logo

иқтисод

ШОЛИПАРВАРӢ. ЧӢ ГУНА ҲОСИЛИ БАЛАНД ГИРЕМ?

Вусъат бахшидани кишти босамари шолӣ ҳамчун зироати серғизою пурарзиш  аз ҳадафҳои асосии олимону мутахассисони Институти зироаткории Академияи илмҳои кишоварзии ҷумҳурӣ ба ҳисоб меравад. Зеро биринҷ баъд аз гандум дар ҷаҳон муҳимтарин зироат ва яке аз манбаҳои асосии ғизо маҳсуб меёбад. Ҳамчунин, онро барои истеҳсоли спирт, крахмал, орд ва пиво истифода мебаранд. Истеъмоли солонаи биринҷ дар Тоҷикистон барои як нафар қариб  17 кило муқаррар шудааст.
Мардуми мо аз биринҷ таому ғизоҳои зиёд омода менамояд. Оши палав, ширбиринҷ, шавла, ялама, шулла, биринҷи дампӯхт, фарш бо булғорӣ, ширшулла ва ғайра. Ташкили озмунҳо ва иди биринҷу шолӣ бо дастгирии Ҳукумати кишвар  нишони таваҷҷуҳи хосса ба анъанаю ҳунарҳои пурҳикмати гузаштагон ва соҳаи шолипарварӣ мебошад.
Барои самари бештар рӯёндан аз кишти шолӣ зарур аст, ки то муҳлати кишт хоки қабати шудгор каме намӣ ва моддаҳои ғизоии ҳаракаткунандаро дошта бошад. Аз ин лиҳоз нигоҳ доштани  қабати нарми  майдалунда  ва лонаи зичи тухмӣ, ғункунии моддаҳои ғизоии дастрас ва  тозакунии майдонҳо аз алафҳои бегона вазифаи асосии коркарди хоки замини шолӣ ба шумор мераванд.
Кишти асосии шолиро ба 140с расондани ҳарорат дар чуқурии 5 сантиметраи замин дар навоҳии ҷануб даҳаи охири моҳи апрел ва  дар самти  шимоли кишвар даҳаи аввали моҳи май оғоз менамоянд. Кишти такрорӣ асосан баъди ҷамъоварии ҳосили ғалла, сабзавот ва картошкаи барвақтӣ сурат мегирад. Баъди пошидани пору ва нуриҳои маъданӣ ба чекҳо об cap дода, майдонро лойомоч менамоянд. Кишти такрорӣ дар  кишвар то 15 июн ва бо тухмию  ниҳолҳо бояд гузаронда шавад. Кишт бо ниҳолҳои солими 30 - 35 - рӯза ва 4 – 5 - барга афзал аст. Ба ин хотир 40 рӯз қабл аз кишти такрорӣ бо ниҳол ба парваришгоҳ пошидани  нурии сулфати аммоний 5 килограмм  ба 100 метри мураббаъ, суперфосфат 3 - 4 кило ва намаки калий 3 – 4 кило муҳим буда,  хокро бо диск ё сихмола коркард менамоянд. Ҳамчунин, тухмии тар ва нешкашидаро бояд кишт намуд. Олимони Институти зироаткорӣ ҳисоб намуданд, ки барои таъмини 10 сотиқ майдони кишт бо ниҳол 1 сотиқ парваришгоҳи ниҳол рост меояд. Парваришгоҳ дар сатҳи баланди агротехникӣ бояд дар заминҳои ҳосилхезу офтобрӯ нигоҳубин шавад.
Барои  кишти босамари  такрории  шолӣ  бо ниҳол дар ҳар гектар замин 60 - 70 кило тухмӣ рост меояд.  Ғайр аз ин шолӣ дар кишт бо кӯчат ба касалию ҳашароти зараррасон камтар дучор мешавад ва алафҳои бегона низ дар майдони он камтар мерӯянд.
Истифодаи тухмии хушсифат яке  аз омилҳои асосии рӯёндани ҳосили баланд мебошад. Олимони институт дар Стансияи таҷрибавии Панҷакент дар самти тарҳрезии агротехнологияи парвариши шолӣ дар шароити водии Зарафшон корҳои чашмрас иҷро кардаанд. Тӯли  5 соли охир ду навъи нави шолиро офарида,  ноҳиябандӣ карданд.  Навъи “Саразм” ба ифтихори 5500 - солагии ин мавзеи таърихӣ ва “Панҷрӯд” ба ифтихори зодгоҳи Устод Абуабдуллоҳи Рӯдакӣ  номгузорӣ шуд. Навъҳои мазкур бо маҳсулнокии баланд ва устуворӣ  ба хобравии поя, касалиҳо, рехтани дони хӯша аз дигар навъҳо бартаранд. Дар шароити риояи пурраи агротехнологияи парвариш 70 - 80 сентнер - гектар ҳосил медиҳанд. Дар заминҳои стансия  оид ба   кишти шолии навъи «Саразм» бо ниҳол ҳангоми кишти такрорӣ  давоми се сол таҷриба гузаронда  шуд. Кишти шолӣ бо ниҳол ба андозаи 20 x 20 сантиметр ва чор ниҳол дар як ҷой то  85 сентнер – гектар самар ба бор меорад.
Истифодаи об ва нурӣ дар замини шолӣ қоидаҳои хос дорад. Як рустании шолӣ дар шароити Тоҷикистон дар давраи нашъунамо 5 литр об сарф мекунад. Аз рӯи ҳисоби гидромодул дар 1 гектар шолизор 17 - 25 ҳазор метри мукааб  об истифода мешавад. Дар шароити Тоҷикистон вобаста ба хок барои тавлиди 1 тонна  шолӣ ва ҳамин миқдор ниҳол 25 кило нуриҳои азотии фосфорӣ сарф мешавад. Ин нишондодҳо аз лиҳози  шароити хоку иқлим, навъи шолӣ ва сифати дон тағйир хоҳад ёфт. Бисёрии касалиҳо ва сифати пасти дони шолӣ аз сабаби норасоии нуриҳо ба вуҷуд меоянд. Додани ғизои якум аз ҳисоби 40 дарсади нурии нитрогенӣ дар давраи панҷазанӣ дар шакли карбамид дода мешавад. Ғизои дуюм  аз ҳисоби 30 дарсади нурии нитрогенӣ  якҷо  бо 30 дарсади нурии фосфорӣ ва 50 дарсади нурии калий  дода мешавад. Барои гирифтани ҳосили 45 - 50 сентнер - гектар ҳосили дони шолӣ дар кишти такрорӣ меъёри истифодаи нурӣ чунин аст: N 150 -180, P 80 -110,  К 60 – 80 кило ва таносуби элементҳои гизоӣ NPK 1 х 0,65 х 0,4 аст.
Шоликорӣ яке аз бахшҳои афзали соҳаи кишоварзии ҷумҳурӣ ба шумор рафта, барои таъмини амнияти ғизоии аҳолӣ мавқеи намоёнро ишғол менамояд. Кору фаъолияти олимони Институти зироаткории АИКТ низ ба он равона шудааст, ки бо ихтирои навъу усулҳои натиҷаовар ҳаҷми истеҳсоли шолӣ афзунтар ва анбори мамлакат аз ин ғизои арзишманд ғанӣ гардонда шавад. Дар давраи Истиқлолияти давлатӣ дастовардҳои мутахассисону олимони институт дар самти офаридани навъҳои нави зироатҳои кишоварзӣ, аз ҷумла шолӣ  ва омӯзишу роҳандозии технологияи муосири парвариши онҳо назаррас аст. Офаридани навъҳои серҳосили шолӣ -  «Саразм» - у «Панҷрӯд» аз дастовардҳои камназири онҳо буда, имрӯзҳо  дар соҳаи шолипарварӣ  истифода мешаванд. 
     
Раҳмон САИДЗОДА, директори Институти зироаткории АИКТ,
номзади илмҳои кишоварзӣ,
Диловари  ШЕРАЛӢ, директори Стансияи таҷрибавии Панҷакент


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 30.10.2019    №: 204    Мутолиа карданд: 1127
10.07.2020


ТОҶИКИСТОН. АЗ COVID – 19 БОЗ 56 КАС ШИФО ЁФТ

41 000 СОМОНӢ БАРОИ МУБОРИЗА БО COVID – 19

ҚОҲИР РАСУЛЗОДА АЗ ШАҲРИ НОРАК ВА НОҲИЯИ ЁВОН ДИДАН НАМУД

ХОРУҒ. РӮ БА РУШД

ҶОМИ КФО – 2020. БОЗИҲОИ МАРҲИЛАИ ГУРӮҲӢ ДАР ТОҶИКИСТОН ДОИР МЕШАВАД?

09.07.2020


ТОҶИКИСТОН. ШУМОРАИ ШИФОЁФТАГОН АЗ COVID – 19 АЗ 5000 ГУЗАШТ

«ОИЛА, КӮЧА, МАҲАЛЛА, ДЕҲА, ДЕҲОТ ВА ШАҲРАКИ БЕҲТАРИН». ОЗМУНЕ, КИ СОКИНОНИ СУҒДРО БА ОБОДОНӢ ТАЛҚИН МЕКУНАД

ДУШАНБЕ. ТАҲТИ РАЁСАТИ АЗИМ ИБРОҲИМ ҶАЛАСАИ КОРӢ БАРГУЗОР ШУД

ШАҲРИ ТУРСУНЗОДА. КОРҲОИ ФАҲМОНДАДИҲӢ САМАР ДОРАНД

«ОВОЗИ САМАРҚАНД» КИТОБҲОИ ХУДРО РӮНАМОӢ КАРД

ВАНҶ. ОБ АСТ, КИ ОБОДИСТ

ТАБИБОНИ ЛАХШ: «ҒАМХОРИҲОИ ПЕШВОИ МИЛЛАТ БА МО НЕРУ МЕБАХШАД»

ФУТЗАЛ. БОЗИИ СУПЕРҶОМИ ТОҶИКИСТОН – 2020 КАЙ БАРГУЗОР МЕГАРДАД?

ТАЪКИДИ СИ ҶИНПИН АЗ ЗАРУРАТИ ҲАМКОРИИ ГУСТУРДАИ ЧИНУ РОССИЯ

ҶАҲОН ДАР ЯК САТР

08.07.2020


ИСФАРА. КОРХОНАИ ПОЙАФЗОЛДӮЗИИ «САМАНД» БА ФАЪОЛИЯТ ШУРӮЪ НАМУД

ДАР ТОҶИКИСТОН АЗ КОРОНАВИРУС 4965 БЕМОР ШИФО ЁФТ

Сафари гурӯҳи ҳукуматӣ ба ВМКБ

«МАЪРИФАТ. ВАҚТЕ КИ КИТОБХОНА ҲОЛИ ТАБОҲ ДОРАД»

ВМКБ. ВАЗИР АЗ ҶАРАЁНИ СОХТМОНҲО ДИДАН КАРД

“СОМОН ЭЙР” БА ДУБАЙ ВА МИНСК ПАРВОЗҲОИ МАХСУС АНҶОМ МЕДИҲАД

САДОҚАТИ «САДОҚАТ»

ЛИГАИ ОЛӢ. КОРШИНОСИ ВАРЗИДА САРМУРАББИИ ДАСТАИ "КӮКТОШ" ТАЪЙИН ГАРДИД

ДАР ОЛМОН БА ТАҲКИМИ МУНОСИБАТ БО РОССИЯ АВЛАВИЯТ МЕДИҲАНД

ҶАҲОН ДАР ЯК САТР

07.07.2020


ТОҶИКИСТОН. 4914 ГИРИФТОРИ БЕМОРИИ COVID – 19 ШИФО ЁФТ

БОЗГАШТИ ШАҲРВАНДОНИ ТОҶИКИСТОН АЗ ҚАЗОҚИСТОН ВА ӮЗБЕКИСТОН

FINA МЕХОҲАД МАВҚЕАШРО ДАР БО МУСТАҲКАМ НАМОЯД

СУТ БА ВАКСИНАИ РОССИЯ АЛАЙҲИ COVID - 19 ЭЪТИМОД ДОРАД ВА ДАР ИН САМТ ХОСТОРИ ҲАМКОРИСТ

ҶАҲОН ДАР ЯК САТР

06.07.2020


ТОҶИКИСТОН. ШУМОРАИ СИҲАТШУДАГОН АЗ КОРОНАВИРУС БА 4858 НАФАР РАСИД

НОҲИЯИ ДАРВОЗ. СОҲАИ ФАРҲАНГ БА ДАСТГИРӢ НИЁЗ ДОРАД

РАШТ. КИШТИ КАРТОШКА ДАР 3047 ГЕКТАР

КӮЛОБ. БА МАҲАЛЛАИ ЛОҲУТӢ ОБИ ТОЗА ОМАД

ЧЕМПИОНАТИ ТОҶИКИСТОН – 2020. ҒАЛАБАИ НАВБАТИИ "ИСТИҚЛОЛ"


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед