logo

маориф

Кириллӣ беҳтар ё арабӣ?

Изҳороти ахири Нуриддин Саидов, вазири маорифи кишвар, дар бораи хати форсии арабиасос  бори дигар баҳсҳои зиёдеро дар доираи коршиносону адибон ба миён овард. Нуриддин Саидов дар робита ба ҳамин мавзуъ дар ҳузури хабарнигорон андешаи худро чунин баён доштааст: "Яъне касе дар Тоҷикистон мухолифи омӯзиши хати ниёгон нест ва хуб аст, ки равшанфикрон ба хотири ошноии хубтар ба мероси аҷдод хати форсиро бидонанд, вале ин кори шахсии ҳар нафар аст ва саросар аз сириллик ба форсӣ гузаштани кишвар дар ҳоли ҳозир зарур нест".
Нуриддин Саидов ягона нафаре нест, ки муқобил будани худро ба иваз кардани алифбои кишвар баён дошта бошад. Аммо ҳар нафаре, ки то имрӯз чунин мавқеъ интихоб намудааст, дар расонаҳои  мустақил зери тозиёни танқид қарор гирифта, дар баъзе мавридҳо ӯро хоини миллат ва ё  пантуркист меноманд, ки аз ҳақиқати ҳол фарсахҳо дур мебошад. Яке аз чунин мақолаҳо бо сарлавҳаи "ТУРКТОЗиҳои Иброҳим Усмон ё Эмомалӣ Раҳмон?" дар матбуоти даврӣ ба нашр расида буд.
Мақолаҳо дар   ин мавзӯъ хеле зиёданд, аммо дар ин росто аҳсант ба профессор  Иброҳим Усмонов, ки аз аввал то имрӯз дар ақидаи худ устувор боқӣ мондааст. Ӯ ба дарки масъулияти баланди олимӣ ва бо эҳсоси ватандӯстиву миллатпарастӣ бар зидди ҳамаи онҳое, ки хати форсии арабиро кӯр-кӯрона аз худ кардаанд ё аз фарти дӯстиашон бо шаҳрвандони Эрону Афғонистон аз хати кириллӣ рӯ гардондаанд, дар муқовимат қарор дорад.
Ба ақидаи  Иброҳим Усмонов барои  миллати тоҷик ҳам хати арабӣ бегона аст, ҳам хати кириллӣ: "Мо, мутаассифона, дар таърихамон хеле дар масъалаи хат паропар кардем. Гарчи мо аввалин мардуми хатдори олам ҳастем, зеро "Авесто"-ро дар қарни 14-и пеш аз мелод навиштаем, бо омадани Искандар хати юнониро қабул кардем ва 500 сол бо ин хат навиштем ва баъд хатҳои дигар. Хати арабӣ ба овози тоҷикӣ мувофиқат намекунад. Яъне дар он ҳарфҳое ҳастанд, ки тоҷикон талаффуз карда наметавонанд. Масалан, овози Т, С, Ҳ, З, А-и тоҷикӣ бо чанд ҳарф ифода мешавад, ки тоҷик онро талаффуз карда наметавонад". Дар воқеъ 70 соле, ки хати кириллиро мо истифода мебарем, онро ҳам мисли имлои арабӣ  мувофиқ ба забони тоҷикӣ кардаем. Ҳарфҳои бегонаро, ки теъдодашон 4-то буд аз байн бурдем, ки дар натиҷа хати кириллӣ ба мисли хати арабӣ ба мо тоҷикӣ гардид.
Имрӯз ба касе пӯшида нест, ки бо тағйир додани хати кириллӣ ба хати форсии арабиасос ҳади ақал мо боз  бист сол  қафо хоҳем монд. Инро ҳамагон дарк мекунанд, ҳатто он шахсоне, ки даъвои иваз кардани хатро доранд.
Зимнан барои омӯхтани хати форсӣ ва дигар хату забонҳо дар кишвар шароити мусоид фароҳам  аст, ки бо камтарин маблағ  метавонем онро аз худ намоем. Ҳамзамон дар Тоҷикистон марказҳои омӯзиши хати форсӣ амал мекунанд, ки барои хоҳишмандон ройгон аст.
Дар ҳамин робита яке аз ҷонибдорони дигари хати кириллӣ профессор Баҳриддин Камолиддинов тағйири хати алифбо ва мушкилии онро дар дигар кишварҳо эҳсос кардааст. Ӯ бовар дорад, ки барои гузаштан ба хати нав вақти бисёр ва пули калон талаб мешавад. Ӯ дар як мусоҳибааш чунин баён дошта буд: "Як-ду сол пеш бо роҳи Ӯзбекистон гузаштам, назарам афтид, ки ҳоло ҳам дар роҳҳо чанд хатҳо ҳаст. Ба ин калонсолҳои Ӯзбекистон ҳеҷ розӣ нестанд, ки онҳо ба хати лотинӣ гузаштанд. Чунки пештар калонсолони онҳо маҷаллаву газетаҳоро ба хати кирилӣ мехондаанд, акнун ба ин хат мактабҳо оҳиста-оҳиста гузашта истодаанд. Кори осон нест миллионҳо одамро аз сари нав саводнок кардан, ин боз маблағи зиёд талаб мекунад".
Имрӯз шахсоне, ки даъвои гузаштан ба хати арабиро доранд, магар дарк накардаанд, ки бо зуд-зуд иваз кардани хат ба  мушкилиҳои ҷиддӣ рӯ ба рӯ мешавем ва рафъи онҳо бароямон кори осон нахоҳад буд?!   
  Бо итминон метавон гуфт, ки гузаштан ба хати арабӣ, ин  даъвои ватандӯстони дурӯғин аст. Онҳо бо ҳар роҳу восита мехоҳанд, ки суръати пешрафти Тоҷикистонро боз доранд.

Ҷамшеди ДИЛОВАР


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 24.01.13    №: 14    Мутолиа карданд: 3738
21.06.2021


«TOUR DE TAJIKISTAN». Мусобиқае, ки дастовардҳои кишварро муаррифӣ мекунад

МИНТАҚАИ РАШТ. 51 МИЛЛИОН ҚАРЗИ ИСТИФОДАИ БАРҚ

ШАҲРИ ТУРСУНЗОДА. ДАСТГИРИИ КИШОВАРЗОН БАРОИ СОДИРОТИ АНГУР

ТОҶИКОБОД. САМАРИ ЯК ҲАМКОРӢ

КАЙФАР

70 СОЛ ДАР РОҲИ ОМӮЗИШИ ТАЪРИХ ВА ФАРҲАНГИ МИЛЛАТ

НУРОБОД. ВАҚТЕ КИ ЗАМИН МАҚСАДНОК ИСТИФОДА МЕШАВАД...

11.06.2021


СУҒД. НАПАРДОХТАНИ ҲАҚҚИ ИСТИФОДАИ ОБ МУШКИЛИ ҲАЛТАЛАБ БОҚӢ МЕМОНАД

08.06.2021


ҲИСОР. Муовини Сарвазир аз иншооти ҷашнӣ дидан кард

КИТОБХОНАҲОИ ХУРДИ САЙЁР ТАҶРИБАИ НАВ ДАР РОҲИ ДОНИШАНДӮЗӢ

САЙЁҲӢ. БАРРАСИИ МАСОИЛИ РУШД МИЁНИ ҶУМҲУРИҲОИ ТОҶИКИСТОН ВА ӮЗБЕКИСТОН

ИҶТИМОИЁТ. НИЁЗМАНДОН ҲАМЕША МАВРИДИ ТАВАҶҶУҲАНД

ТОҶИКИСТОН ВА ӮЗБЕКИСТОН. УФУҚҲОИ НАВИ ҲАМКОРӢ

МАРАФОНИ ВЕЛОСИПЕДРОНӢ БАРГУЗОР МЕШАВАД

«ҶУМҲУРИЯТ» ДАР КОБУЛ. СИПОСИ ЛАШКАРӢ БА РӮЗНОМАИ № 1- И ТОҶИКИСТОН

04.06.2021


ФУТЗАЛ

Путин бори дигар шаҳрвандонро ба эмгузаронӣ даъват намуд

Ҷаҳон дар як сатр

10 ДОВТАЛАБИ БЕҲТАРИН

03.06.2021


ВКХ Чин: «Муносиботи Чин бо Россия дар сатҳи олӣ қарор дорад»

КИТОБИ КОРМАНДИ «ҶУМҲУРИЯТ» БА ЗАБОНИ ӮЗБЕКӢ НАШР ШУД

МИНТАҚАИ КӮЛОБ. ГУРӮҲИ ТАБЛИҒОТӢ НАЗДИКИ 50 ВОХӮРӢ АНҶОМ ДОД

02.06.2021


Лавров: «Россия ба иқдомҳои муғризонаи ИА аксуламал нишон медиҳад»

ҶАҲОН ДАР ЯК САТР

ДАНҒАРА. ҲАДАФ: ҲИФЗИ ҲУҚУҚИ КӮДАКОН

26.05.2021


ЁДБУДИ НАФАСБЕК РАҲМОНӢ

28 май Путин бо Лукашенко вомехӯрад

Ҷаҳон дар як сатр

БОКС

ШУНАВАНДАГОНИ КУРСИ “ЗАН - САРВАР” - И ВМКБ СОҲИБИ ШАҲОДАТНОМА ГАРДИДАНД

25.05.2021


Р А Ш Т. ЁРӢ БА ЗАРАРДИДАГОНИ ВИЛОЯТИ ХАТЛОН

21.05.2021


"ШАБЕ ДАР ОСОРХОНА"-И МИЛЛИИ ТОҶИКИСТОН

ҶАЛАСАИ ШӮРОИ ВАЗИРОНИ КОРҲОИ ХОРИҶИИ СААД

19.05.2021


ВОХӮРИИ СИРОҶИДДИН МУҲРИДДИН БО ВЛАДИМИР МАКЕЙ

ДАСТРАСӢ БА ИТТИЛООТИ СУДӢ. ҚАБУЛИ ЛОИҲАИ ҚОНУНЕ, КИ МАҚОМОТИ СУДИРО БА ВАО НАЗДИК МЕСОЗАД


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед