logo

фарҳанг

СУХАН ВА СУХАНВАРӢ

Васфи сухан ва суханварӣ, яъне ситоиши калом, фасоҳату балоғат, маҳорати суханварӣ, хушгӯйӣ, бадеҳагӯйӣ, сухандонӣ, доди сухан додан ва ғайра дар осори адибони мо аз мақоми баланд бархӯрдор мебошад. Воқеан, дар шеъру адаби мо қаламкаше нест, ки ба ин мавзӯъ рӯ наоварда бошад.
Дар «Авасто», дар осори паҳлавӣ, дар осори адибони замони Сомониён ва баъд аз он мо бо афкору орои ибратомӯз вомехӯрем, ки ба сухан ва суханварӣ ихтисос дода шудаанд. Ин гуфтори Абушакур забонзади хоссу ом аст:
Шунидам, ки бошад забони сухан
Чу алмоси буррону теғи куҳан.
Сухан бифканад минбару дорро,
Зи сӯрох берун кашад морро.

Аммо васфи сухан ва суханварӣ дар «Шоҳнома» густариш ва танаввуи зиёд пайдо менамояд. Фирдавсӣ дар ин асар на танҳо сухан ва суханвариро васф менамояд, балки роҷеъ ба аҳамияту ҷойгоҳ, шарту шароити он низ изҳори назар менамояд ва дар ин замина доди сухан медиҳад. Ӯ суханро ёдгори бегазанд ва ҷовидона медонад ва мегӯяд:
Сухан монад андар ҷаҳон ёдгор,
Сухан беҳтар аз гавҳари шоҳвор.

Мусаллам аст, ки сухан баёнгари шахсият ва бозтобдиҳандаи фикру андешаи гӯндаи он аст. Аз ин рӯ, мақсаду мароми инсонро аз сухани ӯ метавон фаҳмид ва ташхис дод. Ба гуфтаи Абдураҳмони Ҷомӣ:
Ҳар чи ба дил ҳаст зи поку палид,
Дар сухан ояд асари он падид.

Сухан дар зиндагии инсон мақоми бузург дорад. Он ҳам мекушад, ҳам зинда мекунад. Аз ин хотир, суханро шуарову удабо ба теғ монанд кардаанд, ки андаке беэҳтиётӣ метавонад сари соҳибашро ба боди фано биспорад.
 Сухан асосан ду навъ мешавад: сода ва мураккаб. Сухани сода писандида аст, аммо сухани мураккаб нописанд. Аз ин хотир, аҳли адаб, сухансанҷон, пажӯҳишгарон каломи печидаву мураккабро заъфи таълиф донистаанд ва халлоқи онро ҳамчун мутакаллиф, муғлақнавис мавриди интиқод қарор додаанд. Баръакс, сухани содаву табииро ҳунари муаллиф дониста, худованди онро ҳамчун устод сутудаанд, зеро ин гуна суханро ҳамагон - хоссу ом мефаҳманд, аз мазмунаш баҳраманд мешаванд, аммо каломи печидаро, ки бо такаллуфу санъатгарӣ ҳамроҳ аст, касе ба ҷуз муаллифаш намефаҳмад, аз мазмунаш баҳраманд намешавад.  
Аксар адибони бузург аз содагӣ ва равшан будани сухани худ меболанд, фахр менамоянд, зеро фасоҳат ва балоғати сухан дар содагию равонии он зоҳир мешавад. Ҳатто шоирони нозукхаёлу маъниофарине чун Урфию Калиму Соиб, ки дар садр ва авҷи сабки ҳиндӣ қарор доранд, на аз ашъори матину хаёлангез, рангину мамлу аз кинояву истиораву маҷози худ, балки аз каломи содаву равшан ва мазомини ҳамафаҳму омгири худ ифтихор меварзанд.
Хулоса, васфи сухан ва суханварӣ дар осори  адибони гузаштаву имрӯзаи мо ҷойгоҳи рафеъ дорад. Ин далели он аст, ки адибони мо масъулият ва маъмурияти худро дар назди мардум ва ҷомеа хуб дарк намудаанд ва осори арзишманд дар ин замина гузоштаанд, ки барои ҳамаи маконҳову замонҳо хидмат менамоянд. Воқеан, инсон аз соири мавҷудоти зинда бо нутқи худ фарқ мекунад. Ӯ маҳз тавассути нутқ, сухани дилпазиру ҷонфизо ҳаёти худро сару сомон мебахшад. Аз ин хотир, адибон суханро ҷон гуфтаанд ва сарвати бебаҳои ҳастӣ хондаанд.
Ҷамолиддин САИДЗОДА


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 02.07.2018    №: 129    Мутолиа карданд: 780
04.03.2021


ФОРУМИ ҶУМҲУРИЯВӢ ОИД БА БАЛАНД БАРДОШТАНИ МАЪРИФАТИ ҲУҚУҚИИ ЗАНОН

ШАҲРИНАВ. ГУЛГАШТИ НАЗДИ МУҶАССАМАИ МИРЗО ТУРСУНЗОДА НАВСОЗӢ МЕШАВАД

КАМОНВАРӢ

Муассисаҳои таълимии олии Россия дарҳояшонро барои донишҷӯёни хориҷӣ боз намуданд

ҶАҲОН ДАР ЯК САТР

03.03.2021


Мулоқоти Зулфия Давлатзода бо Мирвайс Ноб

Дар Доғистон хотираи ҳалокшудагони ҷангро гиромӣ медоранд

ҶАҲОН ДАР ЯК САТР

ФУТБОЛ. СИТОРАҲОИ ДУРАХШОНИ ВАРЗИШИ ТОҶИК

ИФТИТОҲИ МАРКАЗИ ДӮСТӢ ВА ҲАМКОРИИ СҲШ ДАР ТОҶИКИСТОН

ҚУЛЛАИ «РАҲИМ МАСОВ» ДАР ИШКОШИМ

ҶОМИ КФО – 2021

Путин ҷиҳати муколама бо ИМА ва дигар кишварҳо омода аст

ҶАҲОН ДАР ЯК САТР

01.03.2021


ВМКБ. ОЗМУНИ «ДАСТАРХОНОРОӢ» ҶАМЪБАСТ ГАРДИД

ФФТ БАРНОМАИ МАХСУСИ ПРЕЗИДЕНТ БАРОИ РУШДИ ФУТБОЛ ДАР ДЕҲОТ

«ҚОНУНИ ТИБ» БОЗНАШР ШУД

ТАЪСИСИ КОРХОНАИ ХУРДИ ИЛМӢ - ИСТЕҲСОЛИИ МАВОДИ ДОРУВОР

КОРВОНИ САЛОМАТӢ ДАР ЛАХШ

27.02.2021


Ҷаҳон дар як сатр

Си Ҷинпин изҳор намуд, ки Чин бар бенавоӣ комилан пирӯз гардид

Масъулиятро нисбат ба он мансабдорҳое, ки душаҳрвандӣ доранд, бояд сахттар намуд

ИМА имкони тамдиди ҳузури низомиёнашро дар Афғонистон истисно намекунад

Кишварҳои Иттиҳоди Аврупо ба таҳияи «шиносномаи эмкунӣ» - и ягона ба мувофиқа расиданд

ТЕННИС ВА НАҚШИ «ҶУМҲУРИЯТ» ДАР ОММАВИЯТИ ВАРЗИШ

25.02.2021


ХАДАМОТИ ГУМРУК. ҚОНУНШИКАНӢ КАМ ВА ПАРДОХТҲОИ ГУМРУКӢ ЗИЁД ШУДАНД

«ТОҶИКОН» ДАР ТОҶИКОБОД

АЗ РАШТ ТО ЛАХШ. АВЛАВИЯТ БА ТАВСЕАИ ЗАМИНҲОИ КИШТ

КИШОВАРЗӢ. 11 КОРХОНАИ ПАРАНДАПАРВАРӢ ТАЪСИС МЕЁБАД

TASHKENT GRAND SLAM 2021. ТОҶИКИСТОНРО КИҲО МУАРРИФӢ МЕКУНАНД?

ҶАҲОН

ҶАҲОН ДАР ЯК САТР

24.02.2021


ҶАҲОН

ҶАҲОН ДАР ЯК САТР

23.02.2021


ХИЗМАТИ ДАВЛАТӢ. СУОЛИ "ҶУМҲУРИЯТ" ОШКОР КАРД, КИ ДАР КАДОМ МАҚОМОТ БОНУВОН ҶАЛБ НАМЕШАВАНД


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед