logo

фарҳанг

 ЧАКАН - ҲУНАРЕ, КИ ЗАВОЛ НАМЕЁБАД

Чакан навъе аз ҳунарҳои мардумии миллати тамаддунофари тоҷик мебошад, ки аз ҷониби ЮНЕСКО ба рӯйхати мероси фарҳангии ғайримоддии башарият шомил карда шуд. Он таърихи беш аз 1800 – сола дошта, нахустин намунааш дар Тоҷикистон аз ҳудуди деҳаи Иттифоқи ноҳияи Фархор аз тарафи бостоншиносон кашф гардида буд. Дар он нақши «Дарахти ҳаёт» бо услуби классикӣ рӯи матои абрешимӣ бо ранги бунафш тасвир шудааст. Дар вилояти Хатлони Тоҷикистон чакан як ҷузъи муҳими либоси арӯсу домод ба шумор меравад. Дар ин ҷо тоқиҳои домодҳоро бо гулдӯзиҳои чакан оро медиҳанд ва занону духтарон дар рӯзҳои тӯй ва иду маросимҳо куртаи чакан ба тан мекунанд.
Дар бораи равияҳои гуногуни гулдӯзӣ ва сабкҳо, офариниш ва таърихи он муҳаққиқони зиёде, аз қабили Бобринский, Винокурова, Широкова, Юнусова, Рӯзиев, Додхудоева, Аминова ва дигарон маълумот дода, изҳор намудаанд, ки дар гулдӯзиҳо бештар аз 700 намуди нақшу нигор истифода мешаванд, ки онҳо дар навбати худ боз ба се намуд - ислимӣ, ҳандасӣ ва хаёлӣ ҷудо мешаванд. Дар баробари ин, муҳаққиқон ҳунари кашидадӯзиро ба муҳити зист вобаста дониста, онро ба гулдӯзии кӯҳистонӣ ва водигӣ тақсим кардаанд.
Дар ибтидо либосҳои чаканро дарбориён - шахсони маъруфу мартабадор истифода мекарданд. Бо гузашти солҳо мардуми одӣ низ ба он дастрасӣ пайдо намуданд. Истифодаи рангубор дар ҳунари чакандӯзӣ ба табиати макони зисти ҳунарманд вобастагӣ дорад. Нақшдӯз кӯшиш менамояд, ки бо истифодаи риштаҳои гуногунранг тароват ва зебоии маҳали хешро тибқи тахайюлоти худ дар рӯи матоъ инъикос намояд. Одатан курта, сӯзанӣ, тоқӣ, болишт, чойпӯш, бардеворӣ, гаҳворапӯш, чойхалта, камарбанд, ҷойнамоз, рӯймолча гулдӯзӣ мешаванд. Ҳар нақши болои матоъ ном дорад, чунончи косагул, пайи зоғак, аштак, гули анор, барги бед, бодомак, ислимӣ, каҷак, лола, тоҷи хурӯс, булбул, думи товус, моҳу ситора, пайи гунҷишк ва ғайра.
Имрӯзҳо нақшу нигори пироҳани занона бештар бо риштаи абрешимӣ, ки худи ҳунарманд бофтаву ранг мекунад, дӯхта мешавад. Омодасозии либоси чакан заҳмати зиёд ва маҳорати баланди касбиро талаб мекунад. Ин ҳунар аз насл ба насл аз замонҳои пеш то ба имрӯз омада расида ва бо омехташавии фарҳангу тамаддунҳо такмил ёфтааст.
Вақте дар бораи чакан сухан мегӯянд, қабл аз ҳама бонуҳои ҳунарманди чакандӯзи шаҳри бостонии Кӯлоб пеши назар меоянд. Гарчанде ки ин ҳунар дар ҳама манотиқи Тоҷикистон роиҷ бошад ҳам, чакандӯзони кӯлобӣ маъруфияти хосеро миёни дӯстдорони ин навъи ҳунар касб намудаанд. Ва чаканҳои дӯхтаи онҳо бо зебоиву нафосати махсуси худ фарқ мекунанд.
Ҷилваи гулдӯзиҳои ин ҳунармандон дар ҷашну маърака ва чорабиниҳои расмии фарҳангӣ дар дохил ва хориҷи кишвар васеъ истифода мешаванд ва ин ҳунарест, ки ҳеҷ вақт завол нахоҳад ёфт.
 
С. МИРЗОЕВ,
омӯзгори Донишгоҳи давлатии Кӯлоб
ба номи Абуабдуллоҳи Рӯдакӣ


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 20.05.2019    №: 95    Мутолиа карданд: 83

24.06.2019


Президенти Филиппин моҳи октябр ба Россия меояд

Трамп бо Эрон омодаи гуфтушунид буданашро тасдиқ намуд

Дар Ҳиндустон афтидани хайма боиси марги 14 нафар шуд

СУҒД. Оғози мусобиқаи байналмилалӣ

"ФИЛОСОФИЯ ОТДЫХА" имкониятҳои сайёҳии Тоҷикистонро таҳлил намуд

Ҷаҳон дар як сатр

21.06.2019


Мулоқоти Хайринисо Юсуфӣ бо Валериу Кивер

Ҳамоиш бахшида ба таъмини устувории макроиқтисодӣ

Муаррифии натиҷаҳои фаъолият дар самти безараргардонии башардӯстонаи минаҳо

20.06.2019


Гумерова: «Омӯзгорони рус дар Тоҷикистон мондан мехоҳанд»

СММ: «Ҳиндустон дар нуфуси аҳолӣ баъди 8 сол аз Чин мегузарад»

Пекин тавсеаи ёрии иқтисодӣ ва башарӣ ба Сурияро зарур мешуморад

Дар Ҷопон ҷазои ҷисмонии кӯдаконро манъ карданд

Ҷаҳон дар як сатр

19.06.2019


Дар Кӯлоб Фестивали ҷумҳуриявии дӯстии ҷавонон баргузор шуд

Баррасии вазъ ва дурнамои ҳамкориҳо

Боздид аз Муассисаи давлатии «Боғи миллии Ваҳдат”

ПАНҶАКЕНТ. Омодагиҳо ба ҷашни фархунда

Писарбачаи тоҷик дар Хабаровск дӯсташро аз чоҳи оби ҷӯш наҷот дод

Тоҷикистону Беларус: «Муҳокимаи тақвияти ҳамкориҳои низомӣ»

Си Ҷинпин азми сафари Ҷумҳурии Халқии Демократии Корея дорад

Ҷаҳон дар як сатр

12.06.2019


ХУҶАНД. "Зирвеко" ба фаъолият мепардозад

Муаррифии асари Си Ҷинпин «Дар бораи идоракунии давлатӣ»

Баргузории конфронси сайёҳӣ дар Рашт

Масоили низоми бонкӣ матраҳ гардид

Дар Чин аз обхезии тобистона 6,75 миллион нафар зарар дид

Дар Ӯзбекистон рӯйхати идҳои касбиро Рӯзи китобдор афзуд

Дар Ҷопон ба солхӯрдаҳо шаҳодатномаи вижаи ронандагӣ медиҳанд

Сокини Британия дар лотерея Ј123 миллион бурд намуд

Ҷаҳон дар як сатр

11.06.2019


Песков: «Путин ба Тоҷикистон ва Қирғизистон сафар мекунад»

Иштироки роҳбарони 11 кишвар дар ҳамоиши Бишкек

Президенти Қазоқистон аз хусуси роҳҳои ҳалли мушкилоти иҷтимоӣ ҳарф зад


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед