logo

иқтисод

ЛИМӮПАРВАРӢ. ЧӢ ГУНА ОНРО РУШД ДИҲЕМ?

Ситруспарварӣ яке аз  соҳаҳои сердаромади кишоварзӣ буда, дар таъмини  амнияти озуқаворӣ ва муҳайё сохтани ҷойҳои кор нақши муҳим дорад. Рушди соҳаро дар асоси дастовардҳои илмӣ ба роҳ мондан ва истеҳсолотро ба  илм бештар алоқаманд кардан вазифаи аслии ситруспарварон мебошад.
Хусусияти шифобахшию парҳезии меваҳои ситрусӣ боиси васеъ парвариш ёфтани онҳо дар бисёр мамлакатҳои ҷаҳон гаштааст. Меваҳои ситрусиро дар саноатҳои фармасевтӣ, қаннодӣ, консервбарорӣ ва ғайра истифода мекунанд. Меваи лимӯ воситаи беҳтарини зидди бемориҳои норасоии витаминҳо, шамолхӯрӣ, синга, терапевтӣ, муолиҷаи баъдиҷарроҳӣ, давои хуб барои сабзидани ҷойҳои бурида, шикаста ва захмишудаи бадан, мустаҳкам намудани рагҳои хунгузар, баланд бардоштани реаксияи иммунӣ - биологии организм,  рафъи бемориҳои инфексионӣ, аз ҷумла барои табобати COVID - 19, мебошад.
 - Лимӯ рустании ҳамешасабзи гармӣ ва рӯшноидӯст, ба намнокӣ ва ғизо эҳтиёҷманд ва ба хунукӣ ноустувор буда, дар хунукии 6 - 8 дараҷа сахт осеб меёбад. Дар минтақаҳои субтропикии намноки иқлимашон гарм рустаниҳои лимӯ ва ситрусиҳои дигарро дар заминҳои кушод парвариш менамоянд. Дар Тоҷикистон ва ҷумҳуриҳои дигари Осиёи Марказӣ лимӯро дар муҳити пӯшида - лимӯхонаҳои типи ҳандақ ва рӯйизаминии гуногун парвариш менамоянд. Лимӯ вобаста ба навъҳои рустанӣ аз 2 то 4,5 метр қад мекашад, - гуфт Қутбиддин Рукниддинов, ходими калони илмии шуъбаи  зироатҳои субтропикии Институти боғпарварию сабзавоткорӣ.
    Олимони ватанӣ исбот кардаанд, ки лимӯи тоҷикӣ бо пӯсти тунук, таъми махсус, серширагӣ ва накҳати форамаш фарқ мекунад.  Лимӯи Тоҷикистон дар аксари кишварҳо эътибори арзанда дорад. Масалан, вазири корҳои хориҷии Чин Ван И чанде пеш ҳангоми тамошои ярмаркаи байналмилалии хайрия, ки бо номи  «Муҳаббат сарҳад надорад» дар Пекин баргузор гардид, ба лимӯҳои Тоҷикистон баҳои баланд дод.
Омӯзиши усулҳои парвариши навъҳои лимӯ ва дигар рустаниҳои ситрусӣ дар кишвар соли 1934 оғоз ёфт. Дар ноҳияҳои ҷанубии Тоҷикистон – Қӯрғонтеппа (Кӯшониён), Панҷ, Фархор, Шаҳритус, Ҷалолиддини Балхӣ барои омӯхтани хусусиятҳои зироатҳои субтропикӣ пойгоҳҳо ташкил ва миқдори зиёди навъҳои лимӯ, афлесун, мандарин, грейпфрут ва ғайра аз Гурҷистон дастрас карда шуданд. Ба гуфтаи олимони соҳа, дар шароити водии Вахш дар тобистон аз сабаби ҳарорати баланди гармӣ ва намнокии кам гулҳои тобистона ба гули пучи бегардгирак табдил ёфта, мерезанд. Гулҳои тирамоҳӣ низ дар ҳарорати пасти зимистон зарар дида, мерезанд ё аз афзоиш бозмемонанд. Бинобар ин, асосан, гулҳои баҳории барвақтӣ мутаъдил инкишоф ёфта, ба меваи хушсифат табдил меёбанд ва моҳи октябр пухта мерасанд.
Ин рустаниро аз зимистон солиму безарар бароварда, тоза нигоҳ доштан  гарави ҳосили баланд мебошад. Ҳангоми аз таъсири шароити номусоид рехтани барг низ рустанӣ ҳосил намедиҳад, зеро барои як муғҷаро то меваи пухтарасида табдил додан на кам аз 10 - 15 дона барги фаъоли фотосинтетикӣ лозим аст.
Барои рушди соҳа  майдони парвариши рустаниҳои ситрусиро дар лимӯхонаҳои типҳои ҳандақӣ ва рӯйизаминӣ васеъ, сохти онҳоро мукаммалу замонавӣ намудан ва усулҳои нави парвариш, назири  обмонии катрагиро роҳандозӣ бояд кард. Ҳоло барои аз зимистон солиму безарар баровардани рустаниҳои ситрусӣ намудҳои гуногуни лимӯхонаҳои ҳандақӣ, грунтсаройӣ, нимҳандақ, рӯйизаминӣ, майдаҳаҷми рӯйизаминии бо чорчӯбаҳои гармхонагӣ (парникӣ) пӯшида,  бо қувваи барқ гармшаванда ва девордори рӯйизаминии барои истифода бе гармидиҳии сунъӣ пешбинишуда дар таҷриба омӯхта, барои парвариш намудани рустаниҳои ситрусӣ дар истеҳсолот тавсия дода шудаанд.

Нигина РАҲМОН,
“Ҷумҳурият”
 


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 09.10.2020    №: 199 - 200    Мутолиа карданд: 104
15.01.2021


ҶАМЪБАСТИ ОЗМУНИ “ОМӮЗГОРИ СОЛИ ТОҶИКИСТОН – 2020”

ҶАЛАСАИ СИТОДИ КОРӢ ОИД БА ТАҶЛИЛИ 30-СОЛАГИИ ИСТИҚЛОЛИЯТИ ДАВЛАТӢ БАРГУЗОР ШУД

МАОРИФ. НАТИҶАГИРӢ АЗ ФАЪОЛИЯТИ ВАЗОРАТ

НАВИДҲОИ ФАРҲАНГ

ТОҶИКИСТОН. БОЗ ЯК ШИРКАТ БА БОЗОРИ САЙЁҲӢ ВОРИД ГАРДИД

РӮЙДОДҲОИ ИЛМӢ

12.01.2021


 ҶДММ «ММК АГРО» МАЙДОНИ ГАРМХОНАИ ИННОВАТСИОНИРО МЕАФЗОЯД

 РАШТ: МУЛОҚОТИ  РАИСИ  МАҶЛИСИ НАМОЯНДАГОН  БО  ИНТИХОБКУНАНДАГОН

 ШАҲРИ ГУЛИСТОН: АВҶИ СОХТМОНИ ИНШООТИ ҶАШНӢ

 ТАФСИЛОТИ ЯК ҶИНОЯТ. Ё ЧАРО «ҚОЗӢ»-И АВФШУДА ПАСИ ПАНҶАРА РАФТ?

 ТАЪСИСИ КОРХОНАИ НОДИРИ ИЛМИВУ ИСТЕҲСОЛӢ

 ТАЪМИНИ МАРКАЗҲОИ ИЛМӢ ВА МУАССИСАҲОИ ТАЪЛИМӢ БО РЕАКТИВҲОИ КИМИЁӢ

 ПЕШНИҲОДИ БОСТОНШИНОСОН БА ЮНЕСКО

08.01.2021


ВОХӮРИИ МАҲМАДТОИР ЗОКИРЗОДА БО СОКИНОНИ НОҲИЯИ САНГВОР

ДАВРИ ҶУМҲУРИЯВИИ ОЗМУНИ «МУРАББИИ СОЛИ ТОҶИКИСТОН – 2020» ОҒОЗ ГАРДИД

НАВИДҲОИ ФАРҲАНГӢ

МИЁНИ ТОҶИКИСТОНУ ӮЗБЕКИСТОН БОЗ ЯК БУНГОҲИ НАЗОРАТӢ КУШОДА ШУД

ҶАҲОН ДАР ЯК САТР

ДУШАНБЕ. ОЗМУНИ МАЪРИФАТАФЗО ҶАМЪБАСТ ШУД

БМТ АЗ ИҚДОМИ НАҶИБИ САРВАРИ ДАВЛАТ ҶОНИБДОРӢ КАРД

07.01.2021


ДАНҒАРА. ВУСЪАТИ КОРҲОИ НИҲОЛШИНОНӢ

ВАРЗИШ

САТҲИ ҶАҲОНИИ ФАҚР БОРИ АВВАЛ ДАР 22 СОЛИ ОХИР БОЛО РАФТ

ҶАҲОН ДАР ЯК САТР

РУЙДОДҲОИ ИЛМӢ

06.01.2021


ТАҚДИМИ ТЕХНИКА БА КИШОВАРЗОНИ НОҲИЯҲОИ ДЕВАШТИЧ ВА ШАҲРИСТОН

СУҒД. 92 ИНШООТИ ТАНДУРУСТӢ БА ИСТИФОДА ДОДА ШУД

ҲАР КӢ ХАНДОНАД ЯТИМИ ХАСТАРО...

ПУТИН ВА МЕРКЕЛ МАСЪАЛАИ ИСТЕҲСОЛИ ВАКСИНАИ ЗИДДИ COVID-19 - РО БАРРАСӢ КАРДАНД

ҶАҲОН ДАР ЯК САТР

05.01.2021


ҶАҲОН ДАР ЯК САТР

МАЪМУРИЯТИ БАЙДЕН НИЯТИ БО РОССИЯ ДОИР БА ССҲ БА МУВОФИҚА РАСИДАН ДОРАД

WORLD JUDO MASTERS

ОЗМУНИ ҶУМҲУРИЯВИИ «КИТОБИ СОЛ – 2020». ҒОЛИБОН МУАЙЯН ШУДАНД

04.01.2021


ХОВАЛИНГ БА ҶАШНИ 30 - СОЛАГИИ ИСТИҚЛОЛИЯТИ ДАВЛАТӢ ОМОДА МЕШАВАД


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед