logo

фарҳанг

"ЗАБОНИ МИЛЛАТ – ҲАСТИИ МИЛЛАТ". АСАРЕ, КИ ҲУВИЯТИ МИЛЛИРО КАМОЛ МЕБАХШАД

Баъди ба даст овардани Истиқлолияти давлатӣ дар таърихи миллати тоҷик саҳифаи тозае боз гардид, ки аз чанд ҷиҳат барои мардуми Тоҷикистон муҳим арзёбӣ мегардад. Зеро то ин замон на танҳо озодиҳои сиёсӣ маҳдуд мешуданд, балки меъёрҳои илмӣ низ дар қолаби идеологияи шӯравӣ ва чаҳорчӯбаи интернатсионализм роҳандозӣ мегардиданд. Яъне, таваҷҷуҳ ба масъалаҳои худшиносӣ, худогоҳӣ, ҳофизаи таърихӣ ва ҳувияти миллӣ барои малул гаштани хотири баъзе дӯстон нораво маҳсуб меёфт.

Аммо, баъди тулӯи хуршеди истиқлолият ҳамаи дарҳои баста боз гардида, дар китоби илми ҷаҳонӣ саҳифаи ҷадиде бо номи тоҷикшиносӣ буруз намуд ва «акнун аз файзи истиқлолият мо имкон пайдо кардем, ки омӯзишу таҳқиқи таърих, забон ва фарҳанги худро бидуни бими «ранҷи дӯстон» ва бе ороишҳои дурӯғин, ки таърихи мо аслан ба онҳо ниёзе надорад, анҷом диҳем».
Тӯли солҳои соҳибистиқлолӣ осори зиёди илмӣ дар соҳаҳои гуногун навишта шуд, ки, бешак, яке аз беҳтарини онҳо асари мондагори «Забони миллат – ҳастии миллат»-и Эмомалӣ Раҳмон мебошад. Асар доир ба забон ва таърихи пурифтихору фоҷиабори он ва дар асоси сарчашмаҳои муҳим таълиф гардидааст. Дар ин асари арзишманд баробари масъалаҳои дигар, ҳувияти миллӣ яке аз масоили меҳварӣ мебошад, ки аз ибтидо то интиҳо чун хати сурх намудор аст.
Забон як бахши муҳим ва асосии ҳувияти миллӣ ба шумор меравад. Он дар муаррифии асолати миллӣ нақши мондагор дорад ва маҳз бо дарназардошти ин аҳамият онро шиносномаи миллат гуфтаанд. Ҳамчунин, ба таъбири муаллифи китоби мавриди назар, «забон, дар маҷмӯъ, як қисмати муҳим ва ё ба ибораи дигар як бахши нигорандаи таърихи халқи мо буда, оинаест, ки дар он роҳи дуру дарози тайкардаи халқи тоҷик бо ҳама шебу фарози он инъикос ёфтааст».
Далели дигари ҷузъи ҳувияти миллӣ будани забон дар он аст, ки вақте миллат забонашро дигар мекунад, ҳувияти он низ дигар мешавад. Дар арсаи таърих басе миллатҳоеро медонем, ки бо сабаби аз байн рафтани забонашон худшиносии қавмашон низ гум шудааст ва беҳуда нест, ки номи аксар забонҳо аз номи миллатҳо гирифта шуда, маълум мегардад, ки ин ду мафҳум ҳамрадиф ҳастанд. Масалан, замоне ки арабҳо бо нияти тарвиҷи дини ислом манотиқи мухталифро ба тасарруф дароварданд, забону лаҳҷаҳои зиёде дар зери фишори забони онҳо ва фарҳанги исломӣ ҷойи худро тиҳӣ гузоштанд ва ҳувияти қавмии соҳибонашон фаромӯш гардид. Сарнавишти лаҳҷаҳои романии Ситсилия, забонҳои қабилаҳои соҳилҳои Африқои Шимолӣ, забони қибтии Миср, забон ва гӯишҳои оромии Сурия, Фаластин, Ироқ ва ғайраро метавон далели ин гуфтаҳо ҳисобид.
Зикр намудан бамаврид аст, ки забон ва ҳувияти миллӣ тӯли таърих ҳамеша тавъам буда, ҳастии миллатро наметавон бидуни яке аз инҳо, ки ҳамдигарро такмил медиҳанд, тасаввур намуд. Чуноне ки дар китоби «Забони миллат – ҳастии миллат» - и Эмомалӣ Раҳмон бо бурҳони қотеъ собит шудааст, аввалин наҳзатҳои тоҷикӣ бар зидди бегонагон, бавижа арабҳо, аз забон шурӯъ шуд. Охири солҳои 80 - уми асри гузашта низ дар Тоҷикистон аввалин падидаҳои истиқлолхоҳӣ аз ҳимояи забон шурӯъ шуд, ки ба ин масъала низ дар асар ишора шудааст.
Дар китоби «Забони миллат - ҳастии миллат» чуноне ки зикр намудем, масъалаи ҳувияти миллӣ дар бобҳои «Даврабандии таърихии забони тоҷикӣ» ва «Забони мо дар давраи истилои араб ва нахустин сулолаҳои эронитабор» бурузи бештар дорад.
Аз мутолиаи асар ва баррасиву таҳлилҳои Пешвои миллат маълум мегардад, ки забон  рукни ҳастии миллат, шиносномаи он ва ҷузъи ҷудонопазири ҳувияти миллӣ ба шумор меравад. 
А. ОДИНАЕВ, устоди Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи Бобоҷон Ғафуров


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 11.07.2019    №: 131    Мутолиа карданд: 223

26.01.2020


Тасдиқи рамзи "30 - солагии Истиқлолияти давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон"

Тасдиқи рамзи "Солҳои рушди деҳот, сайёҳӣ ва ҳунарҳои мардумӣ" эълон гардидани солҳои 2019 - 2021

Ноҳияи Дӯстӣ. Қонуншиканиҳо коҳиш меёбанд

ТОҶИКИСТОН ВА ӮЗБЕКИСТОН. Таъсиси корхонаи муштараки истеҳсолӣ

Файзобод. Рӯ ба рушд

ОЗМУНИ ЧИНИИ "ОВОЗИ ТИЛЛОӢ". Ғолибон муайян шуданд

"ҶОМИ РУШД – 2020". Тоҷикистон дар финал

Дар Чин усули табобати коронавирусро пайдо намуданд

Путин вохӯрии панҷ аъзои доимии Шӯрои амнияти СММ - ро пешниҳод намуд

Макрон пешниҳоди Путинро дар бораи вохӯрии кишварҳои аъзои доимии Шӯрои амният хуш пазируфт

Эътилоф амалиёти низомиро дар Ироқ боздошт

Меркел дар Давос бо сарони Ироқ ва Афғонистон вохӯрд

Ҷаҳон дар як сатр

23.01.2020


ҶОМИ ФФТ. Маросими қуръакашии минтақаи Душанбе доир шуд

Озмуни «Ҳунарҳои ороишӣ аз санг» доир мегардад

Усулҳои муосири муқовимат ба ифротгароии хушунатомез миёни ҷавонон

Мубориза бо коррупсия — кори дастаҷамъона

Ба ҶДММ “РСМ Тоҷикистон” иҷозатнома дода шуд

Ӯзбекистон аз харидорони асосии сементи тоҷик аст

Меркел бо Си Ҷинпин натоиҷи конфронси Берлин оид ба Либияро баррасӣ намуд

Солеҳ ва Трамп масъалаи аз Ироқ баровардани сипоҳи хориҷиро мавриди муҳокима қарор доданд

Котиби давлатии ИМА бори аввал ба Минск меояд

Ба сокинони Ухани бинобар хурӯҷи коронавирус тарки шаҳрро манъ карданд

Ҷаҳон дар як сатр

22.01.2020


Лигаи чемпионҳо. Ғалабаи "Истиқлол" бар "Локомотив"

ОЗМУН БАХШИДА БА РӮЗИ ҚУВВАҲОИ МУСАЛЛАҲ

Гутерреш: «Ҷамъомади кумитаи муштарак оид ба Либия мумкин аст 28 январ баргузор гардад»

Трамп бо Лондон созишномаи тиҷоратиро муҳокима кардан мехоҳад

Барои офаридани ваксинаи русӣ бар зидди коронавируси чинӣ ним сол зарур аст

Дар Лубнон бори нахуст зан вазири мудофиа шуд

Дар Чин собиқ сарвари Интерпол барои пора 13,5 сол паси панҷара меравад

Ҷаҳон дар як сатр

Маъюбон. Махзани ягонаи электронӣ таъсис ёфт

21.01.2020


"ҶОМИ РУШД – 2020". Тоҷикистон тими Исландияро шикаст дод


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед