштаанд,  ҳамон  забонест,  ки  бо  такомулу  таҳаввулаш  дар  даврони  ислом  «Шоҳнома»-ву  «Маснавии  маънавӣ»-ро  навиштаанд,  ҳамон  забонест,  ки  дар  ҷомеаи  шӯравӣ  ба  ҳар  навъе  аз  буҳрони  фарҳангӣ  худро  ба  саломат  то  истиқлолияти  фарҳангиву  сиёсӣ  расонд  ва  ҳатто  тавонист  давоми  сарнавишти  соҳибашро  бо  қалами  Айниву  Турсунзода  ва  аллома  Ғафуров  бинависад»  (Ҳамон  ҷо.  –  С.  140).
Боиси  ифтихори  бузург  ва  сарафрозӣ  аст,  ки  Сарвари  давлат  бо  такя  ба  далелҳои  раднопазири  илмӣ  менигорад:  «Фаромӯш  набояд  кард,  ки  забони  тоҷикӣ  ҳамчун  яке  аз  қадимтарин  забонҳои  зиндаи  ҷаҳон  маҳз  дар  Мовароуннаҳру  Хуросон  ташаккул  ёфта,  ба  эҳёи  тафаккури  миллии  форсизабонон  ва  густариши  адабиёти  классикии  тоҷику  форс  замина  гузоштааст»  (Ҳамон  ҷо.  –  С.  159).
Бузургии  миллат  дар  эътироф  гардидани  забон,  фарҳанг,  маданияти  оламшумул  ва  фарзандони  фарзонаи  ӯ  ифода  меёбад.  Шуҳрати  ҷаҳонӣ  пайдо  кардани  Одам-уш-шуаро  Абӯабдуллоҳи  Рӯдакӣ  ҳамчун  падари  шеъри  тоҷикӣ  –  форсӣ  дар  байни  тоҷикон  ва  форсизабонони  ҷаҳон,  Абӯалӣ  ибни  Сино  аз  бузургтарин  уламои  Шарқу  Ғарб,  Аҳмади  Дониш,  Садриддин  Айнӣ,  Бобоҷон  Ғафуров,  Мирзо  Турсунзода  ҳамчун  донишмандон,  адибони  давру  замон  исботи  мартабаи  волои  хирад,  тафаккур  ва  фарҳанги  миллии  тоҷикон  мебошад.  Мантиқи  бузурги  суханони  Сарвари  давлат  аз  дидгоҳи  фалсафаи  маъруфтарин  олимони  Аврупо  бори  дигар  исботи  хешро  пайдо  мекунад.  Барои  мисол  Г.  В.  Ф.  Гегел  дар  вобастагӣ  ба  тавоноии  забон  таъкид  месозад:  «Чун  забон  офаридаи  тафаккур  аст,  тавассути  он  наметавон  он  чизеро  ифода  кард,  ки  мансуби  умум  набошад...  Забон  ҷисми  тафаккур  аст»  (Г.  В.  Ф.  Гегель.  Энциклопедия  философских  наук.  Т.  1.  Наука  логики.  –  М.:  Мысль,  1975.  –  С.  114).  Бешубҳа,  қудрати  забон  –  қудрати  тафаккур  аст.  Аз  ҳамин  ҷиҳат,  нерумандии  сухани  Пешвои  миллат  дар  нерумандии  тафаккури  ӯ  таҷассум  меёбад.
Сарвари  давлат  дар  масъалаи  омӯхтан,  ҳифз  кардани  таркиби  луғавӣ,  сохти  грамматикӣ,  системаи  фонетикии  забони  тоҷикӣ,  тибқи  меъёрҳои  забони  адабии  ҳозира  нигоҳ  доштани  забони  модарӣ  кӯшишҳои  мунтазам  ва  муассир  ба  харҷ  медиҳад.  Дар  бораи  мавриди  коркарди  илмӣ  қарор  додан  ва  тарғиби  хосиятҳои  нодири  он  ҳидоят  мекунад:  «Ба  муҳаққиқони  забоншинос  зарур  аст,  ки  забони  тоҷикиро  ҳамчун  забони  дорои  таърих  ва  осори  беназир  мавриди  таҳқиқ  қарор  дода,  онро  ба  ҷаҳониён  муаррифӣ  намоянд»  (Ҳамон  ҷо.  –  С.  139).
Сарвари  давлат  бо  такя  ба  маъхазҳои  илмӣ,  дар  бораи  ҷойгоҳи  таърихии  забони  тоҷикӣ  сухан  ронда,  хотиррасон  месозад,  ки  бо  вуҷуди  мушкилоти  сиёсӣ,  гузаштагони  мо  дар  тӯли  асрҳо  бузургтарин  асарҳои  илмӣ,  бадеӣ,  ҳамосаҳои  сатҳи  ҷаҳониро  маҳз  ба  ҳамин  забон  офаридаанд.  Бо  захираи  бойи  луғавӣ,  қудрати  маъноӣ,  дараҷаи  суфтагии  грамматикӣ,  таровиши  гуворои  лафзӣ  он  аз  марзҳои  Осиёи  Шарқӣ  ва  Ҳимолой  то  соҳили  баҳри  Миёназамин  –  нақши  байналмилалӣ  дошт.  Забони  мукотиба  ва  муоширати  қавму  миллатҳо  буд. 
Аз  тарафи  дигар,  забони  тоҷикӣ  аз  оилаи  забонҳои  ҳиндуаврупоист.  Далелҳои  дар  гузашта  як  будани  таркиби  луғавии  ин  забонҳо  раднопазиранд.  Аз  ин  ҷиҳат,  қавмияти  таърихии  мардумони  ориёнажод  аз  нигоҳи  илмӣ  исботи  худро  ёфтааст  (ниг.  ба  китоби  Б.  Ғафуров.  Тоҷикон:  (Иборат  аз  ду  китоб).  Китоби  якум:  Таърихи  қадимтарин,  қадим  ва  асри  миёна.  –  Душанбе:  Ирфон,  1998.  –  С.  38-45). 
Бо  итминон  метавон  гуфт,  ки  аз  лиҳози  умумияти  ирсӣ  –  ҳолати  рӯҳӣ,  сохти  тафаккур,  майл  доштан  ба  омӯзиши  илмҳо,  аз  бар  кардани  забонҳои  якдигар  дар  доираи  ин  оила  мардумони  мо  аз  афзалияти  воқеии  генетикӣ  бархӯрдоранд. 
Роҳбари  давлат  дар  сатҳи  аъло  донистани  забони  давлатиро  вазифаи  ҳар  шаҳрванд  мешуморад.  Дар  баробари  ин,  донистани  забонҳои  хориҷӣ  ва  воситаҳои  техникии  истифодаи  онҳоро  дар  ҳаёти  имрӯза  шарти  зиндагии  муваффақона  меҳисобад:  «Ҳар  як  ҷавон  бояд  огоҳ  бошад,  ки  дар  оянда  танҳо  тавассути  аъло  донистани  забони  давлатӣ  ва  ду  забони  хориҷӣ,  алалхусус,  забонҳои  русиву  англисӣ,  инчунин,  истифодаи  технологияҳои  муосири  коммуникатсионӣ  пеш  бурдани  зиндагӣ  ва  дар  ҷомеа  мавқеъ  пайдо  кардан  имконпазир  мегардад»  (Ҳамон  ҷо.  –  С.  143-144).
Тавре  хотирнишон  гардид,  аз  лиҳози  эссентсиалӣ  (лот.  essential  -моҳият)  ва  этимологӣ  (юн.  aitia  –  сабаб)  забони  тоҷикӣ  аз  оилаи  забонҳои  ҳиндуаврупоӣ  мебошад.  Дар  забонҳои  англисӣ  ва  русӣ  зиёда  аз  ҳазор  калима  (дар  ҳар  кадоми  ин  забонҳо)  мавҷуд  аст,  ки  аз  ҷиҳати  моҳият  ва  сабаб  решаи  тоҷикӣ  доранд.  Аз  лиҳози  семантикӣ  (юн.  semanticos  –  фаҳмонанда)  маънои  аслии  предмет,  ҳаракату  ҳолат,  сифат  ё  дигар  аломатҳои  ҳиссаҳои  нутқро  ифода  мекунанд.  Баъзе  калимаҳо  айнан  истифода  мешаванд  (ҳам  дар  доираи  меъёрҳои  забони  адабии  ҳозираи  тоҷик,  ҳам  дар  қисмати  шеваҳои  забони  тоҷикӣ).  Қисми  дигарашон  тавассути  инкишофи  забон,  шароити  таърихии  таҳаввулоти  таркиби овозӣ,  тағйири  воқеият  ва  таҷрибаи  зиндагӣ  аломатҳои  ҷузъии  шаклӣ  пайдо  кардаанд.  Ин  масъала,  бидуни  шубҳа,  ҳамчун  талаботи  ниёзҳои  рӯзмарраи  иҷтимоӣ  таҳқиқоти  ҷиддии  илмиро  тақозо  дорад.  Фақат  он  нуктаи  муҳим  қобили  таъкид  аст,  ки  барои  мардуми  тоҷик,  махсусан  ҷавонон,  маҳз  бо  сабабҳои  дар  боло  хотирнишонгардида,  омӯхтани  ду  забони  хориҷӣ  (русӣ  ва  англисӣ),  ки  Пешвои  миллат  гаштаву  баргашта  ҳидоят  кардааст,  хеле  осон  аст. 
Дар  таълимоти  Пешвои  миллат  андешаи  миллӣ  хосияти  аслӣ  ва  муайянкунанда  дорад.  Ҷавҳари  онро  идеяи  миллӣ  ташкил  мекунад.  «Андеша,  худшиносӣ  қисмати  аввал  ва,  пеш  аз  ҳама,  ҳақиқати  бидуни  шубҳа  мебошад...  барои  он  ки  инсон  зуҳуротест  соҳибшахсият,  боирода,  аз  дигар  мавҷуди  олам  бо  худшиносӣ  фарқ  мекунад,  фаъолияте,  ки  бидуни  он  ягон  амал  роҳандозӣ  намегардад»  (Л.  Фейербах.  История  философии.  Собрание  произведений  в  трех  томах.  Т.  3.  –  М.:  Мысль,  1967.  –  С.  139).  Истилоҳоти  «Ватан»,  «миллат»,  «забони  модарӣ»,  масъулият  дар  назди  таърих,  яъне  эмин  нигоҳ  доштани  ин  арзишҳо  ва  гузоштани  саҳми  босазо  дар  рушду  тараққии  онҳо  аз  ҷониби  насли  имрӯза  ва  оянда  аз  ҳидоятҳои  аслии  Сарвари  давлат  мебошанд.
Асоси  худшиносии  миллиро  хештаншиносӣ  ташкил  мекунад.  Ба  ин  восита,  инсон,  пеш  аз  ҳама,  худро  ҳамчун  шахсияти  соҳибандеша,  соҳибфикр,  мустақил  тасаввур  мекунад.  Ба  худаш  ҳамчун  инсон  эҳтиром  мегузорад.  Бо  доштани  чунин  сифатҳо  аз  мансубияти  худ  ба  хоку  оби  ин  сарзамин  ифтихор  мекунад,  нисбат  ба  ин  миллат  ва  тақдири  он  хешро  масъул  мешуморад.  Вақте  ба  арзишмандиҳо  таҳдидҳо  вуҷуд  доранд,  соҳибватан  инро  эҳсос  мекунад.  Барои  ҳимояи  он  камар  мебандад.  Дар  канор  намеистад.  Амал  мекунад.  Пешвои  миллат  дар  чаҳорчӯбаи  ҳамин  мантиқ  мефармояд:  «Андешаи  миллӣ  ҷавҳари  ҳастии  миллат,  шарти  бақои  ҷовидонаи  он  аст  ва  дар  заминаи  фаҳмидану  дарк  кардани  манфиатҳои  миллӣ  ташаккул  меёбад.  Ба  ин  маънӣ,  андешаи  миллӣ  муҳимтарин  рукни  ҳастӣ  ва  ҳифзи  хусусиятҳои  равонии  миллат  мебошад»  (Ҳамон  ҷо.  –  С.  126).
Дар  оғози  асри  VII  истилогарон  баъди  забт  кардани  Хуросон  ва  Мовароуннаҳр  забони  худро  забони  расмӣ  эълон  намуданд.  Дар  Хоразму  Балху  Бухорову  Самарқанд  сарлашкарони  онҳо  Қутайба  ва  Саъд  ибни  Абуваққос  маъбадҳо  ва  хазинаи  китобҳоро  оташ  заданд.  Аммо  натавонистанд  рӯҳи  миллиро  то  ба  охир  бишкананд. 
Бо  гузашти  замон,  фарзандони  сарсупурдаи  миллати  тоҷик  гавҳари  бебаҳоеро,  ки  аз  даст  дода  буданд,  бо  ҳазор  азобу  машаққат  барқарор  карданд.  Дар  лаҳзаҳои  мушкил  забони  тавоно  ва  дар  айни  замон  шевою  гуворои  тоҷикӣ  боиси  дилгармӣ  ва  умеди  мардум  барои  раҳоӣ  аз  зулмот  гашт. 
Шахсияти  соҳибватан  дар  амали  ӯ  ифода  меёбад.  Сухан  ҳам  амал  аст.  Сарвари  давлат  дар  асарҳояш  нобиғаҳои  миллати  хешро,  ки  бо  тамоми  имконот  дар  ҳифзу  густариши  забони  модарӣ  ва  ҳувияти  миллӣ  корнамоиҳо  кардаанд,  бо  некӣ  ёдовар  мешавад.  Доир  ба  асосгузори  адабиёти  классикии  тоҷик  Абӯабдуллоҳи  Рӯдакӣ  ҳамчун  мубориз  дар  роҳи  истиқлолияти  адабиёти  тоҷик  бо  ифтихор  сухан  мегӯяд:  «Устод  Рӯдакӣ  буд,  ки  пеши  роҳи  нуфузи  фарҳанги  бегонаро  дар  қаламрави  Сомониён  гирифта,  истиқлоли  воқеии  адабиётро  бо  забони  модарии  мо  фароҳам  овард  ва  балоғату  фасоҳати  сухани  тоҷикиро  нишон  дод»  (Ҳамон  ҷо.  –  С.  133).
Сарвари  давлат  умри  миллатро  ба  умри  забон  вобаста  медонад.  Онро  чароғи  раҳнамои  худшиносиву  худафрӯзӣ  меҳисобад.  Ҳифзи  забони  модарӣ,  аз  насл  ба  насл  мерос  мондани  онро  вазифаи  муқаддаси  соҳибзабонон  мешуморад  (Ҳамон  ҷо.  –  С.  141).
Пешвои  миллат  саҳифаҳои  таърихро  бодиққат  варақгардон  мекунад.  Абармардонеро,  ки  бо  имконоти  охирин  тавонистанд  забон,  миллат  ва  фарҳанги  хешро  ҳифз  намоянд  ва  арзишҳои  онро  гиромӣ  доранд,  эҳтиром  мегузорад:  «Маҳз  бо  кӯшишҳои  Имоми  Аъзам  ба  забони  тоҷикӣ  ҳамчун  забони  ибодати  динӣ  нақш  ва  аҳамияти  махсус  дода  шуда,  он  дар  байни  диндорон  ҳамчун  забони  дуюми  аҳли  биҳишт  эътироф  гардидааст»  (Ҳамон  ҷо.  –  С.  137).
Дар  ҷавҳари  иқтибоси  зикргардида  категорияи  фалсафии  мантиқӣ  ва  таърихӣ  баръало  ба  назар  мерасад.  Вақте  қудрати  истодагарӣ  кардан,  зинда  мондан,  пирӯз  гаштани  забонро  ҳамчун  зуҳуроти  ҷамъиятӣ  таҳлил  ва  арзёбӣ  мекунем,  суханони  ҳикматомези  саромадони  материализми  илмӣ  ба  ёд  меояд:  «таърих  чизе  нест,  ба  ғайр  аз  фаъолияти  бошуурона  ва  мақсадноки  инсон».  Маълум  аст,  ки  дар  бисёре  аз  сарзаминҳои  ғасбшуда  истилогарон  кӯшидаанд  қабл  аз  ҳама  забон,  фарҳанг  ва  рӯҳи  миллии  мардумони  таҳти  итоати  худро  аз  байн  бибаранд  ва  бо  ин  роҳ  қобилияти  маънавӣ  ва  пешомади  истиқлолиятхоҳии  ононро  завол  бахшанд.  Зуҳуроти  табақаи  чоплус  ва  хушомадгӯ  дар  ҳар  миллат  хусусияти  қонунмандӣ  дорад.  Бо  табар  мусулмон  кардан  ё  ба  ягон  дини  дигар  гароиш  додани  онон  зарурат  надорад.  Чунки  онҳо  худашон  табиатан  моил  ҳастанд  ва  харидор  мекобанд,  ки  ба  ивази  чизе  худро,  дилу  динашонро  фурӯшанд.  Садоқати  онон  барои  Ватан  аз  нӯги  забон  поинтар  нест.
Баҳои  Пешвои  миллат  нисбат  ба  шахсияти  бузурги  таърихӣ  –  Имоми  Аъзам  фавқулода  муҳим  аст.  Тавассути  ибрози  чунин  эҳтиром  ва  эътиқод  Сарвари  давлат  ба  ходимони  дин  намунаи  олии  миллатдӯстӣ  ва  ватанпарварии  як  мутафаккири  тоҷикро  дар  шароити  ниҳоят  мураккаби  таърихӣ  муаррифӣ  мекунад.  Ба  мусулмонон,  ба  оммаи  мардум,  хусусан,  ба  ходимони  дин,  сарфи  назар  аз  ҷаҳонбиниашон,  ба  забони  модарӣ,  миллат  ва  Ватан  содиқ  буданро  ёдрас  мешавад. 
Маҳз  бо  ташаббус,  ҳидоят  ва  дастгирии  Роҳбари  давлат  масъалаи  дар  тамоми  соҳаҳои  ҳаёти  ҷомеа  ва  давлат  истифода  бурдани  меъёрҳои  адабии  забони  давлатӣ  роҳандозӣ  гаштааст.  Фарогирии  истилоҳоти  мураккаби  илмиву  техникӣ,  эҷоди  асарҳои  сирф  илмӣ  бо  забони  тоҷикӣ  имконоти  луғавӣ  ва  мавқеи  истифодаи  забони  модариро  боз  ҳам  васеътар  мегардонад. 
Бо  фароҳам  овардани  шароити  мусоиди  иҷтимоӣ,  иқтисодӣ,  сиёсӣ,  фарҳангӣ,  ҳаллу  фасли  масъалаҳои  коммуникатсионӣ,  истифодаи  забони  давлатӣ  дар  васоити  ахбори  омма,  муассисаҳои  илмӣ,  соҳаҳои  маориф  ва  фарҳанг  дар  қаламрави  мамлакат  наздикшавии  шеваҳои  забони  тоҷикӣ,  забони  гуфтугӯӣ  бо  забони  адабӣ  тамоюли  қонунмандӣ  пайдо  карда  истодааст.  Ин  масъала  яке  аз  шартҳои  асосӣ  ва  муҳимтарини  мустаҳкамии  пояҳои  давлати  миллӣ  мебошад.
  Мафҳуми  миллат  (nation)  дар  тафсири  сиёсати  дохилӣ  ва  хориҷӣ  истилоҳи  ифодакунандаи  маъноҳои  бузург  аст.  Ҳам  «миллат»  ва  ҳам  «давлат»-ро  дар  назар  дорад.  Барои  осонии  тасдиқи  фикр  ёдрас  шудан  мумкин  аст,  ки  бузургтарин  ташкилоте,  ки  дар  он  давлатҳо  бо  мақсадҳои  муайян  сарҷамъ  шудаанд,  United  Nations  Organization  –  Созмони  Милали  Муттаҳид  номгузорӣ  гаштааст.  Дар  ин  маврид  ҳам  «миллатҳо»  ба  маънои  «давлатҳо»  истифода  шудааст.  Дар  шинохти  давлатҳо,  сарфи  назар  аз  он,  ки  дар  қаламравашон  чанд  миллату  халқият  умр  ба  сар  мебарад,  истифодаи  истилоҳи  «nation»  аз  эътирофи  умум  бархӯрдор  аст. 
Пешвои  миллат  дар  баробари  ғамхорӣ  нисбат  ба  забони  давлатӣ  ба  омӯзиш  ва  рушди  забони  миллатҳое,  ки  дар  Тоҷикистон  зиндагонӣ  мекунанд,  таваҷҷуҳи  хосса  зоҳир  карда,  онҳоро  «миллатҳои  бародар»  ном  мебарад  ва  таъкид  месозад:  «Дар  бораи  забони  давлатӣ  сухан  ронда,  мо  ҳеҷ  гоҳ  роҳ  намедиҳем,  ки  ба  забонҳои  миллатҳои  дигари  ҳамватанамон  беэътиноӣ  сурат  гирад.  Баръакс,  мо  ба  забон,  фарҳанг  ва  мактабҳои  миллатҳои  бародари  худ  эҳтиром  дорем  ва  ҳамеша  ғамхорӣ  хоҳем  кард»  (Ҳамон  ҷо.  –  С.  121).
    
ОИД  БА  ТАЪЛИМУ  ТАРБИЯ  ВА  ОДОБУ  АХЛОҚ
Муҳимтарин  вазифаи  ҷомеа  тарбияи  инсон  аст.  Ин  раванд,  ҷараёни  аз  лиҳози  рӯҳӣ,  равонӣ,  маънавӣ  ва  ҷисмонӣ  ба  ҳаёти  мустақилона  тайёр  кардани  шаҳрвандро  дар  бар  мегирад.  Он  ба  фоидаи  ҷомеа,  давлат  ва  худи  шахс  мебошад. 
  Тарбия,  ба  гуфти  асосгузорони  материализми  илмӣ,  «ҷараёни  мутлақи  комилгардонӣ»  ва  амали  беохир  дар  тӯли  ҳаёти  инсон  ба  шумор  меравад.  Мантиқи  ҳастии  таърих  ва  замони  муосир  аз  омодасозии  ҷаҳони  ботинии  инсон  ва  мутобиқ  гардонидани  он  барои  мақсадҳои  аслии  ҷомеа  ва  давлат  мебошад.  Аристотел  дуву  ним  ҳазор  сол  пеш  дар  бораи  муҳиммияти  тарбия  менависад:  «Ҳеҷ  мумкин  нест  шахсе  бошад  шубҳа  кунад,  ки  қонунгузор  бояд  нисбати  тарбияи  ҷавонон  таваҷҷуҳи  фавқулода  зоҳир  намояд.  Дар  он  давлатҳое,  ки  чунин  муносибат  нест,  сохти  давлатдорӣ  зарар  мебинад.  Охир,  тарбия  бояд  ба  ҳар  як  сохти  давлатдорӣ  мувофиқ  ояд»  (Аристотель.  Политика.  –  М.:  РИПОЛ  классик,  2010.  –  С.  536). 
Ҳама  гуна  ҷавҳари  давлатдорӣ  дар  вобастагии  ногусастанӣ  бо  тарбияи  инсон  қарор  дорад.  Ҳамчунон,  самаранокӣ  ва  тавоноии  давлат  дар  «коштан»-и  арзишҳои  маънавӣ,  маданӣ,  дарки  илмии  ҳастии  олам  ба  хотири  таъмини  рушд  ва  суботи  ҷомеа  мебошад. 
Тарбияи  инсон  дар  таълимоти  Пешвои  миллат,  ки  назария  ва  амалияи  давлатдории  навини  тоҷикро  бунёдгузорӣ  кардааст,  аз  мавзӯъҳои  марказӣ,  рӯзмарра,  калидӣ  эълон  гардидааст  ва  амалан  пайгирӣ  карда  мешавад.
Сардори  давлат  ба  маърифатнокӣ,  тахассусмандӣ,  маънавиёти  ба  манфиатҳои  миллӣ  созгор,  яъне  дараҷаи  сифатии  миллат  таваҷҷуҳи  бузург  зоҳир  мекунад.  Ин  хосиятро  дар  чаҳорчӯбаи  муносибат  ва  муқоиса  бо  равандҳо  ва  рақобатҳои  мураккаби  ҷаҳони  муосир  мавриди  баррасӣ  қарор  медиҳад.  Бар  он  аст,  ки  муаррифгари  миллат  –  ақл,  заковат  ва  дараҷаи  маърифатнокии  ӯст,  на  шумораи  аҳолӣ  ва  захираҳои  табиии  мамлакат.  Дар  ин  маврид,  ба  соҳаҳои  фундаменталии  донишҳо  ва  технологияҳо,  ки  аз  баракати  онҳо  сатҳи  зиндагии  мардум  баланд  ва  кишвар  аз  лиҳози  иқтисодӣ  худкифо  мегардад,  таваҷҷуҳи  хосса  зоҳир  менамояд:  «Равандҳои  сиёсиву  иҷтимоӣ  ва  маънавии  ҷомеаи  муосири  башарӣ  собит  месозанд,  ки  имрӯз  сатҳи  пешрафту  инкишофи  ҳаёти  маънавии  инсониятро  на  шумораи  зиёди  аҳолӣ  ва  сарватҳои  моддӣ,  балки  ахлоқи  ҳамида,  тарбияи  нек,  рушду  нумӯи  илму  маориф  ва  техникаву  технологияҳои  муосир  муайян  мекунанд»  (Ҳамон  ҷо.  –  С.  224).
Айни  ин  маъниро  яке  аз  асосгузорони  илми  давлатшиносӣ  дар  таърихи  навини  Ғарб  Г.  Моргентау  тасдиқ  мекунад.  Ӯ  дар  асари  машҳураш  «Politics  among  nations.  The  Struggle  for  Power  and  Peace»  менависад:  «Вақте  ки  дар  бораи  омилҳои  моддӣ  сухан  мегӯем,  мо  ҳам  захираҳои  материалӣ  ва  ҳам  инсониро  ҳамчун  зуҳуроти  муайянкунандаи  қудрати  миллӣ  мадди  назар  дорем.  Дар  ин  маврид,  бояд  хосиятҳои  сифатӣ  ва  миқдориро  аз  ҳам  ҷудо  кунем.  Оид  ба  омилҳои  инсонӣ  мебояд  характери  миллӣ  ва  маънавиёти  миллиро...  ба  ҳисоб  гирифт...  Албатта,  ин  фикр  нодуруст  аст,  ки  шумораи  зиёди  аҳолии  мамлакат  далели  қудрати  миллии  давлат  бошад»  (Morghenthay  G.  Politics  among  nations.  The  Struggle  for  Power  and  Peace.  –  New  York:  1964.  –  Р.  121).
Дар  ҳидоятҳои  Сарвари  давлат  таълим  ҳамчун  қисмати  ҷудоинопазири  тарбия  тафсир  мегардад.  Меафзояд,  ки  падару  модар,  мактаб  дар  зеҳни  ҷавонон  ҳисси  худшиносиву  худогоҳӣ,  ахлоқи  ҳамида,  эҳтироми  калонсолон,  падару  модар  зарурати  омӯзиши  илму  донишро  ҷой  кунанд. 
Мувофиқи  таъкиди  Пешвои  миллат,  зарур  аст,  ки  насли  ҷавон  ба  омӯхтани  таърих,  адабиёт  ва  фалсафаи  қадими  худ  фаро  гирифта  шавад.  Хотиррасон  менамояд,  ки  панду  ҳикмати  гузаштагони  мо  на  танҳо  барои  миллати  тоҷик,  балки  дар  ғанӣ  гардонидани  афкори  пурҳикмати  умумибашарӣ  саҳми  босазои  худро  гузоштаанд:  «Ниёгони  мо  бо  талқини  афкори  пурарзиши  «пиндори  нек,  гуфтори  нек  ва  кирдори  нек»  беҳтарин  ва  равшантарин  орзуву  омоли  инсоният  ва  рукнҳои  ахлоқи  ҳамидаро  басо  орифона  ифода  намудаанд,  ки  ин  каломи  пурҳикмат  дар  тӯли  асрҳо  барои  ташаккули  арзишҳои  солими  башардӯстона  хидмат  намудааст»  (Ҳамон  ҷо.  –  С.  228).
Сарвари  давлат  таърихи  миллатро  бо  диққати  хосса  омӯхтааст.  Сабабҳои  бурду  бохти  онро  таҳлил,  баррасӣ  ва  арзёбӣ  намудааст.  Аз  онҳо  хулосаҳои  барои  миллат  ҳаётан  ибратбахш  ва  шоистаи  пайравиро  гулчин  кардааст.  Принсипҳо,  меъёрҳоеро  муайян  кардааст,  ки  тавассути  амалӣ  кардани  онон  фарзандони  бонангу  номуси  халқи  тоҷик  дар  тӯли  таърих  барои  манзалат  пайдо  кардан,  устувор  гаштан,  оламиёнро  шиносонидан  ва  моил  намудани  онҳо  барои  эътирофи  миллат,  инчунин  ҳимоят  кардани  халқи  тоҷик  хизмати  сазовор  кардаанд.  Дар  давраи  истиқлолият  нисбат  ба  ин  абармардон  эҳтироми  бузург  гузоштааст.  Бо  истифода  аз  тамоми  имконот  номи  онҳоро  ҷовидонӣ  гардонидааст.  Агар  суханони  Сарвари  давлат  дар  бораи  ин  фидоиёни  халқи  тоҷик  гаштаву  баргашта  мавриди  омӯзиш  қарор  дода  шаванд,  намунаи  олии  ватандорӣ,  сифати  комили  шахсият,  ки  барои  сохтан,  рушд  кардани  давлати  миллӣ,  ҳифз  кардани  манфиатҳои  он  зарур  аст,  баръало  намудор  мегардад.  Аз  нигоҳи  илмӣ  ва  таҷрибаи  таърихӣ  чунин  оини  тарбия,  яъне  тарзе  ки  дар  суханони  Раҳбари  давлат  ифода  ёфтааст,  боиси  пайравӣ  ва  дастгирии  фаъолона  ва  гузашта  аз  ин,  ҳамчун  ҳидоятнома  қабул  мегарданд.  Пайравӣ  ба  мардони  бузурги  Ватан  аз  беҳтарин  анъанаҳои  таърихии  миллати  тоҷик  буд.  Онро  дар  эҷодиёти  таърихнигорон  ва  адибони  машҳури  миллати  куҳанбунёди  мо  дидан  мумкин  аст.  Аз  ҷумла,  шоири  мубориз  Ҳабиб  Юсуфӣ  дар  шеъри  «Ба  Ватан»  бо  ифтихори  бузург  эълом  доштааст:

Ман  на  танҳо  дил,  тану  ҷон  ҳам  фидоят  мекунам, 
То  шавам  чун  қаҳрамонони  ту  ман  ҳам  қаҳрамон.
(Ҳабиб  Юсуфӣ.  Маҷмӯаи  шеърҳо.  –  Душанбе:  Нашриёти  давлатии  Тоҷикистон.  1962.  –  С.  21)

Дар  омади  сухан  ёдовар  бояд  шуд,  ки  ин  шоири  ҷавон,  вале  бузург  Тоҷикистонро  Ватан,  «Ватани  дил»  ва  «рашки  сад  чаман»  тавсиф  кардааст:

Бубин,  имрӯз  он  бехонумон  дилро,  Ватан  дорад, 
Чунон  зебо  Ватан  дорад,  ки  рашки  сад  чаман  дорад.
(Ҳабиб  Юсуфӣ.  Маҷмӯаи  шеърҳо.  –  Душанбе:  Нашриёти  давлатии  Тоҷикистон.  1962.  –  С.  22)

Пайравӣ  ба  намунаҳои  олӣ,  рафтори  қаҳрамонони  миллӣ  дар  давраи  гузариш,  махсусан,  замони  эъмори  давлатдории  миллӣ  ва  мустаҳкам  кардани  пояҳои  он,  аз  ҷумлаи  талаботи  иҷтимоии  замон  маҳсуб  мешавад.
Сарвари  давлат  даъват  мекунад,  ки  дар  баробари  омӯхтани  осори  адибони  бузург,  ба  илмҳои  дақиқ  ва  ҷомеашиносӣ  таваҷҷуҳи  зарурӣ  дода  шавад.  Онҳоро  ҳамчун  илми  мафкурасоз  арзёбӣ  мекунад.  Хотиррасон  месозад,  ки  омӯзонидани  таърих,  адабиёт,  илмҳои  ҷамъиятӣ  барои  баланд  бардоштани  сатҳи  маънавиёти  ҷавонон  хизмати  босамар  мекунанд.  Дар  ҷодаи  ташаккули  шахсият,  аз  худ  кардани  арзишҳо,  самтгирӣ  дар  роҳи  тайкардаи  абармардони  миллат,  тибқи  принсипҳои  ватандорӣ,  ватанпарастӣ  ва  манфиатҳои  миллӣ  зиндагӣ  кардан  ҳидоят  менамояд. 
Дар  масъалаи  тарбия  мантиқи  суханҳои  Сарвари  давлат  дар  он  ифода  меёбад,  ки  ахлоқи  ҳамида,  масъулиятшиносӣ  ва  донишҳо  аз  насл  ба  насл  намегузаранд.  Падару  модар,  мактаб,  маориф,  васоити  ахбори  воқеан  миллӣ,  муҳити  атроф  бо  такя  ба  таҷрибаи  таърихии  халқи  мо,  намунаҳои  олии  қаҳрамонӣ,  ҷавонмардии  фарзандони  он  ва  мероси  адабӣ,  бояд  бикӯшанд,  ки  насли  ба  ниёзҳои  имрӯза  ва  оянда  посухгӯи  давлатдории  миллиро  тарбия  кунанд. 
  Худшиносии  наврасон  ва  ҷавонон  аз  лиҳози  маънавиёти  ватандорӣ  ва  фарҳанги  сиёсӣ  ба  кумак  ва  таъсиррасонии  муназзам  аз  ҷониби  волидайн,  мактаб  ва  созмонҳои  ҷамъиятӣ  ниёз  дорад. 
Шаш  принсипи  конститутсионии  сохти  давлатдорӣ  бунёди  давлати  миллиро  ба  тарзи  императивӣ  муайян  кардаанд.  Аз  нигоҳи  дақиқи  илмӣ  ва  амалияи  сиёсӣ  тамоми  рукнҳои  давлатдорӣ,  аз  ҷумла  муҳимтарин  қисмати  он  -  тарбия  ва  таълим  мутобиқи  принсипҳои  номбаршуда  роҳандозӣ  карда  мешаванд.
Тарбия  ба  ҷаҳонбинӣ,  тарзи  тафаккур,  муносибатҳо  ба  муҳити  атроф,  арзишҳо,  рафтори  иҷтимоӣ  ва  ташаккули  характерҳо  замина  мегузорад.  Дар  навбати  худ,  «мувофиқат  кардани  характер  (ҷаҳонбинӣ,  хислати  инсонӣ  –  С.  Я.)  ба  ҳар  навъ  сохти  давлатдорӣ,  барои  ҳифз  кардани  ин  сохт  хизмат  мекунад»  (Аристотель.  Политика.  –  М.:  РИПОЛ  классик,  2010.  –  С.  536).
Аз  ин  рӯ,  аниқ  бояд  донист,  ки  иштибоҳу  саҳлангорӣ  дар  самти  тарбия  ҷомеаро  дучори  фалокат  мегардонад.  Воқеоти  Шарқи  Наздик,  Афғонистон,  солҳои  навадуми  асри  гузаштаи  Тоҷикистон  ва  баъзе  ҳодисаҳое,  ки  ҷомеаи  мо  ҳамакнун  шоҳиди  он  мебошад,  таҷрибаи  рӯзгоранд.  Ҳоло  вақт  ва  имкон  ҳаст.  Аз  онҳо  дарс  гирифтан  фарз  аст.
Тамоми  иддаое,  ки  душманони  сохти  давлатдории  миллӣ  таҳти  шиорҳои  гуногун,  доир  ба  ғамхорӣ,  назорат,  таъсиррасонии  мақсаднок  ба  наврасон,  ҷавонон  паҳн  карданӣ  мешаванд,  барои  он  ботиланд,  ки  тарбия  наметавонад  нисбат  ба  арзишҳои  миллӣ,  умумибашарӣ,  ахлоқ,  маънавиёт,  одоб,  қимати  ҳаёти  инсон,  зиндагии  ором,  осуда,  хотирҷамъии  мардум  бетараф  бошад.  Дегуманизатсияи  раванди  инсонсозӣ  амали  нобахшиданист.  Одамро  тарбия  бояд  кард.  Аҳамияти  онро  Гегел  чунин  ифода  кардааст:  чӣ  қадаре,  ки  тарбия  инсонро  фаро  гирад,  ҳамон  қадар  «содагӣ»,  «гумроҳӣ»,  «бадахлоқӣ»  аз  вай  зудуда  мегардад.  Ӯ  сайқал  меёбад.  Аз  каҷравии  худ  дур  мешавад.  Мардумро  мефаҳмад.  Ба  ҷомеа  мепайвандад.  Барқарор  намудани  ин  навъи  муносибат  бо  шаҳрванд  ҳеҷ  вақт  дер  нест.
Дар  таълимоти  Сарвари  давлат  масъалаи  тарбияи  инсон  характери  муназзам,  сохторӣ  ва  амалӣ  дорад.  Он  тамоми  ҷанбаҳои  ташаккули  инсонро  дар  бар  мегирад.  Аммо  тарбияи  ахлоқиву  маънавӣ  дар  он  мавқеи  марказиро  ишғол  мекунад.  Тавассути  заҳматҳои  бедареғу  шабонарӯзӣ  Пешвои  миллат  мекӯшад  дар  ботини  ҳамватанон,  ки  ӯ  ҳаёту  мамоти  худро  ба  онҳо  бахшидааст,  ҳиссиёти  баланди  арзишҳои  меҳанпарастӣ,  хештаншиносӣ  ва  худшиносии  миллӣ  ташаккул  ёбад.  Ба  ақидаи  мо,  чунин  муносибат  камолоти  мутаносиб  ва  устувори  на  танҳо  худи  шахс,  балки  ҷомеаи  моро  таъмин  мекунад.  Масъулияти  ӯро  дар  назди  тақдири  таърихии  Ватан,  сидқу  сафоро  дар  андеша  ва  рафтори  одамон  тақвият  мебахшад.  Маҳз  ҳамин  сифатҳо  асоси  мантиқи  олии  ҳастӣ  ва  амали  инсон  дар  арсаи  зиндагӣ  мебошанд. 
Дар  ин  робита  Сарвари  давлат  мефармояд:  «Ташаккул  додан  ва  истифодаи  босамари  неруи  инсонӣ,  ҳалли  масоили  иҷтимоӣ,  аз  ҷумла  таълиму  тарбияи  насли  наврас  дар  рӯҳияи  ифтихор  аз  давлатдории  миллӣ  ва  ниҳоят,  дастёбӣ  ба  сатҳу  сифати  шоистаи  зиндагӣ  барои  сокинон  аз  қабили  масъалаҳои  аввалиндараҷае  мебошанд,  ки  ҷиҳати  иҷрои  онҳо  бояд  тамоми  сохтору  мақомоти  давлатӣ  ва  аҳли  ҷомеа  якҷоя  ва  аҳлона  азму  талош  меварзанд»  (Ҳамон  ҷо.  –  С.  248).

ДАР  БОРАИ  ЗИЁИЁН
Таваҷҷуҳ  ва  талабот  нисбат  ба  табақаи  зиёиён  дар  тамоми  давру  замонҳо  дар  пояи  болотарин  меистад.  Шарҳи  ин  истилоҳ  дар  луғатҳои  тафсирии  забони  тоҷикӣ  хосиятҳои  волои  маънавиро  ифода  мекунад:  «1.  Мансуб  ба  зиё;  дурахшанда,  тобон.  2.  Корманди  соҳаи  фаъолияти  фикрӣ;  шахси  огоҳ  аз  илму  фарҳанг,  равшанфикр,  бомаданияту  соҳибмаърифат»  (Фарҳанги  тафсирии  забони  тоҷикӣ.  Ҷ.  1.  –  Душанбе:  Шуҷоиён,  2010.  –  С.  541). 
Дар  луғатҳои  забони  русӣ  калимаи  интеллигентсия  маънои  васеътарро  дарбар  мегирад:  «интеллигентсия»  аз  феъли  лотинии  intellego  гирифта  шуда,  маъноҳои  зеринро  ифода  мекунад:  «ҳис  кардан,  дарк  намудан,  қайд  кардан,  донистан,  фаҳмидан,  андеша  кардан,  моҳиятро  донистан,  муайян  намудан».  Калимаи  «intellegentia»  шакли  исмро  гирифта,  мафҳумҳои  дар  боло  ифодагаштаро  бо  муродифҳои  қувватдиҳандаи  маъно  боз  ҳам  пурратар  менамояд. 
Яке  аз  олимони  машҳури  итолиёвӣ  Фома  Аквинский  (1225  –  1274)  калимаи  «интеллигентсия»-ро  ҳамчун  «амали  дарки  ақл»  шарҳ  медиҳад.  Дар  ҷои  дигар  ӯ  таъкид  месозад,  ки  арабҳо  ҳатто  интеллигентсия  гуфта,  малоикаҳоро  дар  назар  доранд.  Ба  хотири  он,  ки  чунин  шахсон  ҳама  вақт  ба  тарзи  рӯзмарра,  хеле  муҳим  андеша  мекунанд. 
Г. В. Ф. Гегел  истилоҳи  интеллигентсияро  мавриди  таваҷҷуҳи  хос  қарор  додааст:  «Агар  мо  хиради  мутлақ,  беохир  ва  объективиро  ҳамчун  мафҳум  бигирем,  натиҷаи  он  «дониш»  ё  «интеллигентсия»  мешавад;  ё  ин  ки  «дониш»-ро  ҳамчун  мафҳум  интихоб  намоем,  маънии  аслии  он  «хирад»  мебошад,  амалӣ  кардани  дониш  –  аз  худ  кардани  хирад  аз  ҷониби  худи  он  маҳсуб  мегардад»  (Г.  В.  Ф.  Гегель.  Энциклопедия  философских  наук.  Т.  3.  Философия  духа.  М.:  Мысль,  1977.  –  С.  253). 
Сарвари  давлат  нисбат  ба  зиёиёни  мамлакат  таваҷҷуҳи  хосса  зоҳир  намуда,  онҳоро  қувваи  пешбарандаи  ҷомеа  ном  мебарад:  «Қадрдонӣ  ва  эҳтироми  шоистаи  зиёиён  нишонаи  мақому  манзалати  волои  онҳо  дар  ҳаёти  ҷомеаи  мо  буда,  аз  фаъолияти  пурсамари  онҳо  дар  роҳи  пешрафти  кишвари  маҳбубамон  сарчашма  мегирад.  Гузашта  аз  ин,  зиёиён  ҳамеша  ҳамчун  қувваи  пешбарандаи  ҷомеа  соҳиби  маҳбубияти  хос  мебошанд»  (Ҳамон  ҷо.  –  С.  352).
Ба  ҳамватанон  фаҳмонидани  нуқтаҳои  ҳассоси  сиёсати  давлатӣ  ба  хотири  рушди  мамлакат,  пойдорӣ  ва  сулҳу  субот  дар  кишвар  ва  таҳкими  рукнҳои  давлатдорӣ  аз  асоситарин  вазифаҳои  зиёиён  дониста  шудааст. 
Пешвои  миллат  зиёиёнро  «нигаҳбони  арзишҳои  маънавии  халқ  ва  миллати  худ»  номбар  карда,  сиёсати  фарҳангиро  аз  самтҳои  афзалиятноки  фаъолияти  давлатӣ  эълон  намудааст. 
Маълум  аст,  ки  маҳз  тавассути  кӯшишҳои  шабонарӯзии  Қаҳрамони  миллии  мо  фаъолияти  низоми  иқтисодии  мамлакат  эҳё  гашт.  Рушди  бемайлони  он  таъмин  гардид.  Симои  шаҳру  деҳот  ба  куллӣ  тағйир  пазируфт.  Ба  ибораи  дигар,  Сарвари  давлат  иҷрои  бузургтарин  уҳдадориҳоеро,  ки  ба  дӯши  худ  гирифта  буд,  таъмин  намуд.  Ҳамакнун  навбати  чоруми  рушди  иқтисодиёти  мамлакат  –  саноатикунонии  он  оғоз  гашт. 
Аммо,  мутаассифона,  иқрор  бояд  шуд,  ки  масъалаи  шуури  ҷамъиятии  сокинони  мамлакат  –  қисме  аз  наврасон  ва  ҷавонон  ҳамчун  иҷрокунандаи  рисолати  иҷтимоӣ–батанзимдарории  муносибатҳои  ҷамъиятӣ  дар  шароити  давлатдории  миллӣ  аз  воқеият  дур  мондааст.  Дар  баъзе  ҳолатҳо  шакли  бешуурӣ  ҳамчун  шуур  истифода  ва  ҳатто  суиистифода  мешавад.  Ин  амал  осебпазирии  гурӯҳҳои  иҷтимоии  ҷомеаро  суръат  мебахшад.  Идомаи  вазъ  бо  ин  тарз  наметавонад  бо  рушди  бемайлони  давлатдории  миллӣ  ҳамоҳанг  ва  созгор  бошад. 
Дарвоқеъ,  нақши  муайянкунанда  ва  қонунманд  доштани  ҳастӣ  дар  инъикоси  шуур  мавриди  шубҳа  нест.  Аммо  чунин  детерминатсияи  мутаносиб,  махсусан  дар  шароити  ҷангҳои  идеологӣ,  рақобатҳои  рӯҳиву  равонӣ  ба  нафъи  давлатдории  миллӣ  вақте  сурат  мегирад,  ки  аҳолӣ  аз  таъсири  фарогири  марказҳои  тахрибкории  мақсадноки  шуур  дур  бошад.  Давраи  гузариш  ҳам  аз  лиҳози  иҷтимоӣ  ва  ҳам  аз  ҷиҳати  самтгирии  идеявӣ,  пурра  ба  манфиати  давлатдории  миллӣ  анҷомёфта  арзёбӣ  гардида,  ин  раванд  хусусияти  бебозгашт  касб  карда  бошад. 
Дарки  ҳастии  ҷамъиятӣ,  инъикоси  баробарвазнии  он  аз  ҷониби  қишрҳои  аҳолӣ  дар  шароити  Тоҷикистон  ба  тафсири  тахассусӣ  ва  ҳадафмандона  ниёз  дорад.  Зеро  чунин  ҳастӣ  воқеияти  одӣ  нест.  Бо  заҳматҳои  сарсупурдагони  ҳамин  миллат,  таҳти  раҳбарии  Сарвари  давлат  ба  даст  омадааст.  Аз  таҷрибаи  шаклгирифта  мебояд  низоми  арзишҳои  маънавӣ  сохт,  ки  он  на  танҳо  сохти  давлатдорӣ,  роҳ  ва  усули  расидан  ба  чунин  натиҷаҳоро  ҳифз  кунад,  балки  ормонҳои  ҷадиди  созандаро  тавлид  ва  мардумро  ба  амалӣ  кардани  онҳо  сафарбар  намояд. 
Принсипи  to  recognize  the  differences  муҳим  аст,  аммо  чунин  эътирофи  фарқиятҳо  набояд  марзи  манфиатҳои  миллиро  халалдор  созад.
«Истиқлолияти  миллӣ»  мафҳуми  сиёсӣ,  иқтисодӣ,  ҳуқуқӣ  ва  идеологӣ  аст.  Дар  структураи  ин  истилоҳ  ба  тарзи  абадӣ  нақша,  орзу,  ният,  ормон  вуҷуд  дорад.  Истиқлолият  мантиқи  бузурги  низоми  ҳидояткунандаро  дар  бар  мегирад.  Мутлақ  буда  наметавонад.  Гумон  намеравад,  ки  ҳатто  давлатҳои  бузург  ва  қудратманд  ҳисобот  дода  бошанд,  ки  дар  кулли  ниёзҳои  дохилӣ  ва  глобалии  хеш  истиқлолият  пайдо  кардаанд.  Аммо  баъд  аз  расидан  ба  мустақилияти  сиёсӣ  аввалин  иқдом  –  ноил  гаштан  ба  истиқлолияти  андеша  ва  он  ҳам  андешаи  миллӣ  аст.  Бидуни  ҳаракат  ба  ин  самт  кӯшиши  ҳифзи  бунёди  давлати  мустақил  бебунёд  аст.
Дар  ин  бобат,  Роҳбари  давлат  фармудааст:  «Барои  он,  ки  истиқлолияти  фикрӣ  дар  ҷомеа  ба  як  падидаи  фарогир  табдил  ёбад,  дарку  шуури  мардум  ба  дараҷаи  зарурии  худшиносиву  худогоҳӣ  ва  ифтихори  миллӣ  расад,  дар  замири  аҳли  ҷомеа  ва  пеш  аз  ҳама,  ҷавонон  эҳсоси  гарми  ватандориву  ватанпарастӣ  амиқ  ҷой  гирад,  заҳмату  талошҳои  холисона  ва  содиқонаи  адибон,  олимон,  рассомон,  табибон,  рӯзноманигорон,  хулоса  зиёиён,  ки  табақаи  пешсаф  ва  раҳнамои  ҳар  халқу  миллатанд,  зарур  аст.  Ба  ибораи  дигар,  маҳз  зиёиён  барои  ташаккули  андешаву  афкори  солими  ҷомеа  нақши  муайянкунанда  мебозанд»  (Ҳамон  ҷо.  –  С.  338-339).
Барои  таҳкими  истиқлолият  ва  таҳкурсии  давлат  Пешвои  миллат  нақши  тамоми  қишрҳои  зиёиро  муҳим  мешуморад.  Ба  олимон,  шоирон,  нависандагон,  муаллимони  мактабҳои  олӣ,  миёна,  журналистон  таваҷҷуҳи  махсус  зоҳир  мекунад.  Чун  дар  замони  муосир  эҷоди  корҳои  илмӣ,  адабӣ,  бадеӣ  ва  публитсистӣ  ҳамаро  фарогир  шудааст,  Сарвари  давлат  бо  эҳтиром  ва  назокати  баланд  ҳидоят  менамояд:  он  намунаеро  бояд  эҷод  ва  ба  хонанда  (бинанда,  шунаванда)  пешниҳод  кард,  ки  давлатдории  миллии  мо  ба  он  ниёз  дошта  бошад.  Дармони  дарди  ҷомеа  бошад.  Зиндагии  воқеиро,  инсонро  такмил  диҳад.  Ба  осонии  рӯзгор  мусоидат  намояд.  «Агар  ҷон  натвонад  дар  он  ниҳодан,  нангорад.  Аз  суварнигории  ҳадис  худдорӣ  намояд»  (маъниҳо  аз  Ҳоқонии  Шервонӣ).
Як  нуктаи  ниҳоят  арзишноке,  ки  қисмати  «Дар  бораи  зиёиён»  аз  он  оғоз  мешавад,  сухан  дар  бораи  мавқеи  зиёиён  –  муносибат  ба  арзишҳои  миллӣ  –  ватанпарварӣ,  садоқат  ба  сарзамини  аҷдодӣ,  ормонҳои  давлатдории  миллӣ,  манфиатҳои  миллӣ,  ҳақнигорӣ,  устуворӣ  дар  гуфтору  кирдор  ва  фосила  гирифтан  аз  бетарафӣ  мебошад.  Чунин  рафтор  ҷанбаи  қавии  шаҳрвандӣ,  ахлоқӣ  ва  албатта,  фардӣ  дорад.  Хоси  касб  нест.  Буда  ҳам  наметавонад.  Аз  зумраи  қаҳрамонони  миллат  се  шахсияти  бузурги  миллӣ  –  олимон,  нависандагон  ва  шоирон  ҳастанд.  Таърихи  миллати  тоҷик  –  таърихи  муборизаи  олимон,  адибони  маъруф,  бо  такя  ба  мардум,  дар  роҳи  истиқлолияти  миллӣ  мебошад.  Он  беҳтарин  намунаи  ҷавонмардӣ,  рафтори  созгор  барои  ҳифзи  давлатдорӣ  дар  муқобили  ҳама  гуна  зуҳуротест,  ки  манфиатҳои  миллиро  зери  суол  мебаранд:  «Дар  лаҳзаҳои  сарнавиштсози  Ватан  зиёиён  бояд  мавқеи  сиёсии  устуворро  ишғол  намоянд,  аз  калавандагию  бетарафӣ  ҳазар  кунанд  ва  ифодагари  ормонҳои  миллати  хеш  бошанд»  (Ҳамон  ҷо.  –  С.  337). 
  Бузургии  истифодаи  сухан  дар  қудрат  ва  тавони  интихоби  маънӣ,  ҷобаҷогузории  ҳиссаҳои  нутқ  мебошад.  Дар  иқтибоси  зикргардида,  истифодаи  ибораҳои  таркибии  ифодакунандаи  ҳолат  ҷолиби  таваҷҷуҳи  маҳз  аст:  «лаҳзаҳои  сарнавиштсози  Ватан»,  ҳоли  таркибии  муносибат  ба  амал:  «мавқеи  сиёсии  устувор»,  исмҳои  номуайяни  тавассути  суффикси  «гӣ»,  «ӣ»-и  аз  сифат  сохташудаи  «калавандагию  бетарафӣ».  Навъи  ҷумла  ҳикоятӣ,  хабарӣ  нест.  Амрӣ  (императивӣ)  аст.  Бо  феъли  модалии  «бояд»  ва  феълҳои  замони  ҳозира-оянда  ҷамъбаст  мешавад.
Чунин  услуби  нигориш  аз  масъулият,  табиати  давлат  ва  давлатдорӣ  бармеояд.
Ин  фикрро  яқин  ҳодисаҳои  фоҷиабори  солҳои  90-уми  асри  гузашта  –  дурӯягӣ,  бозигарӣ,  бетарафӣ,  намоиши  адами  мавқеи  устувор  дар  лаҳзаҳои  ҳассос,  гузаштан  ба  тарафи  гурӯҳҳои  иғвогар,  дампоӣ,  ба  ҳоли  худ  мондани  мардуми  бесаробон  ва  баъзе  ҷузъиёти  амал,  ки  ҳаргиз  мансуб  ба  анъана,  рафторҳои  иҷтимоии  зиёиён – намояндагони  адабиёти  тоҷики  асрҳои  миёна,  нав  ва  навтарини  мо  нест,  тасдиқ  мекунанд.
Сарвари  давлат  бар  ин  ақида  аст,  ки  зиёиён  равшангари  роҳи  миллатанд  ва  адабиёт  муҳимтарин  воситаи  таъмини  манфиатҳои  миллӣ  мебошад. 

ХУЛОСА
Китоби  «Суханҳои  ҳикматомӯзи  Президенти  Ҷумҳурии  Тоҷикистон, Асосгузори  сулҳу  ваҳдати  миллӣ  –  Пешвои  миллат  Эмомалӣ  Раҳмон»,  ки  аз  сездаҳ  боб  ва  сарсухан  иборат  аст,  намунаҳои  афкори  пандомӯзи  Сардори  давлатро  дар  самтҳои  ҳаётан  муҳимми  давлатдории  навини  миллати  тоҷик  дар  бар  мегирад.
Омӯзиши  онҳо  нишон  медиҳад,  ки  истиқлолияти  давлатӣ  дар  таълимоти  Сарвари  давлат  аз  мавзӯъҳои  меҳварӣ  мебошад.  Ин  мафҳум  тавассути  истилоҳоти  «таърихи  панҷҳазорсолаи  миллат»,  «забони  тоҷикӣ»,  «мероси  илмӣ,  таърихӣ,  адабӣ»,  «ёдгориҳои  таърихӣ»,  «ҳокимияти  сиёсӣ  дар  давлати  Сомониён»,  «ҳувияти  миллӣ»,  «хештаншиносӣ»,  «худшиносии  миллӣ»,  «муборизаҳои  озодихоҳонаи  миллати  тоҷик»  ва  монанди  инҳо  асоснок  ва  тафсир  карда  мешавад. 
Дар  суханҳои  Пешвои  миллат  вобаста  ба  таърихи  ташаккули  забони  тоҷикӣ  решаҳои  аслии  сарзаминҳое,  ки  дар  онҳо  вобаста  ба  вазъи  иҷтимоӣ,  иқтисодӣ,  сиёсӣ  аҷдоди  мо  ба  фарҳанг  ва  маданияти  хеш  асос  гузоштаанд,  далелҳои  муътамад  оварда  шудаанд. 
Таъкид  мегардад,  ки  омилҳои  аслии  рушди  забон  ва  фарҳанги  миллии  тоҷикон  натиҷаи  меҳнатқаринӣ,  созандагӣ  ва  илмдӯстии  халқи  мо  мебошад.  Алоқамандии  ҷаҳонбинӣ  ба  раванд  ва  натиҷаҳои  таҷрибаи  амалӣ  барои  рӯз  ба  рӯз  беҳбудӣ  бахшидан  ба  зиндагӣ  сабаби  рушди  миллӣ,  аз  ҷумла  тафаккури  миллӣ  гаштааст. 
Ташаккули  ҳувияти  миллиро  Сарвари  давлат  дар  муборизаи  мақсадноки  халқи  тоҷик  барои  озодӣ  ва  истиқлолият  тафсир  менамояд.  Ҳамин  тариқ,  тамоми  бобҳои  китобро  ҳамин  идеал  ба  ҳам  мепайвандад.  «Идеал  дар  навбати  худ  ҳама  гуна  ақида  дар  дараҷаи  олии  вай  мебошад»  (Г.  В.  Ф.  Гегель.  Работы  разных  лет.  В  двух  томах.  Т.  2.  –  М.:  Мысль,  1973.  –  С.  143).  Ва  ормони  мустақилият  асрҳои  аср  аз  бузургтарин  орзуҳои  миллати  тоҷик  маҳсуб  мегардид. 
Барои  шарҳи  далелноки  воқеоти  таърихӣ  ва  сабабҳои  рушди  миллӣ  Пешвои  миллат  аз  категорияи  субъект  ва  объект  муваффақона  истифода  мекунад.  Сарафрозии  мардуми  тоҷикро  натиҷаи  хизматҳои  ҷоннисоронаи  фарзандони  сарсупурдаи  миллат  медонад.  Онҳоро  ҳамчун  намуна  барои  наслҳои  имрӯза  ва  оянда  бо  ифтихори  бузург  ном  мебарад.  Мероси  таърихиашонро  ёдовар  мешавад. 
Бидуни  шак,  чунин  тарзи  эҳтиромгузорӣ  ба  таърих,  забон  ва  фарҳанги  миллӣ,  саромадони  миллат,  ёдрас  гаштан,  арҷгузорӣ  намудани  хизматҳои  онҳо  ҳамчун  омили  расидан  ба  истиқлолияти  миллӣ  ҳамватанони  моро  барои  пайравӣ  ба  ин  абармардон  раҳнамун  месозад. 
Қаҳрамониҳои  фарзандони  миллати  тоҷикро  Сарвари  давлат,  ки  худ  аз  ҷумлаи  онон  мебошад,  ҳамчун  қарзи  ватандорӣ,  талаботи  замон  барои  мубориза  ба  хотири  истиқлолият  ва  сохтани  давлати  миллӣ  тафсир  менамояд.  Дар  нигоштаҳои  Пешвои  миллат  фарзандони  содиқи  халқи  тоҷик  ҳамчун  мардоне  тасвир  ёфтаанд,  ки  дар  лаҳзаҳои  барои  миллат  ҳассос  ва  басо  хатарнок  ба  майдон  омада,  ҳаёту  мамоти  худро  ба  хотири  ҳимоя,  пойдорӣ,  бардавомии  давлати  тоҷикон  бахшидаанд.  Шахсият,  рӯҳи  ботинии  онҳо  ба  пуррагӣ  ба  мақсадҳои  бузург  ва  тақдири  таърихии  миллат  тавъам  омадааст.  Ва  ҳаққо  «миллатҳое,  ки  қаҳрамон  надоранд,  қатъан  бадбахт  хоҳанд  буд».
Хушбахтии  миллат  аз  шумораи  нафароне  вобастагӣ  дорад,  ки  дар  лаҳзаҳои  мушкил,  сарфи  назар  аз  воқеият  доштани  таҳдидҳои  ҷонӣ,  майдонро  тарк  намекунанд.  Ҷонфидоёна  мубориза  мебаранд.  Вагарна  миллат,  давлат  бе  саробон  мемонад.  Мувоҷеҳ  ба  нобудӣ  мегардад.  Ин  воқеиятро  халқи  шукргузори  тоҷик  як  маротиба  бо  чашми  худ  дид. 
Чунин  мисолҳоро  Раҳбари  давлат,  бешубҳа,  барои  сари  масъала  андеша  кардан,  хулоса  баровардан  баррасӣ  мекунад.
Принсипи  таърихияти  тадқиқот  дар  таълимоти  Сарвари  давлат  мавқеи  калидӣ  дорад.  Тавассути  он  мехоҳад  алоқамандии  воқеият  –  тақдири  миллати  тоҷикро  дар  вобастагии  пурра  –  бурду  бохти  ҳадди  ақал  ҳазорсолаи  ахир  амиқтар  таҳлил,  баррасӣ,  арзёбӣ  кунад,  хулосаи  асоснок  барорад.  Ба  дигарон,  ба  мардум  фаҳмонад. 
Дар  суханҳои  ҳикматомӯзе,  ки  дар  ин  китоб  гирд  оварда  шудаанд,  аз  ҷумла  омадааст,  ки  гузашта  барои  он  ҳаматарафа  омӯхта  мешавад,  то  моҳияти  имрӯзро  донем.  Ба  қадри  ин  зиндагӣ  бо  каму  костиҳояш  бирасем.  Самт  ва  муҳтавои  ҳаракати  ояндаро  муайян  созем.  Дар  тасмимгирӣ  ва  амал  хато  накунем. 
Масъалаи  асосӣ  дар  китоб  –  ташаккули  ҷаҳонбинии  нав  дар  давраи  гузариши  сиёсӣ,  иқтисодӣ  ва  фарҳангии  нав  аст. 
Моҳияти  сохти  конститутсионии  Тоҷикистон  бунёди  давлати  мутамаддини  миллӣ  аст.  Аз  ҷониби  Пешвои  миллат  асоси  моддии  барои  ин  гуна  шакли  давлатдорӣ  зарур  фароҳам  оварда  шудааст.  Аммо  аниқ  аст,  ки  ташаккули  ҷаҳонбинии  миллӣ  дар  кишвар  баробар  бо  дастовардҳо  дар  соҳаи  иқтисодӣ  нест.  Сарвари  давлат  дар  ҳидоятҳои  худ  такрор  ба  такрор  ин  аслро  таъкид  карда,  барои  ислоҳи  он  аҳли  ҷомеаро  сафарбар  намудааст.  Ин  масъулияти  бузург  бар  дӯши  падару  модар,  мактаб,  васоити  ахбори  умум  ва  пеш  аз  ҳама  зиёиён  меистад.  Рафъи  чунин  номутаносибӣ  талаботи  пойдории  давлатдории  миллӣ  мебошад. 
Китоби  мазкур  ганҷинаи  суханҳои  пандомез  аст,  ки  «гарди  баёнаш  ба  сад  рисола  барояд».  Мутолиаи  гаштаву  баргаштаи  ин  хазинаи  маънӣ,  бешубҳа,  натиҷаи  таҷрибаи  воқеияти  зиндагӣ  –  аз  овони  ҷавонӣ,  камолот,  бурду  бохти  раҳи  ниҳоят  мушкил  ва  озмудани  бахти  хеш  дар  уқёнуси  пурталотуми  сиёсат  ба  манфиати  сарҷамъ  кардани  миллати  парешони  худи  ӯ  мебошад.  Гавҳар  аз  баҳр  баровардан  –  гузаштан  аз  ҷон  аст.  Дар  олам  ҳақиқати  номуайян  нест.  Ҳақиқат  доимо  мушаххас  аст.  Давлат  сохтан  аз  сарзамине,  ки  аз  он  амалан  ва  танҳо  номи  ҷуғрофӣ  боқӣ  монда  буд,  ҳамин  мантиқро  дорад.  Ҳарорат  ва  ҷозибаи  маъниҳои  ифодакардаи  Пешвои  миллат  чунин  воқеиятро  тасдиқ  мекунад.  Ҳамин  аст,  ки  «Дар  ин  маънӣ  сухан  бояд,  ки  ҷуз  Саъдӣ  наёрояд,  Ки  ҳарч-аз  ҷон  бурун  ояд,  нишинад  лоҷарам  бар  дил».
Ҳамзамон  бо  ин,  фурсатро  муносиб  шумурда,  хотиррасон  бояд  кард  ва  итминон  аст  ҳамагон  ин  нуктаро  таъйид  хоҳанд  намуд,  ки  маъниофаринӣ,  сухандонӣ  ва  санъати  суханварии  Сарвари  давлат  ҳамсони  шахсияти  ин  инсони  воқеан  таърихӣ,  бесобиқа  ва  нотакрор  аст.  Агар  устод  Садриддин  Айнӣ,  ҳамчун  алломаи  даврон,  бо  амиқ  донистани  нозукиҳои  адабиёти  беш  аз  ҳазорсола  ва  нақди  забони  зиндаи  гуфтугӯӣ  аз  созандагони  забони  адабии  ҳозираи  тоҷик  бошад,  Пешвои  миллат  бо  эҷоди  асарҳои  илмӣ,  муҳимтар  аз  ҳама,  истифодаи  олимонаи  забони  модарӣ  онро  машҳур  ва  ҷаҳонӣ  гардонд. 
Эҷоди  асарҳои  илмӣ,  ибрози  мавқеи  сиёсӣ  дар  шакли  паём,  баёния,  суханронӣ,  гуфтугӯи  мустақим  бо  халқ  аз  ҷониби  Сарвари  давлат  аввалин  таҷриба  дар  таърихи  давлатдории  тоҷикон  аст.  Дар  ин  ҳуҷҷатҳо  ва  ибрози  ақидаҳо  муҳимтарин  сабк,  усул,  роҳ  ва  воситаҳои  давлатдорӣ,  раҳбарии  ҷомеа  дар  лаҳзаҳои  мураккаб  ва  такдирсози  миллати  тоҷик  ифодаи  худро  ёфтаанд. 
Ҳаётан  зарур  аст,  ки  барои  наслҳои  имрӯз  ва  оянда  ин  хирадсолорӣ  ва  оини  давлатдории  Пешвои  миллат  дар  асоси  методологияи  илмӣ  мавриди  тадқиқ  қарор  бигирад.  Чунин  омӯзиш  фарогири  тамоми  соҳаҳои  давлатдорӣ  –  сиёсати  дохилӣ  ва  хориҷии  кишвар  бошад.
С.  ЯТИМОВ,  доктори  илмҳои  сиёсӣ, 
узви  вобастаи  Академияи  илмҳои
Ҷумҳурии  Тоҷикистон
Бознашр аз маҷаллаи "Илм ва ҷомеа" № 2 (15), соли 2019


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 11.04.2019    №: 69-70    Мутолиа карданд: 364

18.09.2019


Харбузаҳои 25 - килограмма

Суиқасд ба ҷони Президенти Афғонистон Ашраф Ғанӣ

Дар Душанбе ба ифтитоҳи масҷиди калонтарин дар Осиёи Марказӣ омодагӣ мебинанд

Вохӯрии нахустини Путин ва Зеленский мумкин аст моҳи октябр баргузор шавад

Медведев давраи нави муносиботи Москва ва Пекинро эълом дошт

Низомиёни Ироқ ба марҳилаи нави мубориза алайҳи «Давлати исломӣ» шурӯъ карданд

17.09.2019


“ДУШАНБЕ – ҚАЛБИ ТОҶИКИСТОН”. САЗОВОРИ ҶОЙИ АВВАЛ

16.09.2019


Мулоқоти Маҳмадсаид Убайдуллоев бо Муҳаммадтақии Собирӣ

Ҳамкориҳо бо Созмони ҷаҳонии гумрук густариш меёбанд

Дар шаҳри Хоруғ маркази нави хизматрасонии ширкати Тсеll кушода шуд

ЧЕМПИОНАТИ ҶАҲОН

ҚАЛЪАИ ҲУЛБУК. Бозёфти таърихии мансуб ба асрҳои IX – X

Ҷаҳон дар як сатр

Тоҷикистону Британия Палатаи савдо таъсис доданд

Сарвазири Шӯрои давлатии Чин Россияро барои кишвараш шарики калидӣ хонд

Пристайко: «Дар муносиботи Киев ва Москва «ях об мешавад»

05.09.2019


Ҷаҳон дар як сатр

СОҲИБКОР СОҲИБВАТАН АСТ

НОҲИЯИ АЙНӢ. Зиндагӣ ранги тоза мегирад

03.09.2019


Россия ба пешниҳоди ҳамкорӣ ба Макрон посух дод

Миллион нафар амрикоӣ ба ҷойҳои бехавф кӯчонда хоҳанд шуд

Ҳалокати 20 сарбози неруҳои амниятӣ дар вилояти Қундуз

ИМА ва Чин ба молҳои якдигар боҷҳои нав ҷорӣ карданд

ТАЭКВОН – ДО. Дурахши варзишгарони тоҷик дар чемпионати ҷаҳон

Ҷаҳон дар як сатр

РОFУН. Таъсиси хатсайрҳои нави сайёҳӣ

29.08.2019


Раҳмон Озода Эмомалӣ сафири Созмони байналмилалии «Занони сиёсатмадори роҳбар» дар Тоҷикистон таъйин гардид

Вохӯрии Сироҷиддин Муҳриддин бо Ҷейми Флай

ҶОМИ ПРЕЗИДЕНТИ ТОҶИКИСТОН НАСИБИ ТЕННИСБОЗОНИ ТОҶИКУ ӮЗБЕК ГАРДИД

САРИДОРАИ БОЙГОНӢ. Мизи мудаввар бахшида ба Ҷашни Истиқлолияти давлатӣ

Ҷаҳон дар як сатр

ИШТИРОКИ ҲАЙАТИ ТОҶИКИСТОН ДАР КОНФРОНСИ БАЙНАЛМИЛАЛӢ ОИД БА ҲИФЗИ МЕРОСИ ФАРҲАНГӢ

МТС. ЯК КОНФРОНСИ МУҲИМ

28.08.2019


ИДИ КАДУ ДАР ДУШАНБЕ


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед