logo

сиёсат

ТАШКИЛОТҲОИ ТЕРРОРИСТӢ. УМУМИЯТ ВА ФАРҚИЯТҲО

Муноқиша ва задухӯрди пайравони ҳизбу ҳаракатҳои динӣ - сиёсии ифротӣ дар маҳбаси шаҳри Ваҳдат, ки боиси марги 32 нафар гардид, ҳеҷ кадом шаҳрванди Тоҷикистонро бетараф гузошта наметавонад. Ин ҳодисаи мудҳиш мавриди ғаму андуҳи тоҷикистониён қарор гирифт.

Вале ин ҳодиса дар биниши шаҳрвандон фаҳмишҳои мухталифро ба вуҷуд оварда, аз ҷониби коршиносон низ ба таври гуногун баррасӣ гардид. Намояндагон ва роҳбарони ҳизбу ҳаракатҳои хусусияти экстремистӣ ва террористии фаъолияташон дар Тоҷикистон манъшуда, ба мисли ТТЭ ҲНИ, «Ансоруллоҳ», «Салафия», аз нигоҳи манфиатҳои сиёсии худ, ки ҳадафашон ғасби  ҳокимият аст, атрофи ин ҳодиса дар шабакаҳои интернетӣ иғво барангехта, кӯшиш менамоянд, бо ҷалби таваҷҷуҳ ба ин масъала, ба нуфузи давлати дунявии Тоҷикистон латма зананд. Махсусан, роҳбари фирории ТТЭ ҲНИ ва думравонаш, ки дар кишварҳои хориҷӣ зери сарпарастии хоҷагони худ зиндагии муфтхӯрона доранд, худро ҷабрдида нишон дода, мехоҳанд мардуми ноогоҳро ба гумроҳӣ баранд. Дар асл бошад, ҳодисаи мудҳиши шаби 19 майи соли ҷорӣ бори дигар симои террористию экстремистии гурӯҳҳои динӣ - сиёсии ифротиро ошкор месозад.
Ин ҳодиса собит сохт, ки гурӯҳҳои экстремистию террористӣ воқеан дин, Ватан ва миллат надоранд. Онҳо барои расидан ба мақсадҳои муғризонаи худ  ҳеҷ гуна қоида ва меъёрҳои дини исломро риоя намекунанд ва, баръакс, барои расидан ба ҳадафҳояшон исломро ҳамчун, ниқоб истифода бурда, дар муқобили Қуръону суннат қарор мегиранд. Агар Пайғамбари ислом (с) гуфта бошад, ки «Имон он аст, ки ба Худо ва фариштагони Ӯ, ба пайғамбарони Ӯ, ба тақдири некӣ ва бадӣ бовар намоӣ» ё худ ба саволи оё дар ин уммат гуноҳе ҳаст, ки ба куфр бирасонад?» ҷавоб дода бошад, ки «На магар ширк овардан ба Худо» аммо ин гурӯҳҳои динӣ - сиёсии экстремистию террористии номбурда, ки ҳама ба Худои ягонаву Пайғамбари Ӯ ва рӯзи қиёмату ҷазо баробар бовар доранд, ҳадисҳои Пайғамбари ислом (с) - ро пушти по зада, ба хотири ғаразҳои сиёсӣ ҳамдигарро ба куфр гунаҳкор карда, ба қатли ҳамдигар даст мезананд. Бо ин роҳ дар зеҳни мардум эҳсоси исломҳаросиро бедор месозанд, ки ба ҷуз бадном сохтани ислом чизи дигаре нест. Бинобар ин, дар ба вуқӯъ пайвастани ҳодисаи маҳбаси шаҳри Ваҳдат касе гунаҳгор нест, ба ҷуз мафкураи динӣ - сиёсии ифротии худи ин гурӯҳҳо.
Ҳарчанд ҳамаи ин гурӯҳҳо худро аҳли суннату ҷамоат меҳисобанд ва онҳоро табиати экстремистӣ, ихтилоф доштан ба низомҳои гуногуни давлатдорӣ, бегона будан аз манфиатҳои миллӣ, имондории зоҳирӣ, хизмат намудан ба хоҷагони бегона ва ғайра бо ҳам муттаҳид месозад, аммо манфиатҳои сиёсии онҳо, баъзан ё куллан, бо ҳам мувофиқ намеоянд. Ба ҳам мувофиқ наомадани манфиатҳои сиёсии онҳо, ононро ба ихтилофҳои динӣ - ақидавӣ низ бурдааст, ки бо ҳам оштинопазиранд. Пас, ин кадом манфиатҳои сиёсӣ ва бунбастҳои эътиқодӣ - сиёсие аст, ки онҳоро оштинопазир сохтааст.
1. Ҳар кадом гурӯҳ мехоҳад дар кишвар ё минтақа лидери динӣ - сиёсӣ бошад ва кӯшиш дорад дар фазои динӣ - сиёсии кишвар ё минтақа яккатоз гардад. Вақте солҳои 90 - уми садаи XX ва ибтидои асри XXI дар Тоҷикистон «Ҳизб - ут - таҳрир» фаъол гардид, С. А. Нурӣ мавқеашро нисбат ба ин ҳизби ифротӣ чунин муайян карда буд: «Ман фикр мекунам, ки ин гурӯҳ аз ду нигоҳ дар Тоҷикистон ҳаққи амал кардан надорад: динӣ ва ҳуқуқӣ. Аз нигоҳи динӣ дар Тоҷикистон як ҳизби характери динидошта вуҷуд дорад ва ҳоҷат ба таъсис ва фаъолияти ҳизби дигар нест. Агар онҳо хоҳанд, метавонанд аз тариқи ҳизби мо фаъолияти сиёсӣ намоянд, модоме ки хилофи қонун ва оинномаи ҳизби мо набошад. Аммо аз нигоҳи ҳуқуқӣ онҳо ба қайд гирифта нашудаанд ва наметавонанд дар Тоҷикистон фаъолият кунанд. Муносибати мо бо онҳо ҳамчун ҳизби ғайриқонунӣ хоҳад буд». Имрӯз ин даъворо мо дар фаъолияти ҳаракати «Салафия» низ мушоҳида мекунем, ки ин ҳама аз ихтилофу муборизаи ҳизбу ҳаракатҳои динӣ-сиёсии Тоҷикистон шаҳодат медиҳад ва ҳодисаи шаби 19 май инро собит сохт.
2. Консепсияи иҷтимоӣ-сиёсии ин ҳизбу ҳаракатҳо аз ҳамдигар фарқ мекунад. Масалан, «Давлати исломӣ», ки ҳаракатҳои «Салафия», «Ихвон - ул - муслимин», «Ҳизб-ут-таҳрир», «Ҷайши Муҳаммад» ва ғайраро дар худ муттаҳид сохтааст. Онҳо мехоҳанд низоми давлатдории шакли монархияи динӣ - хилофатро бунёд кунанд. ТТЭ ҲНИ бошад, хостори бун-ёди низоми давлатдории ҷумҳурӣ, вале ҷумҳурии исломӣ аст. Зиёда аз ин, пояи ақидавӣ – идеологии бунёди низоми давлатдории гурӯҳҳои бо ҳам зид дар фазои динӣ - сиёсии Тоҷикистон муборизакунанда низ гуногунанд. Ин ҷиддият онҳоро ба муқобили якдигар бармехезонад. Чунин ихтилоф имрӯз на танҳо дар ҳодисаи номбурда, инчунин, дар Афғонистон байни Толибон ва «Давлати исломӣ» ҷой дорад, ки боиси ихтилоф ва қатли ҳамдигар мегардад.
3. Яке аз хусусиятҳои гурӯҳҳои ифротӣ дар он ифода меёбад, ки онҳо кӯшиш менамоянд, гурӯҳҳои дигарро тобеи худ созанд. Масалан, «Давлати исломӣ» дар Ироқу Сурия кӯшиш кард, ҳамаи гурӯҳҳои сунниро ба худ ҷалб созад. Зеро «Давлати исломӣ» даъвои лидери ягонаи мусулмонон шуданро дорад. Бинобар он, даъвои наҳзатиҳо, ки лидери Тоҷикистон шудан доранд, ба талошҳои «Давлати исломӣ» (салафиҳо, таҳририҳо) мувофиқат намекунад ва онҳо дар худ таманнои ҳеҷ гуна созиш ва мусолиҳаро надоранд. Зеро яке аз принсипҳои асосии чи гурӯҳи ба ном «Давлати исломӣ» ва чи наҳзатиҳо «такфир» аст, ки аз «ихвонӣ» -ҳо иқтибос кардаанд. Ба ҳамон андозае, ки «Давлати исломӣ» наҳзатиҳоро «такфир» менамоянд, ба ҳамон андоза наҳзатиҳо «Давлати исломӣ» - ро такфир мекунанд. Аз ин нигоҳ, дар такя ба ин асл иттиҳоду оштии онҳо ғайриимкон аст.
4. Зиёда аз ин, ихтилофи дигари байни «Давлати исломӣ» ва наҳзат дар ихтилофи пуштибонони хориҷиашон мебошад, ки байни ҳам низои тӯлонии таърихӣ доранд ва имрӯз ҳар кадоме барои лидери ҷаҳони ислом шудан мубориза мебаранд. Албатта, ин ба тақдири пайравони зархариди ин давлатҳои пуштибон бетаъсир намемонад, ки воқеияташро дар ҳодисаи мазкур бармало мушоҳида кардем.
5. Маврид ба ёдоварист, ки ҳарчанд пайравони ҳизбу ҳаракатҳои номбурда худро аз аҳли суннату ҷамоат меҳисобанд, вале на танҳо мазҳабҳои онҳо фарқ мекунанд, ҳатто дар ҳолатҳои ҷудогона бо ҳам зиддият доранд. Мазҳаби «Давлати исломӣ» - ҳо, ки, асосан, пайравони «Салафия» мебошанд, ҳанбалӣ буда, мазҳаби гурӯҳҳои дигари динӣ - сиёсии ифротӣ ҳанафӣ аст. Миёни ҳанбалия ва ҳанафия, ки манфиатҳои миллатҳои гуногуни мусулмонҳоро ифода мекунад, таърихан ихтилофҳое вуҷуд дошт. Имрӯз бошад, ҳанбалиҳо аз идеологияи ваҳҳобия (салафия) пайравӣ мекунанд ва худро бемазҳаб номида, бо мазҳаби ҳанафӣ зиддияти ошкоро доранд ва онҳоро ба куфр муттаҳам мекунанд. Ин ихтилофу зиддиятҳо низ дар ақидаву тафаккур ва амали пайравони он ҳизбу ҳаракатҳое, ки дар ҳодисаи маҳбас ширкат доштанд, бетаъсир буда наметавонад. Кушта шудани намояндагони рӯҳонияти суннатӣ, ба мисли Шайх Темур, Махсуми Саттор, Сайид Қиёмиддини Ғозӣ, аз ҷониби пайравони «Давлати исломӣ» аз муносибати онҳо ба мазҳаби ҳанафӣ шаҳодат медиҳад ва як бонги хатар ба рӯҳонияти суннатии ҳанафимазҳаб мебошад.
6. Бояд ёдрас шуд, ки ҳамаи ин ихтилофу низоъҳое, ки миёни ҳизбу ҳаракатҳои динӣ - сиёсӣ дар заминаи зиддиятҳои ақидавӣ - мафкуравӣ сурат мегирад, реша дар хусусияти духӯра доштани ислом дорад, ки барои ҳамаи мусулмонон роҳи мушаххасро муайян накардааст. Дар Қуръону суннат далелҳои зиёд дар бораи чи ҷангу ҷиҳод ва чи мусолиҳаю иттиҳод вуҷуд доранд, ки ҳар кадом гурӯҳ онро ба тарзи худ мефаҳманд ва мувофиқи манфиатҳои худ истифода мебаранд. Ба тарзи дигар гӯем, ҳарчанд мусулмонон дар масъалаи имондорӣ ба ҳамдигар мувофиқанд, вале дар заминаи духӯрагии ислом роҳҳои имондориро ба тарзи худ мефаҳманд, боиси низоъҳои мазҳабӣ мегардад.
Ҳамин тариқ, он низоъ ва задухӯрде, ки дар маҳбаси шаҳри Ваҳдат рӯй дод, ҳодисаест, ки дар асоси ихтилофу низоъҳои динӣ - мазҳабӣ, ки василаи расидан ба ҳадафҳои сиёсист, ба вуқӯъ пайвастааст. Дар ин масъала, ба таври қотеъ гунаҳкор кардани ҷонибе ё тарафи сеюм ғайривоқеӣ ва беадолатӣ мебошад. Сабаби ин ҳодисаи мудҳишро мусулмонон, бахусус ҳизбу ҳаракатҳои дар низоъ ширкатдошта, бояд дар табиати аслии имондорӣ ва ғаразҳои сиёсии худ ҷустуҷӯ намоянд. Онҳо аз рӯи инсоф бояд эътироф намоянд, ки ихтилоф ва ин қурбониҳо аз ҷонибҳои гуногун натиҷаи хусусияти ҷангҷӯӣ, террористӣ ва оштинопазирӣ доштани ҳизбу ҳаракатҳоест, ки аз он пайравӣ мекунанд. Бояд таъкид кард, ки дар ҳеҷ ҷои дунё то ҳол ду гурӯҳи террористӣ, ки манфиатҳои сиёсии амиқу ба ҳам мухолиф доранд, байни худ созиш накардаанд. Ин ҳодиса бояд таҷриба ва панд барои дигарон бошад. Вақте ки ақидаҳои ифротии бегона, ки ҳар кадоме пуштибони худро доранд, дар байни пайравони як дину як мазҳаб роҳ меёбад ва ваҳдати эътиқодии онҳоро вайрон месозад, натиҷа ҳамин гуна низоъҳои хунин аст.   
Рустам КАЗАКОВ,
мудири кафедраи таърих ва ҳуқуқи
Донишгоҳи давлатии Бохтар
ба номи Носири Хисрав, номзади илмҳои таърих


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 24.06.2019    №: 118    Мутолиа карданд: 590
11.06.2021


СУҒД. НАПАРДОХТАНИ ҲАҚҚИ ИСТИФОДАИ ОБ МУШКИЛИ ҲАЛТАЛАБ БОҚӢ МЕМОНАД

08.06.2021


ҲИСОР. Муовини Сарвазир аз иншооти ҷашнӣ дидан кард

КИТОБХОНАҲОИ ХУРДИ САЙЁР ТАҶРИБАИ НАВ ДАР РОҲИ ДОНИШАНДӮЗӢ

САЙЁҲӢ. БАРРАСИИ МАСОИЛИ РУШД МИЁНИ ҶУМҲУРИҲОИ ТОҶИКИСТОН ВА ӮЗБЕКИСТОН

ИҶТИМОИЁТ. НИЁЗМАНДОН ҲАМЕША МАВРИДИ ТАВАҶҶУҲАНД

ТОҶИКИСТОН ВА ӮЗБЕКИСТОН. УФУҚҲОИ НАВИ ҲАМКОРӢ

МАРАФОНИ ВЕЛОСИПЕДРОНӢ БАРГУЗОР МЕШАВАД

«ҶУМҲУРИЯТ» ДАР КОБУЛ. СИПОСИ ЛАШКАРӢ БА РӮЗНОМАИ № 1- И ТОҶИКИСТОН

04.06.2021


ФУТЗАЛ

Путин бори дигар шаҳрвандонро ба эмгузаронӣ даъват намуд

Ҷаҳон дар як сатр

10 ДОВТАЛАБИ БЕҲТАРИН

03.06.2021


ВКХ Чин: «Муносиботи Чин бо Россия дар сатҳи олӣ қарор дорад»

КИТОБИ КОРМАНДИ «ҶУМҲУРИЯТ» БА ЗАБОНИ ӮЗБЕКӢ НАШР ШУД

МИНТАҚАИ КӮЛОБ. ГУРӮҲИ ТАБЛИҒОТӢ НАЗДИКИ 50 ВОХӮРӢ АНҶОМ ДОД

02.06.2021


Лавров: «Россия ба иқдомҳои муғризонаи ИА аксуламал нишон медиҳад»

ҶАҲОН ДАР ЯК САТР

ДАНҒАРА. ҲАДАФ: ҲИФЗИ ҲУҚУҚИ КӮДАКОН

26.05.2021


ЁДБУДИ НАФАСБЕК РАҲМОНӢ

28 май Путин бо Лукашенко вомехӯрад

Ҷаҳон дар як сатр

БОКС

ШУНАВАНДАГОНИ КУРСИ “ЗАН - САРВАР” - И ВМКБ СОҲИБИ ШАҲОДАТНОМА ГАРДИДАНД

25.05.2021


Р А Ш Т. ЁРӢ БА ЗАРАРДИДАГОНИ ВИЛОЯТИ ХАТЛОН

21.05.2021


"ШАБЕ ДАР ОСОРХОНА"-И МИЛЛИИ ТОҶИКИСТОН

ҶАЛАСАИ ШӮРОИ ВАЗИРОНИ КОРҲОИ ХОРИҶИИ СААД

19.05.2021


ВОХӮРИИ СИРОҶИДДИН МУҲРИДДИН БО ВЛАДИМИР МАКЕЙ

ДАСТРАСӢ БА ИТТИЛООТИ СУДӢ. ҚАБУЛИ ЛОИҲАИ ҚОНУНЕ, КИ МАҚОМОТИ СУДИРО БА ВАО НАЗДИК МЕСОЗАД

ИЗҲОРОТИ ПРЕЗИДЕНТИ РОССИЯ ВЛАДИМИР ПУТИН

ҶАҲОН ДАР ЯК САТР

ФУТБОЛ. ҲАЙАТИ ТИМИ МИЛЛӢ МУАЙЯН ШУД

18.05.2021


ҶАЛАСАИ ШӮРОИ ВАЗИРОНИ КОРҲОИ ХОРИҶИИ СААД БАРГУЗОР МЕШАВАД

ХОВАЛИНГ. ИШТИРОКИ 780 ПАҲЛАВОН ДАР ГӮШТИИ ҶУМҲУРИЯВӢ

ВАРЗИШИ САБУК

ӮЗБЕКИСТОН 10 ИФРОТГАРОРО МЕҶӮЯД


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед