Дар таърихи ҳар кишвар ва ҳар миллат санаҳое зуҳур мекунанд, ки онҳоро танҳо бо рақам баён кардан номумкин аст, зеро баъзан маҳз онҳо ба роҳи нав ва даврони ҷадид оғоз мебахшанд ва сарнавишти як давлат ва миллатро дигаргун месозанд. Барои мардуми тоҷик 9-уми сентябри соли 1991, рӯзе, ки Истиқлоли давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон эълон карда шуд, маҳз чунин рӯзи тақдирсоз буд.
Дар он рӯз, 9-уми сентябри соли 1991, Парлумони кишвар «Изҳорот дар бораи истиқлолияти давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон»-ро қабул кард ва Тоҷикистон ба марҳалаи нави таърихи худ қадам гузошт.
Вале эълони истиқлол ҳанӯз дастёбии амалӣ ба ин неъмати гаронбаҳо нест. Дар ҳуқуқи байналмилалӣ байни ин ду чиз марз гузошта мешавад ва ин аксар вақт аз он вобаста аст, ки оё воқеан ин ё он қаламрав ҳамчун давлат эътироф карда мешавад ё не. Танҳо эълони истиқлол (ҳатто, бо такя ба ҳуқуқи халқҳо ба худмуайянкунӣ, ки дар Оинномаи СММ муқаррар шудааст) ва, ҳатто, эътирофи байналмилалӣ аз ҷониби дигар давлатҳо давлати мустақил худ ба худ ба вуҷуд намеояд. Барои ин explicitly ва ё амалҳои мушаххас ва назаррасу самаранок ба мисли барқарор кардани муносибатҳои дипломатӣ, эҷоди заминаи миллии ҳуқуқӣ, тасдиқи рамзҳои давлатӣ, таъсиси ниҳодҳои давлатӣ, имзои шартномаҳо, ба роҳ мондани ҳамкориҳо, кори самараноки ҳукумат, таъмини истиқлолияти иқтисодӣ (энергетикӣ, коммуникатсионӣ, фарҳангӣ ва ғайра) ва суботу амният заруранд, то ки ин ё он қаламрав аз субъекти воқеӣ ба субъекти комилҳуқуқи байналмилалӣ (de jure) табдил ёбад.
Дар аввал ба назари базеҳо чунин менамуд, ки бо фурӯпошии Иттиҳоди Шуравӣ Тоҷикистон ба таври муфту осон, бидуни муборизаи тулонӣ ба соҳибистиқлолӣ расид. Аммо воқеаҳои баъдӣ нишон доданд, ки эълони истиқлолият барои кишвари мо танҳо оғози роҳи пурмашаққат будааст.
Ин ҳақиқати талхро Тоҷикистон дар солҳои аввали соҳибистиқлолӣ бо тамоми ҳастии худ эҳсос кард. Давлате, ки тоза ба зиндагии мустақилона оғоз намуда буд, ҳамзамон, ба буҳрони сахти сиёсӣ, иҷтимоӣ ва иқтисодӣ рӯ ба рӯ гардид.
Ихтилофоти дохилӣ ба муқовимати мусаллаҳона ва ҷанги шаҳрвандӣ оварданд. Ҳазорон нафар ҷони худро аз даст доданд, одамон маҷбур шуданд хонаю кошонаи худро тарк кунанд, фаъолияти бисёр корхонаҳо ва сохторҳои давлатӣ халалдор гардид. Истиқлол ва давлату миллати мо дар вартаи ҳалокат қарор гирифт. Барои ҳифзи давлат, нигоҳ доштани сулҳу оромӣ ва сохтани ҷомеаи нав ба халқ солҳои сангин ва озмоишҳои бисёрро аз сар гузарондан лозим омад.
Бар асари ҷанги шаҳрвандии ба сари кишвари мо таҳмилшуда беш аз 100 ҳазор нафар шаҳрвандони кишварамон ҷони худро аз даст доданд, зиёда аз миллион нафар макони доимии зисташонро тарк карда, гуреза шуданд, ба иқтисодиёти мамлакат на кам аз 7 миллиард доллар зарар расид.
Дар вазъияте, ки масъалаи ҳаёту мамоти давлати тозаистиқлоли мо – тоҷикон ба миён омада буд, ба бахти мардуми ин сарзамин, фарзанди фарзонаи халқи тоҷик муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон моҳи ноябри соли 1992, дар Иҷлосияи XVI Шурои Олии мамлакат дар Хуҷанд Сарвари давлат интихоб шуда, ба сари ҳокимият омаданд.
Аз рӯзҳои аввали фаъолияти муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон масъалаҳои қатъи ҷанг, барқарор намудани сохторҳои давлатӣ, халъи силоҳ, таъсиси Қувваҳои Мусаллаҳ, ба Ватан баргардондани гурезаҳо ва расидан ба сулҳ дар маркази сиёсати давлат қарор гирифтанд. Ниҳоят, 27-уми июни соли 1997 Созишномаи истиқрори сулҳ ва созгории миллӣ дар Тоҷикистон ба имзо расид. Ин рӯйдод ба ҷанги таҳмилии шаҳрвандӣ хотима бахшид ва барои кишвар имконият фароҳам овард, ки аз мубориза барои бақои давлату миллат ба эҷоди ҷомеаи орому осуда, бунёди пояҳои ояндаи пешрафта гузарад. Давлате, ки дар солҳои аввали истиқлол барои нигоҳ доштани ҳастии худ мубориза мебурд, акнун бояд иқтисодро барқарор мекард, роҳҳо месохт, неругоҳҳо бунёд менамуд, муассисаҳои иҷтимоиро рушд медод ва ҷойгоҳи худро дар ҷомеаи ҷаҳонӣ муайян мекард.
Ҳамин минвол, Ҳукумати мамлакат таҳти сарварии Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ба ислоҳоти бесобиқа ва фарогир дар тамоми соҳаҳо оғоз намуд. Дар ин давра таҳкими пояҳои давлатдорӣ, рушди инфрасохтор, раҳоӣ аз бунбасти коммуникатсионӣ, таҳкими амнияти энергетикӣ ва озуқаворӣ, инчунин, пешбурди саноатикунонии босуръат ҳамчун самтҳои муҳими сиёсати давлатӣ муайян шуданд.
Имрӯз натиҷаи ин марҳаларо дар дигаргуншавии симои шаҳру ноҳияҳо, сохтмону таҷдиди роҳу нақбҳо, нуругоҳҳои барқи обӣ, афзоиши иқтидори истеҳсолӣ ва бунёди ҳазорҳо иншооти иҷтимоиву иқтисодӣ метавон дид.
Авҷи созандагиву бунёдкориҳо дар арафаи Ҷашни муқаддаси миллӣ – 35-солагии Истиқлоли давлатӣ идомаи ҳамин роҳҳои тайшуда мебошанд, ки ҳанӯз ҳам аз маркази ин Ватани маҳбуб то дурдасттарин деҳаро фарогир аст. Тибқи гузоришҳои расмӣ, то 1-уми июни соли 2026 дар доираи омодагӣ ба Ҷашни 35-солагии Истиқлоли давлатӣ дар мамлакат беш аз 31 ҳазор иншооти таъиноти гуногун ба истифода дода шуда, беш аз 57 ҳазор ҷойи нави кор таъсис ёфтааст. Ин рақамҳо танҳо омор нестанд; онҳо нишон медиҳанд, ки Ҷашни истиқлол имрӯз бо корҳои воқеӣ ва ободонии шаҳру деҳот пайваст аст. Ҳатто, рамзи расмии Ҷашни 35-солагии Истиқлоли давлатӣ, ки бо рақамҳои 1991 – 2026 таҳия шудааст, пайванди Тоҷикистони соҳибистиқлолро бо роҳи тайшуда ва фардои он ифода мекунад. Ҷашн танҳо бозгашт ба гузашта нест. Он фурсатест барои баҳо додан ба роҳи тайшуда ва муайян кардани вазифаҳои нав.
Албатта, 35 сол танҳо аз дастовардҳо иборат нест. Чуноне худи Пешвои миллат борҳо зикр кардаанд: "Ҳар давлат дар роҳи рушди худ масъалаҳои ҳалталаб дорад. Тоҷикистон низ вазифаҳои муҳими худро дорад: баланд бардоштани сатҳи зиндагии мардум, таъсиси ҷойҳои нави кор, рушди истеҳсолот, беҳтар намудани сифати маорифу тандурустӣ, истифодаи технологияҳои нав ва омода кардани ҷавонони донишманду соҳибкасб".
Аммо фарқ миёни Тоҷикистони имрӯз ва Тоҷикистоне, ки соли 1991 ба роҳи соҳибистиқлолӣ қадам гузошт, равшан аст. Он вақт давлат бояд, пеш аз ҳама, худро нигоҳ медошт. Имрӯз масъала сохтани фардои дурахшон, рақобатпазир ва ободи кишвар мебошад. Аз ҳамин ҷиҳат, таҷлили 35-солагии Истиқлоли давлатӣ бояд танҳо ҷашни гузашта набошад. Он бояд моро водор созад, ки ба арзиши давлатдории миллӣ бо чашми дигар назар кунем, зеро сулҳу субот ҳамеша худ аз худ ба вуҷуд намеоянд. Онҳо натиҷаи таҷрибаи талхи таърих, хирад, сабру таҳаммул ва масъулияти ҷомеа мебошанд.
Насли имрӯз шояд тамоми рӯзҳои сангини оғози солҳои навадуми асри гузашта ва он озмоишҳоеро, ки давлату миллат аз сар гузаронданд, бо чашми худ надида бошад. Аммо вазифаи насли имрӯз маҳз дар он аст, ки арзиши сулҳу субот ва истиқлоли давлатиро ҳамчун натиҷаи роҳи пурпечутоби таърихӣ дарк намояд, зеро истиқлол танҳо мероси гузашта нест. Истиқлол масъулияти имрӯз ва амонати фардо мебошад. Онро на танҳо бояд ҷашн гирифт, балки бояд ҳифз кард, таҳким бахшид ва ба наслҳои оянда ҳамчун бузургтарин дастоварди миллӣ ба мерос гузошт.
Сиву панҷ сол пеш Тоҷикистон роҳи соҳибистиқлолии худро интихоб кард. Имрӯз вазифаи мо аз он иборат аст, ки ин роҳро бо ҳифзи сулҳу субот, ваҳдати миллӣ, ҳисси баланди ватандӯстӣ ва меҳнати созанда идома диҳем. Зеро пойдории давлат аз гузашта оғоз мешавад, дар имрӯз таҳким меёбад ва аз масъулияти ҳар як фарзанди Ватан барои фардо вобаста аст.
Алишер СИДДИҚ,
ҳуқуқшинос