logo

иқтисод

ИЛМ. ИМКОНИЯТҲО КАМТАР ИСТИФОДА МЕШАВАНД, ЧАРО?

Дар солҳои мавҷудияти Ҳокимияти шӯравӣ роҳбарияти ҷумҳурӣ барои бунёди нахустин комбинати металлургӣ дар шаҳраки Регар қарор кард. Барои фаъолияти мунтазами он ашёи минералии зарурӣ бояд аз кони нефелинҳои сиенитии мавзеи Турпӣ, воқеъ дар ноҳияи Рашт, истихроҷ мешуд. Аммо ин нақша бо ҳар гуна сабабҳои объективию  субъективӣ амалӣ нагардид ва дар натиҷа, комбинати мазкур фаъолияти худро аз ҳисоби ашёи гилхоки воридотии гаронбаҳо  давом дод.
Масоили таъмин кардани ширкати «Талко» бо ашёи ватанӣ беш аз пеш ҳалталаб шудааст. Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ – Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар Паёми навбатиашон ба Маҷлиси Олӣ иброз намуданд, ки яке аз ҳадафҳои стратегии давлат ин саноаткунонии мамлакат ва  аз кишвари аграрӣ - саноатӣ ба кишвари саноатӣ - аграрӣ табдил додани Тоҷикистони маҳбуби мо мебошад. Зимни баррасии «Иҷрои Буҷети давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон ҷиҳати маблағгузории «Барномаи давлатии рушди соҳаи геологияи Ҷумҳурии Тоҷикистон барои солҳои 2012-2020» дар Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олӣ зикр гардид, ки барномаи мазкур барои рушди соҳаҳои саноат дар заминаи истифодаи захираҳои канданиҳои фоиданоки маҳаллӣ ва ривоҷ додани корҳои ҷустуҷӯию иктишофии сарватҳои қаъризаминӣ таҳия  шудааст. Ҳадафи асосии барнома афзун намудани заминаи ашёи минералӣ барои мунтазам фаъолият кардани корхонаҳои амалкунанда, бунёдшаванда ва банақшагирифташуда мебошад.
Тавре зимни баррасии масъала зикр гардид, барои фаъолияти мунтазам ва босифати ширкати «Талко» истеҳсоли гилхок, ки аз маъдани боксит ҷудо карда мешавад, зарур аст. Мутаассифона, дар таърихи бисёрсолаи инкишофи қишри замин дар Тоҷикистон шароити геологии ҳосилшавии маъдани боксит ба вуҷуд наомадааст.
Дар ҳақиқат, боксит маъдани асосӣ барои аз он ҷудо карда гирифтани гилхок ва алюминий ба ҳисоб меравад. Аз рӯи маълумоти мавҷуда, маъдани боксит дар ҷаҳон хеле кам вомехӯрад ва қариб 90 дарсади кону сарчашмаҳои он асосан дар Австралия, Бразилия, Гвинея, Гайана, Суринам ва ҷазираи Ямайкаи баҳри Кариб мавҷуданд. Боксити холис маъдани алюминийдор мебошад ва асосан аз се минерали оксиди алюминий - гиббсит, бёмит ва диаспор ташкил ёфтааст. Сиенити нефелинӣ, ки дар ноҳияи Рашт дарёфт карда шудааст, таркибан аз ду минерал: нефелин ва калсилит иборат буда, сарчашмаи гилхок ва алюминийи холис мебошад.
Дар ҳудуди Тоҷикистон бисёр ашёҳои минералӣ мавҷуданд, ки онҳо дар структураи минералӣ бо намуди пайвастагии оксидӣ ё гидроксидӣ ашёи алюминийдорро ташкил медиҳанд. Яке аз ҳамин гуна навъи пайвастагӣ дар таркиби минерали гилии бейделлит дида мешавад, ки вай маҳсули тағйирёбии нефелин буда, компоненти асосии минерали монтмориллонит ба ҳисоб меравад. Минерали монтмориллонит дар асл ташкилкунандаи гилҳои бентонитӣ мебошад, ки хусусият ва қобилияти баланди ҷаббишнокӣ, ёзандагӣ, равонӣ, часпакӣ, суспензионӣ, ба гел табдилёбӣ ва ғайра дорад. Хусусиятҳои номбаргардида сифатҳои асосии гилҳои монтмориллонитиро ташкил намуда,  имконият медиҳанд, ки гилҳои аз чунин минерал ҳосилшуда ҳамчун ашёи минералӣ  дар як қатор соҳаҳои саноат (нассоҷӣ, равғанкашӣ, шароббарорӣ ва ғайра), кишоварзӣ ва тиб истифода шаванд.
Бо назардошти он, ки гилҳои монтмориллонитӣ ва дигар минералҳои таркибан ба гурӯҳи монтмориллонитӣ дохилшаванда (бейделлит, гиббсит, бёмит, калсилит ва ғайра) аз оксиду гидрооксиди алюминий иборатанд, усулҳои коркарди онҳоро дарёфт намуда, технологияи ҷудо карда гирифтани оксиди алюминийро (Al2O3) ба роҳ монда, «Талко» - ро бо ин ашёи минералии алтернативӣ таъмин намудан имконпазир аст. Ашёи минералии монтмориллонитӣ (бентонитӣ) қариб дар тамоми мавзеъҳои Тоҷикистон васеъ паҳн гаштаанд ва дар қабатҳои ҷинсҳои таҳшонии даври палеоген (35 - 40 млн. сол қабл) ҳосил шудаанд. Айни ҳол зиёда аз 30 кону манбаи он дарёфт шудааст, ки захираи онҳо ба садҳо миллион тонна мерасад.
А. ҚОРИЕВ,
номзади илмҳои геология ва минералогия, корманди Институти геология, сохтмони ба заминҷунбӣ тобовар ва сейсмологияи Академияи илмҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 05.04.2017    №: 70    Мутолиа карданд: 506

06.12.2019


Боздиди Рустами Эмомалӣ аз варзишгоҳи «Миллий»

Хуҷанд. Бунёди корхонаи истеҳсоли телевизор, яхдон ва кондитсионер

Масъалаи моҳияти сармояи инсонӣ дар рушди инноватсионӣ мавриди баррасӣ қарор гирифт

Пекин аз Вашингтон кам кардани боҷи молҳои чиниро дархост намуд

ОПЕК истихроҷи нафтро метавонад кам созад

Дар мактабҳои Қазоқистон гузариш ба алифбои лотиниро мавқуф гузоштанд

Коррупсияро дар Қирғизистон тавассути рақамисозӣ бартараф карданианд

Ҷаҳон дар як сатр

05.12.2019


Беш аз ду тонна доруворӣ ба коми оташ рафт

Фестивали филм ва мусиқии Руминия дар Тоҷикистон

Боздиди Рустами Эмомалӣ аз шаҳри Самарқанд

Дар Афғонистон шоҳасари Бобоҷон Ғафуров “Тоҷикон” чоп шуд

Макрон изҳороти НАТО оид ба «таҳдиди русӣ» - ро зери шубҳа гузошт

Боздошти муовини собиқ сарвари «ДИ» Ал - Бағдодӣ дар Ироқ

Андрей шевченко дар мураббигӣ низ муваффақ аст

Ҷаҳон дар як сатр

04.12.2019


Тақвияти ҳамкориҳо дар мубориза бар зидди терроризму экстремизм матраҳ гардид

Ҷаласаи гурӯҳи корӣ оид ба таҳияи намоишгоҳ бахшида ба мероси муштараки фарҳангии Роҳи абрешим баргузор шуд

Китоби Президенти Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон дар Теҳрон рӯнамоӣ мешавад

Мирзиёев раиси шаҳри Душанбе Рустами Эмомалиро ба ҳузур пазируфт

Департаменти давлатӣ: «ИМА Россияро маблағгузори терроризм намешуморад»

Ҳукумати Албания хисороти заминҷунбии мудҳишро ҳисоб намуд

Москва ва Киев созишномаи 10 – солаи таҳвили нафтро ба имзо расонданд

Ҷаҳон дар як сатр

03.12.2019


Дар пойтахт барӯйхатгирии аҳолӣ ва фонди манзил гузаронда мешавад

Дар майдони «Дӯстӣ» арчаи солинавӣ қомат меафрозад

«Лолаи тиллоӣ» синамогарони тоҷикро ба ҳам овард

Дар Британия намояндагии маҳфили “Ҷавонони дар хориҷи кишвар таҳсилдошта” ифтитоҳ ёфт

Россия ва Беларус қисме аз ваколатҳоро ба ҳукумати ягона медиҳанд

Олимон суду зиёни қаҳванӯширо ном бурданд

Ҷаҳон дар як сатр

САМБО. Медали биринҷии Сорбон дар Қазоқистон

02.12.2019


Дар Бишкек кишварҳои аъзои СААД 15 санад ба имзо расонданд

Эрдуғон кишварҳои арабро ба ёрии Албания даъват намуд


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед