logo

фарҳанг

ЧАКАН ВА ҲУВИЯТИ МИЛЛӢ

Аз сарчашмаҳои таърихӣ бармеояд, ки чакан ва чакандӯзӣ таърихи қадима дорад. Ҳунармандони мо дар ҳар давру замон кӯшиш мекарданд, ки зебоӣ ва рангорангии табиати замину офтоби ҷои зисти худро ба риштаи тасвир кашанд.

Ба андешаи олимони соҳа, чакандӯзӣ ва фалаксароӣ хосси мардуми қисмати ҷануби Тоҷикистон, яъне вилояти Хатлон аст. Дар замони соҳибистиқлолии Тоҷикистон Хатлон на танҳо маркази тарғиботи чакан, балки дорандаи мактаби ин ҳунари зебо ва навъҳои он маҳсуб мешавад.
Калимаи «чакан» - ро бо калимаҳои «чеканит», «чеканка» - и русӣ ва «чакома» - ву «чакомак» - и авестоӣ алоқаманд мекунанд. Дар ин маврид вобастагӣ ба нақшро дар назар доранд, яъне чакан ин нақш аст. Вожаи «чакан»-ро фарҳангномаҳои муътабартарину куҳан, чун «Бурҳони қотеъ», «Ғиёс-ул-луғот», «Мадор», «Рашидӣ» низ шарҳ додаанд.
Имрӯз нақши чакан дар сӯзаниҳои Самарқанду Бухоро, Истаравшан, Дарвозу Ванҷ, Вахёву Рашт, ва дар нақшҳои лаби остину лаби домони мардуми Шуғнону Рӯшон низ акс ёфтааст.  
Дар минтақаи Кӯлоб куртаи чакан яке аз пироҳанҳои муҳим барои ҷашни арӯсӣ ба ҳисоб меравад ва ҳар арӯс бояд ин ҳунари аҷдодиро аз худ кунад ва то барпо шудани ҷашни арӯсияш бо дастони худ барояш чодари нақшини чаканӣ омода намояд.
Писарҳо бошанд, дар ҷашни домодияшон ба сар тоқии чакан мегузоранд. Мардуми одӣ ҳам хонаҳои худро бо девориҳои пурнақшу нигори чаканӣ ва тирезаҳоро бо пардаҳои гулдӯзишуда оро медоданд. 
Дар гулдӯзии чакан тасвирҳои рамзнок ва мазмунҳои мифологӣ (афсонавӣ) оид ба табиати атроф, кайҳон, орзуву омоли мардум истифода мешаванд. Ҳар нақши дар болои матоъ дӯхташуда ном дорад, чунончи косагул, гули анор, барги бед, бодомак, лола, райҳон, тоҷи хурӯс, булбул, думи товус, моҳу ситора, офтоб, абр ва монанди инҳо. Риштаҳоро дар асрҳои гузашта худи ҳунармандон аз калобаи пахтагин тайёр ва бо гиёҳу моддаҳои химиявӣ ранг мекарданд. Ҳоло бошад, чакандӯзон асосан аз риштаҳои истеҳсолии  корхонаҳои ватанӣ истифода мебаранд.
Ба бар кардани либоси чакан дар сурату сирати бонувони мо ҳувият ва худшиносии миллиро бедор мекунад. Ин аст, ки дар ҳама намоишҳо, озмунҳо, барномаҳои консертӣ, ҷашнҳои арӯсӣ, идҳои оммавӣ ва маишӣ, ҳамчунин, тавассути фестивалу озмунҳои «Таронаи чакан», «Ҷилваи чакан», «Чакомаи гесу», «Андалеб»  ва ғайра ин ҳунар ва либоси мардумӣ, ки аз ниёгон ба мо боқӣ мондааст, ҳамчун муаррифкунандаи таъриху фарҳанги миллати тоҷик намоиш дода мешавад.
И. БАДАЛОВ,
устоди Донишгоҳи давлатии Кӯлоб
ба номи Абуабдуллоҳи Рӯдакӣ


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 10.07.2018    №: 135    Мутолиа карданд: 758
04.03.2021


ФОРУМИ ҶУМҲУРИЯВӢ ОИД БА БАЛАНД БАРДОШТАНИ МАЪРИФАТИ ҲУҚУҚИИ ЗАНОН

ШАҲРИНАВ. ГУЛГАШТИ НАЗДИ МУҶАССАМАИ МИРЗО ТУРСУНЗОДА НАВСОЗӢ МЕШАВАД

КАМОНВАРӢ

Муассисаҳои таълимии олии Россия дарҳояшонро барои донишҷӯёни хориҷӣ боз намуданд

ҶАҲОН ДАР ЯК САТР

03.03.2021


Мулоқоти Зулфия Давлатзода бо Мирвайс Ноб

Дар Доғистон хотираи ҳалокшудагони ҷангро гиромӣ медоранд

ҶАҲОН ДАР ЯК САТР

ФУТБОЛ. СИТОРАҲОИ ДУРАХШОНИ ВАРЗИШИ ТОҶИК

ИФТИТОҲИ МАРКАЗИ ДӮСТӢ ВА ҲАМКОРИИ СҲШ ДАР ТОҶИКИСТОН

ҚУЛЛАИ «РАҲИМ МАСОВ» ДАР ИШКОШИМ

ҶОМИ КФО – 2021

Путин ҷиҳати муколама бо ИМА ва дигар кишварҳо омода аст

ҶАҲОН ДАР ЯК САТР

01.03.2021


ВМКБ. ОЗМУНИ «ДАСТАРХОНОРОӢ» ҶАМЪБАСТ ГАРДИД

ФФТ БАРНОМАИ МАХСУСИ ПРЕЗИДЕНТ БАРОИ РУШДИ ФУТБОЛ ДАР ДЕҲОТ

«ҚОНУНИ ТИБ» БОЗНАШР ШУД

ТАЪСИСИ КОРХОНАИ ХУРДИ ИЛМӢ - ИСТЕҲСОЛИИ МАВОДИ ДОРУВОР

КОРВОНИ САЛОМАТӢ ДАР ЛАХШ

27.02.2021


Ҷаҳон дар як сатр

Си Ҷинпин изҳор намуд, ки Чин бар бенавоӣ комилан пирӯз гардид

Масъулиятро нисбат ба он мансабдорҳое, ки душаҳрвандӣ доранд, бояд сахттар намуд

ИМА имкони тамдиди ҳузури низомиёнашро дар Афғонистон истисно намекунад

Кишварҳои Иттиҳоди Аврупо ба таҳияи «шиносномаи эмкунӣ» - и ягона ба мувофиқа расиданд

ТЕННИС ВА НАҚШИ «ҶУМҲУРИЯТ» ДАР ОММАВИЯТИ ВАРЗИШ

25.02.2021


ХАДАМОТИ ГУМРУК. ҚОНУНШИКАНӢ КАМ ВА ПАРДОХТҲОИ ГУМРУКӢ ЗИЁД ШУДАНД

«ТОҶИКОН» ДАР ТОҶИКОБОД

АЗ РАШТ ТО ЛАХШ. АВЛАВИЯТ БА ТАВСЕАИ ЗАМИНҲОИ КИШТ

КИШОВАРЗӢ. 11 КОРХОНАИ ПАРАНДАПАРВАРӢ ТАЪСИС МЕЁБАД

TASHKENT GRAND SLAM 2021. ТОҶИКИСТОНРО КИҲО МУАРРИФӢ МЕКУНАНД?

ҶАҲОН

ҶАҲОН ДАР ЯК САТР

24.02.2021


ҶАҲОН

ҶАҲОН ДАР ЯК САТР

23.02.2021


ХИЗМАТИ ДАВЛАТӢ. СУОЛИ "ҶУМҲУРИЯТ" ОШКОР КАРД, КИ ДАР КАДОМ МАҚОМОТ БОНУВОН ҶАЛБ НАМЕШАВАНД


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед