ПАЁМ. РУШДИ ИЛМУ МАОРИФ АЗ МАСЪАЛАҲОИ МЕҲВАРӢ БОҚӢ МЕМОНАД
Дар шароити ҷаҳонишавӣ, рақобати зеҳнӣ ва тағйироти босуръати илмӣ-технологӣ, соҳаи илму маориф ба яке аз самтҳои калидии сиёсати давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон табдил ёфтааст. Паёми навбатии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон ба Маҷлиси Олӣ, ки 16-уми декабри соли 2025 ироа гардид, боз як маротиба собит сохт, ки давлат рушди устувор, амнияти миллӣ ва пешрафти иқтисодиву иҷтимоиро пеш аз ҳама бо сатҳи маърифат, дониш, илм ва тарбияи насли соҳибмаърифат пайваста медонад.
Паёми мазкур на танҳо ҳисоботи фаъолияти анҷомёфта, балки барномаи мукаммали стратегӣ барои марҳалаи нави рушди кишвар мебошад. Дар он масъалаҳои илму маориф ҳамчун пояи ташаккули сармояи инсонӣ, рушди иқтисоди донишбунёд ва таъмини рақобатпазирии миллӣ таҳлил ва арзёбӣ гардидаанд.
Дар Паёми Президенти кишвар таъкид гардид, ки маориф ҳамчун соҳаи тақдирсоз бояд мутобиқ ба талаботи замон рушд ёбад. Ин нукта мазмунан нишон медиҳад, ки давлат маорифро ҳамчун сармоягузории стратегӣ ба ояндаи миллат арзёбӣ мекунад.
Тавзеҳи ин андеша дар он зоҳир мегардад, ки таваҷҷуҳ ба баланд бардоштани сифати таҳсил дар ҳамаи зинаҳо аз таҳсилоти томактабӣ то олӣ ва таҳсилоти касбӣ мавқеи меҳварӣ гирифт. Дар Паём масъалаи фарогирии бештари кӯдакон ба таҳсилоти томактабӣ ҳамчун заминаи ташаккули қобилиятҳои зеҳнӣ ва иҷтимоӣ шарҳ дода мешавад. Ин равиш аз фаҳмиши муосири педагогӣ бармеояд, ки солҳои аввали ҳаёт барои рушди инсон ҳалкунандаанд.
Ҳамзамон, зарурати навсозии муҳтавои таҳсилот, такмили стандартҳои таълимӣ ва мутобиқсозии барномаҳо ба талаботи бозори меҳнат таъкид гардид. Ин нукта нишон медиҳад, ки сиёсати давлатӣ маорифро бо иқтисод ва рушди истеҳсолот дар иртиботи мустақим мебинад.
Дар Паём масъалаи омӯзгор ҳамчун шахси калидӣ дар низоми маориф мавқеи хос гирифт. Мазмунан зикр шуд, ки бе омӯзгори соҳибкасб, масъулиятшинос ва боандеша ягон ислоҳоти маориф натиҷаи дилхоҳ дода наметавонад.
Таҳлили ин мавқеъ нишон медиҳад, ки сиёсати давлатӣ ба баланд бардоштани мақоми иҷтимоии омӯзгор, беҳтар намудани шароити моддиву маънавии ӯ ва фароҳам овардани имкониятҳои рушди касбӣ равона шудааст. Таъкид ба такмили ихтисос, бозомӯзии мунтазам ва ҷорӣ намудани усулҳои инноватсионии таълим гувоҳи он аст, ки давлат омӯзгорро ҳамчун субъекти фаъоли ислоҳот мебинад, на танҳо иҷрокунандаи барномаҳо.
Дар ҳамин замина, масъалаи одоби касбӣ, масъулияти омӯзгор дар тарбияи насли дорои ҷаҳонбинии миллӣ ва худшиносии ватандӯстона низ шарҳу тавзеҳ дода мешавад. Ин нишон медиҳад, ки маориф танҳо интиқоли дониш нест, балки раванди ҳамаҷонибаи тарбия мебошад.
Дар Паёми соли 2025 таҳсилоти олӣ ва илм ҳамчун муҳаррики асосии рушди иқтисоди донишбунёд арзёбӣ гардид. Мазмунан таъкид шуд, ки донишгоҳҳо бояд аз муассисаҳои танҳо таълимдиҳанда ба марказҳои тавлиди дониш, таҳқиқоти илмӣ ва навоварӣ табдил ёбанд.
Таҳлили ин нукта нишон медиҳад, ки сиёсати давлатӣ ба ҳамгироии илм, таҳсилот ва истеҳсолот равона шудааст. Рушди таҳқиқоти амалӣ, дастгирии лоиҳаҳои илмӣ, ҷалби ҷавонон ба фаъолияти илмӣ ва истифодаи натиҷаҳои илм дар иқтисоди миллӣ аз ҷумлаи самтҳои калидӣ маҳсуб меёбанд.
Ҳамчунин, масъалаи тайёр кардани кадрҳои баландихтисос дар соҳаҳои афзалиятнок технологияҳои рақамӣ, энергетика, саноат, кишоварзӣ ва тиб ба таври мушаххас шарҳ дода мешавад. Ин нишон медиҳад, ки давлат илмро ҳамчун абзори ҳалли масъалаҳои воқеии иҷтимоиву иқтисодӣ мебинад.
Яке аз самтҳои муҳими Паёми соли 2025 рақамикунонии низоми маориф ва илм мебошад. Мазмунан зикр гардид, ки истифодаи технологияҳои рақамӣ бояд ба баланд шудани сифати таҳсил, дастрасии баробар ба маълумот ва шаффофияти идоракунӣ мусоидат намояд.
Тавзеҳи ин мавқеъ дар он аст, ки рақамикунонӣ на танҳо воситаи техникӣ, балки тағйири куллии тафаккури таълимӣ мебошад. Ҷорӣ намудани платформаҳои электронии таълим, китобхонаҳои рақамӣ, таҳсилоти фосилавӣ ва низомҳои баҳодиҳии электронӣ имконият медиҳад, ки маориф ба талаботи асри XXI мутобиқ гардад.
Бо таҳлили ҳамаҷонибаи Паёми Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон ба Маҷлиси Олӣ аз 16-уми декабри соли 2025 метавон хулоса кард, ки илму маориф дар меҳвари сиёсати давлатии кишвар қарор доранд. Давлат рушди устуворро бидуни низоми муосири маориф ва илми пешрафта тасаввур намекунад.
Паёми мазкур ҳамчун ҳуҷҷати стратегӣ барои тамоми соҳаҳои марбут ба таълиму тарбия, илм ва сиёсати ҷавонон хизмат мекунад. Татбиқи пайгиронаи нуктаҳои дар он зикршуда метавонад заминаи воқеии ташаккули ҷомеаи донишбунёд, рақобатпазир ва дорои ҷаҳонбинии миллӣ гардад.
Аз ин рӯ, вазифаи ҳар як муассисаи таълимӣ, олим, омӯзгор ва роҳбар дар он аст, ки мазмун ва ҳадафҳои Паёми Сарвари давлатро амиқ дарк намуда, онҳоро дар фаъолияти ҳаррӯзаи худ амалӣ намояд. Танҳо дар ин сурат маориф ва илм метавонанд рисолати таърихии худро дар рушди Тоҷикистони соҳибистиқлол пурра иҷро кунанд.
Муҳиддин НУРИДДИН,
д.и.т., профессор, ректори Донишгоҳи давлатии тиббии Тоҷикистон ба номи Абуалӣ ибни Сино, узви Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон
