logo

иҷтимоиёт

АШКОНИЁН ВА ТАЪРИХИ КУҲАНИ МАРЗБОНӢ

Занҷираи шоҳони Ашконӣ (Гударз, Бежан, Гев) ба ҳамосаи миллӣ роҳ ёфта, пас аз  авлоди Соми Найрам (Сом, Зол ва Рустам) дувумин хонадони бонуфуз маҳсуб мешуданд. Хонадон аз Кашводи зарринкулоҳ ибтидо мегирад ва писараш Гударз – паҳлавони бузург соҳиби 78 писару набера ва дирафши Ковиёнро нигоҳбон буд. Далели фаровон дорем, ки ҳаким Фирдавсӣ аз таърихи шоҳони Ашконӣ бохабар буд ва диловарию фазилати эшонро дар «Шоҳнома» фаровон ёд овардааст.
Ашкониён силсилаи давлатдории юнони (селевки)-ро  шикастанд ва бунёдгузорони Хуросон гардиданд. Аз Ашк  то ба Меҳрдод ва ворисонаш империяе бунёд карданд, ки 500 сол устувор буд.  Онҳо дар 18 подшоҳӣ, аз ҷумла дар Арманистон, Гурҷистон, Агвания (Албанҳо) ҳукумат доштанд. Шоҳони Ашконӣ низоми мукаммали марзбонӣ бунёд ниҳода, худ унвони марзбонро гирифтанд. Волии деҳот Дизпат унвон дошт. Ӯ дар диж менишаст ва заминҳои гирду атрофро нигаҳбонӣ мекард. Сатрап (Шаҳрпат)  нозири вилоят маҳсуб мешуд. Сарвари шаҳрпатҳо Марзбон буд, ки водии паҳновари маъмуриву марзиро идора мекард.
Лашкари Портҳо - сипоҳ хонда ва қисмат мешуд ба пиёда ва савора. Вале нақши асосиро саворагони сабукбор ва вазнинбор ба дӯш доштанд. Дар таърихи куҳан лашкари савораи онон назир надошт. Бо чобукиву чустӣ ва шевотирӣ ҳарос меангехтанд, ки аз табиаташон бармехост.
Юстин навиштааст: «Ҳама ҳолат онҳо саворанд: Дар набард, ба меҳмонӣ рафтан, адои корҳои шахсӣ, хизмати давлатӣ; савора саёҳат мебароянд, дар суҳбат бо якдигар ва ҳангоми тиҷорату машварат рӯи  аспанд». 
Шуҷоату диловарии ин размандагон буд, ки лашкари муназзами юнониёнро торумор ва сершумортарин неруҳои империяи Румро аз байн бурданд. Дар амнияти давлат муҳорибаи Қарҳа (Ҳаррон) аҳамияти калон дошт. Лашкари румӣ беш аз 50 ҳазор бо сарварии Красс ба Порт ҳуҷум овард. Сарлашкари Ашкониён Сурано ки ҳанӯз 30 - сола  набуд, онҳоро имкон дод ба дохили давлат ворид шаванд ва якбора зарба зад. Сурано ҳамонест, ки дар адабиёти Шарқу Ғарб прототипи Рустами достонаш медонанд. Ин муҳориба 9 майи соли 53 то милод рух дод. Нахуст садои нақораҳо дили румиҳоро ба ларза овард ва чун портиҳо чодар аз китф партофтанд, пеши  чашми румиҳо алангаҳои оташ ҷилвагар шуд, ки зиреҳи портиҳо аз фӯлоди зард буд. Чашмонашонро Офтоб дар ин ҷило гирифт ва худро бохтанд румиҳо, - менависад Плутарх.
Дар ин муҳориба 20 ҳазор румӣ кушта, 10 ҳазор ба асорат афтод. Красс бо писараш кушта ва дирафшҳои румӣ сарнагун шуд. Миқдори боқимондаро Сурано ба Рум  роҳнамун кард, то аз тавоноӣ ва неруи  Ашкониён ахбор бубаранд. Бо ҳамин рӯҳи ғарбиён шикаст ва дар ҳазорсолаҳои пасин онҳо ҷуръати ба Шарқ лашкар кашиданро аз хотир бароварданд.
Дар робита ба ин муҳориба дар дафтари Ҷавоҳирлаъл Неҳру аз 26 - уми апрели соли 1932 омадааст: «Дар як номаам аз шикасти румиён дар Ҳаррон ёдовар шудам. Портҳо империяи Селевкро, ки 300 сол ҳукумат дошт, аз миён бурданд. Ҳамонҳо буданд, ки румиҳоро торумор карданд ва минбаъд империяи навзуҳури  Рум ҷуръат надошт, ки ба Шарқ ҳамла кунад».
Дақиқан ҳазор сол баъд И. Сталин ба роҳбурди пайкори Ҳаррон ишора кард. Ӯ ҳамлаи лашкари мусаллаҳу ҷангдидаи Олмонро дар назар дошт, ки ба умқи сарзамин даромада, дар остонаи Маскав меистоданд. Таъкид кард, ки «Портиёни бостон усули зидди чунин ҳамлаҳоро мешинохтанд ва Крассу неруҳояшро ба дохилии кишвар кашонданд ва баъд ба  ҷиддиёт ба ҳамла даст заданд ва ононро нобуд карданд».
Аз ин маълум мешавад, ки  И. Сталин аз таърихи Ашкониён бохабар буд. Дар ин ҷо шубҳае нест, зеро ки Гев ва ворисонаш дар саргаҳи давлатдории  гурҷиҳо меистоданд. Беҳуда нест, ки 9 майро Рӯзи ғалаба баргузид, ки ба ғалабаи Портиён ба румиҳо дар иртибот мебошад.
Ашкониён  (Портиҳо), ки паҳлавонӣ ва паҳлавӣ аз он овон аст, бо тоҷикон қаринтаранд. «Вис ва Ромин»-и Гургонӣ ва достони «Гӯрғӯлӣ» («Пури Гӯр, Гӯрзод») заминаи портӣ доранд.
Ба қавли Клоус Шипман, «дар баробари омили иқтисодӣ ангезаи дигаре дар миён буд, ки онро ангезаи миллӣ метавон номид, зеро Ашкониён султа ва забони юнониро аз миён бурданд ва фарҳанги миллиро ҷойгузини он карданд».
Ҷонибеки АСРОРИЁН


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 03.06.2019    №: 105    Мутолиа карданд: 402
15.01.2021


ҶАМЪБАСТИ ОЗМУНИ “ОМӮЗГОРИ СОЛИ ТОҶИКИСТОН – 2020”

ҶАЛАСАИ СИТОДИ КОРӢ ОИД БА ТАҶЛИЛИ 30-СОЛАГИИ ИСТИҚЛОЛИЯТИ ДАВЛАТӢ БАРГУЗОР ШУД

МАОРИФ. НАТИҶАГИРӢ АЗ ФАЪОЛИЯТИ ВАЗОРАТ

НАВИДҲОИ ФАРҲАНГ

ТОҶИКИСТОН. БОЗ ЯК ШИРКАТ БА БОЗОРИ САЙЁҲӢ ВОРИД ГАРДИД

РӮЙДОДҲОИ ИЛМӢ

12.01.2021


 ҶДММ «ММК АГРО» МАЙДОНИ ГАРМХОНАИ ИННОВАТСИОНИРО МЕАФЗОЯД

 РАШТ: МУЛОҚОТИ  РАИСИ  МАҶЛИСИ НАМОЯНДАГОН  БО  ИНТИХОБКУНАНДАГОН

 ШАҲРИ ГУЛИСТОН: АВҶИ СОХТМОНИ ИНШООТИ ҶАШНӢ

 ТАФСИЛОТИ ЯК ҶИНОЯТ. Ё ЧАРО «ҚОЗӢ»-И АВФШУДА ПАСИ ПАНҶАРА РАФТ?

 ТАЪСИСИ КОРХОНАИ НОДИРИ ИЛМИВУ ИСТЕҲСОЛӢ

 ТАЪМИНИ МАРКАЗҲОИ ИЛМӢ ВА МУАССИСАҲОИ ТАЪЛИМӢ БО РЕАКТИВҲОИ КИМИЁӢ

 ПЕШНИҲОДИ БОСТОНШИНОСОН БА ЮНЕСКО

08.01.2021


ВОХӮРИИ МАҲМАДТОИР ЗОКИРЗОДА БО СОКИНОНИ НОҲИЯИ САНГВОР

ДАВРИ ҶУМҲУРИЯВИИ ОЗМУНИ «МУРАББИИ СОЛИ ТОҶИКИСТОН – 2020» ОҒОЗ ГАРДИД

НАВИДҲОИ ФАРҲАНГӢ

МИЁНИ ТОҶИКИСТОНУ ӮЗБЕКИСТОН БОЗ ЯК БУНГОҲИ НАЗОРАТӢ КУШОДА ШУД

ҶАҲОН ДАР ЯК САТР

ДУШАНБЕ. ОЗМУНИ МАЪРИФАТАФЗО ҶАМЪБАСТ ШУД

БМТ АЗ ИҚДОМИ НАҶИБИ САРВАРИ ДАВЛАТ ҶОНИБДОРӢ КАРД

07.01.2021


ДАНҒАРА. ВУСЪАТИ КОРҲОИ НИҲОЛШИНОНӢ

ВАРЗИШ

САТҲИ ҶАҲОНИИ ФАҚР БОРИ АВВАЛ ДАР 22 СОЛИ ОХИР БОЛО РАФТ

ҶАҲОН ДАР ЯК САТР

РУЙДОДҲОИ ИЛМӢ

06.01.2021


ТАҚДИМИ ТЕХНИКА БА КИШОВАРЗОНИ НОҲИЯҲОИ ДЕВАШТИЧ ВА ШАҲРИСТОН

СУҒД. 92 ИНШООТИ ТАНДУРУСТӢ БА ИСТИФОДА ДОДА ШУД

ҲАР КӢ ХАНДОНАД ЯТИМИ ХАСТАРО...

ПУТИН ВА МЕРКЕЛ МАСЪАЛАИ ИСТЕҲСОЛИ ВАКСИНАИ ЗИДДИ COVID-19 - РО БАРРАСӢ КАРДАНД

ҶАҲОН ДАР ЯК САТР

05.01.2021


ҶАҲОН ДАР ЯК САТР

МАЪМУРИЯТИ БАЙДЕН НИЯТИ БО РОССИЯ ДОИР БА ССҲ БА МУВОФИҚА РАСИДАН ДОРАД

WORLD JUDO MASTERS

ОЗМУНИ ҶУМҲУРИЯВИИ «КИТОБИ СОЛ – 2020». ҒОЛИБОН МУАЙЯН ШУДАНД

04.01.2021


ХОВАЛИНГ БА ҶАШНИ 30 - СОЛАГИИ ИСТИҚЛОЛИЯТИ ДАВЛАТӢ ОМОДА МЕШАВАД


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед