logo

иқтисод

ҶАНГАЛ. АНДЕШАҲОЕ, КИ БОЯД ГУФТ

Тайи солҳои бесарусомонии 90 – уми асри гузашта, дарахту буттаҳои ҷангалзори мамлакат, ки 20 дарсади масоҳати Тоҷикистонро ташкил медоданд, барои ҳезум бераҳмона бурида шуданд ва тибқи маълумоти расмӣ, ба камтар аз 4 дарсад баробар шуд.

Дар Тоҷикистон ҷангал асосан моликияти давлат аст. Тамоми ҷангалзор ба ҷангали гурӯҳи якум (сарфнашаванда) мутааллиқ буда, фаъолияти хоҷагиҳои ҷангалпарварӣ ба ҳифзу беҳтар кардани ҳолати он равона гардидааст. Дар Тоҷикистон монанди Россия бешазорони анбӯҳ мавҷуд нестанд, балки асоси ҷангалзорро бешаҳои камдарахту арчазорон (қаторкӯҳҳои Зарафшон, Ҳисор, Туркистон, Олой) ташкил медиҳанд. Писта дар ноҳияҳои Фархор, Данғара, Панҷ, Хуросони вилояти Хатлон ва водии Ҳисор (дар майдони беш аз 80 ҳазор гектар) мерӯяд ва маҳсулоти зудхариди содиротӣ маҳсуб меёбад. Чормағззорҳо дар ноҳияҳои Муъминободу Шамсиддини Шоҳин ва ноҳияҳои тобеи ҷумҳурӣ бештаранд. Ҳамчунин, қисмати калони ҷангал аз дарахтони заранг, фарк, ар - ару сафедор, тирак, бед, ангат, сарву санавбар ва буттазорон иборат аст.
 Солҳои охир Ҳукумати кишвар ва Агентии хоҷагии ҷангал барои рушди ҷангалпарварӣ ва васеъ намудани ҳудуди ҷангалзор кӯшиши фаровон ба харҷ медиҳанд. Ҳар сол ба андозаи на кам аз 2000 гектар зиёд кардани майдони ҷангал  дастури Ҳукумат ва вазифаи муҳими ҷангалпарварон арзёбӣ мешавад. Тибқи маълумоти Агентии хоҷагии ҷангал, танҳо тайи моҳҳои гузаштаи соли равон қариб 420 гектар (аз ҷумла дар вилоятҳои Хатлон 155 ва Суғд қариб 56 гектар) ҷангалзор бунёду барқарор  кардаанд.
Дар ҳамин ҳол соли гузашта шахсони аз маърифати экологӣ бехабар – қӯруқшиканҳо (браконйер) 753 маротиба ба буридани дарахтон ва дигар амалҳои мамнӯъ дар ҷангалзорҳо даст задаанд, ки хеле таассуфовар аст.  Чунин амалҳо, ки моҳиятан онҳоро метавон зиддиватандӯстӣ ном бурд, мутаассифона, ҳоло ҳам идома доранд. Аламовар он аст, ки қӯруқшиканҳо, сарфи назар аз фарҳанги қадимаи суннатии экологии тоҷикон ва мақоли миллии «сарбурию тарбурӣ як аст», дарахтонро дар айни сабзишашон - таротар мебуранд.
Пас аз мустаҳкам гардидани пояҳои давлатдорӣ ба шарофати Истиқлолияти давлатӣ ва Ваҳдати миллӣ дар Тоҷикистон муносибат ба ҷангал, идора ва истифодаи босамари он куллан дигар шуд. Принсипҳои идоракунии ҷангал пойгоҳи қонунӣ касб намуда, устувор гардиданд.
Мутаассифона, дар ҳамин ҳол ҳам самаранокии истифодаи ҷангалзор дар Тоҷикистон ҳанӯз дар сатҳи дилхоҳ нест. Дар мамлакат то ҳол пойгоҳи ягонаи муътамади иттилоотии шаффоф оид ба ҷангал ташаккул наёфтааст ва мониторинги доимӣ гузаронда намешавад.
Ба андешаи олими соҳа Нуралӣ Ҳисайнов, директори Пажӯҳишгоҳи илмию тадқиқотии Агентии хоҷагии ҷангал, Ҳукумати ҷумҳурӣ рушди соҳаи ҷангалро дар меҳвари таваҷҷуҳ қарор дода бошад ҳам, чанд омили табиие вуҷуд дорад, ки ба татбиқи барномаҳои  ҷангалпарварӣ ва рушди босуръати ҷангалпарварӣ дар Тоҷикистон халал мерасонанд. 
- Тоҷикистон дар минтақаи иқлими зудтағйирёбанда ҷойгир аст. Гармиҳои ғайримуқаррарии тобистон, ҳавои гирифта, боронҳои шадиди пайдарпай ё беборонии  тӯлонӣ, жола, ҳавои дамгири бешамол, чангу ғубор (хокбориш), ки солҳои охир зиёдтар рух медиҳанд, на танҳо ба ҷангалпарварӣ, балки ба тамоми соҳаи кишоварзӣ зиёни азим мерасонанд. Тағйирёбии глобалии иқлим низ боиси зуд – зуд сар задани офатҳои табиат гардида, аксаран хисороти зиёд ба бор меорад. Ғайр аз инҳо, омилҳои субъективии инсонӣ (антропогенӣ), масалан, ба чарогоҳҳои тобистонаю зимистона рондан ва дар ҷангалзори ҷавон чарондани чорво барои рушди ҷангалпарварӣ  монеа пеш меоранд. Инчунин, аксари бешазорон дар шафати чарогоҳҳо ҷойгиранд ва зиёни расондаи чорво, хусусан ба навниҳолҳо, ҳамеша эҳсос мешавад. Як василаи зиёд намудани майдони ҷангал  он аст, ки ба ҷангалзори навбунёд то 20 сол наздик шудани чорворо роҳ надиҳем ва назоратро қатъӣ ба роҳ монем, - гуфт зимни суҳбат Нуралӣ Ҳисайнов.
«Алъон ҷомеаи ҷаҳонро мушкилоти доғи тағйирёбии иқлим ба ташвиш овардааст. Тоҷикистон бояд ба пайомадҳои ғайриинтизори манфии ин раванд омода шавад ва табиати нодиру зебои худро эмин нигоҳ дорад.
Коҳишёбии босуръати майдони ҷангал барои шабакаи умумии экологии Тоҷикистон хатари ҷиддӣ пеш оварда, ба нестшавии ҳайвоноту набототи нодир, эрозияи (вайроншавии қабати ҳосилхези) хок, табдили иқлим, зудтар об шудани пиряхҳо, хушкшавии чашмаҳо ва фоҷиаҳои дигари хурду бузург  боис мешавад». Чунин андеша доранд коршиносони Агентии ҳамкориҳои байналмилалии Олмон (GIZ) дар Тоҷикистон.
Рушди ҷангалпарварӣ ба мутобиқшавии сокинон ба тағйирёбии глобалии иқлим (гармшавии саросарӣ), равнақи рӯиши рустаниҳо ва саршумори ҳайвоноти нодир, афзоиши арзишҳои табиӣ ва ҳаҷми истеҳсоли маҳсулоти баландарзиши содиротӣ (писта, бодом, чормағз, ангат, асал, буттамеваю рустаниҳои доруворӣ ва ғайра), масолеҳи арзони бинокорӣ, рушди босуръати сайёҳии экологию шикорӣ ва дар маҷмӯъ, барои  беҳтар шудани шароити зиндагии мардум, хусусан сокинони деҳот, мусоидат мекунад. Пас, барои анҷом додани ин амали хайр месазад, ки ҳар лаҳзаро ғанимат шуморем, ҷангал сабзонем ва бо қонуншиканҳо мубориза барем.
Сафаргул АЛИМОВА,
Ташрифулло САЪДУЛЛОЕВ,
«Ҷумҳурият»


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 11.07.2019    №: 131    Мутолиа карданд: 187

15.10.2019


Иштироки низомиёни тоҷик дар машқҳои СААД дар вилояти Нижегород

Иттиҳоди Аврупо аз Туркия баровардани сипоҳашро аз Сурия талаб намуд

Ҷоизаи Нобел оид ба иқтисодро барои талоши мубориза бо қашшоқӣ супурданд

Назарбоев ва иштиёқи расмкашӣ

Ҷаҳон дар як сатр

14.10.2019


Роҳи Помир ба панҷгонаи зеботарин роҳҳои дунё шомил гардид

Дар Ҷопон аз тӯфони «Хагибис» 33 нафар ҳалок гашт

Трамп маблағеро ном бурд, ки Вашингтон дар ҷангҳои Шарқи Наздик масраф кардааст

Астронавти амрикоӣ рекорди ба кайҳон баромадани кайҳоннавардони русро пас мегузорад

Ҷаҳон дар як сатр

11.10.2019


Боздиди қариб 8 миллион нафар аз ғурфаи Тоҷикистон дар намоишгоҳи Чин

СААД дар Бишкек вокуниши муштарак ба ҳолатҳои фавқулодаро баррасӣ намуд

Ҷаҳон дар як сатр

10.10.2019


Ёддошти тафоҳум ба имзо расид

Вохӯрии вазирони корҳои дохилии Тоҷикистону Россия

Душанбе ва Димишқ бозгашти тоҷикистониёнро аз Сурия баррасӣ намуданд

Меркел ва Ҷонсон оид ба Brexit ба мувофиқа омада натавонистанд

Барнаул лидерҳои ҷавони кишварҳои Осиёро гирд овард

Ҷаҳон дар як сатр

08.10.2019


ТОҶИКОБОД. 40 НАФАР БА САФИ ҚУВВАҲОИ МУСАЛЛАҲ ПАЙВАСТ

Мулоқоти Қоҳир Расулзода бо роҳбарони ҳайатҳои давлатҳои аъзои САҲА

Ҳамоиш ба муносибати Рӯзи забони давлатӣ дар Тошканд

Бизнес - форуми сайёҳии Тоҷикистону Қирғизистон

СММ амнияти кӯдакони Афғонистонро боиси нигаронӣ хонд

Бонки ҷаҳонӣ Тоҷикистонро ба рӯйхати кишварҳои ислоҳотгар ворид намуд

Ҷаҳон дар як сатр

07.10.2019


ВМКБ. Нақшаи даъват иҷро шуд

ҲИСОР. Ташкили аввалин бозори минтақавии ҳунармандӣ

Ихтирои доруи заъфи дилу раг дар Канада

Сарвари Ӯзбекистон санҷиши фаъолияти сомонаҳои мақомоти давлатиро дархост намуд

ҶХД-и Корея музокирот бо ИМА - ро то охири сол қатъ кард

Дар чор шаҳри калони Россия амали террористӣ пешгирӣ гардид

Ҷаҳон дар як сатр

03.10.2019


Путин: «ИИАО бояд бо СҲШ ва АСЕАН иртиботи қавӣ дошта бошад»


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед