ШАШМАҚОМ. БА МАКТАБИ МАХСУСИ ТАЪЛИМӢ НИЁЗ ДОРЕМ!

Шашмақом, воқеан ҳам, қуллаи мусиқии классикии тоҷикон аст. Дар оҳангҳо ва матнҳои шеърии он таърихи чандинсола, ғановати анъанаҳои маънавӣ, андешаи фалсафӣ ва нубуғи ҳунарии миллати тоҷик инъикос ёфтааст. Дар давоми асрҳо Шашмақом ҳамчун як низоми нодири касбии мусиқӣ ташаккул ёфт, беҳтарин дастовардҳои санъати миллии мусиқиро дар худ гунҷонд ва то мо расонд. Мо миллати толеъбаланде ҳастем, ки соҳиби чунин ганҷинаи бемонандем.
Имрӯз Шашмақом яке аз муҳимтарин рамзҳои мероси фарҳангии Тоҷикистон ба шумор меравад. Он дар фарҳанги миллӣ ҷойгоҳи хос дорад, аз ҷониби олимон мавриди омӯзиш қарор мегирад, ҳунармандони пешсафи кишвар онро иҷро менамоянд ва ба он фестивалҳо, озмунҳо ва конфронсҳои илмӣ бахшида мешаванд. Бо вуҷуди ин, аҳамияти бузургу таърихии ин падидаи беназир як масъалаи ҷиддиро ба вуҷуд меорад. Дар кишвари мо то ҳол мактаби вижаи Шашмақом ё конуни Шашмақом мавҷуд нест, ки тавонад омодасозии муназзами навозандаву овозхонони босавод, оҳангсозон, омӯзгорон ва муҳаққиқонро таъмин намояд.
Дар назари аввал чунин менамояд, ки мактабҳои мусиқӣ, коллеҷҳо ва муассисаҳои олии мавҷуда кифоя мебошанд, аммо мутахассисон бештар таъкид мекунанд, ки низоми амалкунандаи таълим имкони комилан азхудкунии олами мураккаб ва гуногунҷанбаи Шашмақомро намедиҳад. Муҳассилини ҷавон танҳо унсурҳои ҷудогонаи ин суннатро меомӯзанд, дар ҳоле ки Шашмақом як низоми комили ҳунарӣ бо қонунҳо, назария, эстетика ва анъанаҳои чандинсола мебошад.
Дар натиҷа, бисёре аз иҷрокунандагони ҷавон репертуарро аз худ мекунанд, вале ҳамеша донишҳои амиқ дар бораи низоми пардавии Шашмақом, низоми зарбӣ, принсипҳои композитсия ва хусусиятҳои тафаккури мусиқии суннатиро, ки пояи ин санъати бузургро ташкил медиҳанд, дарёфт намекунанд.
Таваҷҷуҳи ҷавонон ба фарҳанги мусиқии миллӣ рӯ ба афзоиш аст. Насли боистеъдод ҳаёти худро ба омӯзиш ва рушди Шашмақом бахшиданиянд, аммо набудани низоми махсуси таълим имкон намедиҳад, ки ин иқтидор комилан ва равишмандона амалӣ гардад.
Аз ҳамин сабаб, таъсиси мактаби махсуси Шашмақом на танҳо як ташаббуси таълимиву омӯзишӣ, балки вазифаи муҳими давлатӣ ва фарҳангӣ ба ҳисоб меравад. Чунин мактаб метавонад маркази омодасозии иҷрокунандагони баландихтисос, оҳангсозон, омӯзгорон ва муҳаққиқон гардад ва барои ҳифз ва рушди минбаъдаи анъанаҳои асили мусиқии классикии тоҷик хидмат намояд.
Ҷойи мусоидтарин барои амалишавии ин лоиҳа шаҳри Душанбе мебошад. Тайи солҳои охир дар пойтахти Тоҷикистон заминаи ҷиддии илмӣ-методӣ барои рушди таълими мақом фароҳам оварда шудааст. Нашри шашҷилдаи «Шашмақом» дар таҳрири нави илмӣ-амалӣ, таъсиси фонди пурраи аудиоии иҷрои суннатӣ ва фаъолияти Академияи мақом заминаи устувор барои таъсиси муассисаи махсуси таълимиро фароҳам овардаанд.
Имрӯз Душанбе тамоми заминаҳои заруриро дорад, то ба маркази асосии омӯзиш ва рушди Шашмақом табдил ёбад. Мактаби махсус на танҳо мероси гаронбаҳои фарҳангии халқи тоҷикро ҳифз мекунад, балки низоми омодасозии мутахассисонро ба сатҳи сифатан нав мебарорад.
Таърих нишон медиҳад, ки анъанаҳои бузурги фарҳангӣ танҳо бо такя ба муассисаҳои қавии таълимӣ ҳифз мешаванд. Агар хоҳем, ки Шашмақом зинда монад, нафас кашад ва рушд ёбад, наслҳои навро илҳом бахшад, имрӯз бояд заминаи устувори таълимиро гузорем.
Таъсиси мактаби махсуси Шашмақом ё конуни Шашмақом на танҳо аҳамияти таълимӣ ва фарҳангӣ, балки аҳамияти муҳими давлатӣ низ барои Тоҷикистон дорад. Дар шароити муосир ҳифз ва рушди мероси фарҳангии миллӣ яке аз омилҳои асосии таҳкими ҳувияти миллӣ, хотираи таърихӣ ва соҳибихтиёрии фарҳангии давлат мебошад. Омодасозии мутахассисони баландихтисос, рушди таҳқиқоти илмӣ ва ҳифзи анъанаҳои аслии иҷроӣ имкон медиҳад, ки мероси мусиқии нодир идома ёбад, мавқеи Тоҷикистон ҳамчун яке аз марказҳои пешсафи мусиқии классикии Шарқ таҳким ёбад. Дар ин замина, таъсиси мактаби Шашмақом ҳамчун сармоягузории стратегӣ ба ояндаи фарҳангии кишвар, иқтидори гуманитарӣ ва нуфузи байналмилалии он арзёбӣ мегардад.
Аз ҳамин ҷост, ки ба Шашмақом мактаби махсус зарур аст ва Душанбе бояд ба маркази асосии таҳсилоти мақом дар Тоҷикистон табдил ёбад. Фаъолияти чандинсолаи илмӣ ва эҷодии Академияи мақом заминаҳои устувор метавонад бошад.

Абдувалӣ АБДУРАШИДОВ,
Ҳунарпешаи халқии Тоҷикистон, номзади илмҳои санъатшиносӣ