logo

иқтисод

ИЛМ. ИМКОНИЯТҲО КАМТАР ИСТИФОДА МЕШАВАНД, ЧАРО?

Дар солҳои мавҷудияти Ҳокимияти шӯравӣ роҳбарияти ҷумҳурӣ барои бунёди нахустин комбинати металлургӣ дар шаҳраки Регар қарор кард. Барои фаъолияти мунтазами он ашёи минералии зарурӣ бояд аз кони нефелинҳои сиенитии мавзеи Турпӣ, воқеъ дар ноҳияи Рашт, истихроҷ мешуд. Аммо ин нақша бо ҳар гуна сабабҳои объективию  субъективӣ амалӣ нагардид ва дар натиҷа, комбинати мазкур фаъолияти худро аз ҳисоби ашёи гилхоки воридотии гаронбаҳо  давом дод.
Масоили таъмин кардани ширкати «Талко» бо ашёи ватанӣ беш аз пеш ҳалталаб шудааст. Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ – Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар Паёми навбатиашон ба Маҷлиси Олӣ иброз намуданд, ки яке аз ҳадафҳои стратегии давлат ин саноаткунонии мамлакат ва  аз кишвари аграрӣ - саноатӣ ба кишвари саноатӣ - аграрӣ табдил додани Тоҷикистони маҳбуби мо мебошад. Зимни баррасии «Иҷрои Буҷети давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон ҷиҳати маблағгузории «Барномаи давлатии рушди соҳаи геологияи Ҷумҳурии Тоҷикистон барои солҳои 2012-2020» дар Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олӣ зикр гардид, ки барномаи мазкур барои рушди соҳаҳои саноат дар заминаи истифодаи захираҳои канданиҳои фоиданоки маҳаллӣ ва ривоҷ додани корҳои ҷустуҷӯию иктишофии сарватҳои қаъризаминӣ таҳия  шудааст. Ҳадафи асосии барнома афзун намудани заминаи ашёи минералӣ барои мунтазам фаъолият кардани корхонаҳои амалкунанда, бунёдшаванда ва банақшагирифташуда мебошад.
Тавре зимни баррасии масъала зикр гардид, барои фаъолияти мунтазам ва босифати ширкати «Талко» истеҳсоли гилхок, ки аз маъдани боксит ҷудо карда мешавад, зарур аст. Мутаассифона, дар таърихи бисёрсолаи инкишофи қишри замин дар Тоҷикистон шароити геологии ҳосилшавии маъдани боксит ба вуҷуд наомадааст.
Дар ҳақиқат, боксит маъдани асосӣ барои аз он ҷудо карда гирифтани гилхок ва алюминий ба ҳисоб меравад. Аз рӯи маълумоти мавҷуда, маъдани боксит дар ҷаҳон хеле кам вомехӯрад ва қариб 90 дарсади кону сарчашмаҳои он асосан дар Австралия, Бразилия, Гвинея, Гайана, Суринам ва ҷазираи Ямайкаи баҳри Кариб мавҷуданд. Боксити холис маъдани алюминийдор мебошад ва асосан аз се минерали оксиди алюминий - гиббсит, бёмит ва диаспор ташкил ёфтааст. Сиенити нефелинӣ, ки дар ноҳияи Рашт дарёфт карда шудааст, таркибан аз ду минерал: нефелин ва калсилит иборат буда, сарчашмаи гилхок ва алюминийи холис мебошад.
Дар ҳудуди Тоҷикистон бисёр ашёҳои минералӣ мавҷуданд, ки онҳо дар структураи минералӣ бо намуди пайвастагии оксидӣ ё гидроксидӣ ашёи алюминийдорро ташкил медиҳанд. Яке аз ҳамин гуна навъи пайвастагӣ дар таркиби минерали гилии бейделлит дида мешавад, ки вай маҳсули тағйирёбии нефелин буда, компоненти асосии минерали монтмориллонит ба ҳисоб меравад. Минерали монтмориллонит дар асл ташкилкунандаи гилҳои бентонитӣ мебошад, ки хусусият ва қобилияти баланди ҷаббишнокӣ, ёзандагӣ, равонӣ, часпакӣ, суспензионӣ, ба гел табдилёбӣ ва ғайра дорад. Хусусиятҳои номбаргардида сифатҳои асосии гилҳои монтмориллонитиро ташкил намуда,  имконият медиҳанд, ки гилҳои аз чунин минерал ҳосилшуда ҳамчун ашёи минералӣ  дар як қатор соҳаҳои саноат (нассоҷӣ, равғанкашӣ, шароббарорӣ ва ғайра), кишоварзӣ ва тиб истифода шаванд.
Бо назардошти он, ки гилҳои монтмориллонитӣ ва дигар минералҳои таркибан ба гурӯҳи монтмориллонитӣ дохилшаванда (бейделлит, гиббсит, бёмит, калсилит ва ғайра) аз оксиду гидрооксиди алюминий иборатанд, усулҳои коркарди онҳоро дарёфт намуда, технологияи ҷудо карда гирифтани оксиди алюминийро (Al2O3) ба роҳ монда, «Талко» - ро бо ин ашёи минералии алтернативӣ таъмин намудан имконпазир аст. Ашёи минералии монтмориллонитӣ (бентонитӣ) қариб дар тамоми мавзеъҳои Тоҷикистон васеъ паҳн гаштаанд ва дар қабатҳои ҷинсҳои таҳшонии даври палеоген (35 - 40 млн. сол қабл) ҳосил шудаанд. Айни ҳол зиёда аз 30 кону манбаи он дарёфт шудааст, ки захираи онҳо ба садҳо миллион тонна мерасад.
А. ҚОРИЕВ,
номзади илмҳои геология ва минералогия, корманди Институти геология, сохтмони ба заминҷунбӣ тобовар ва сейсмологияи Академияи илмҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 05.04.2017    №: 70    Мутолиа карданд: 228

14.12.2017


Мулоқоти Қоҳир Расулзода ва Биналӣ Йилдирим

Рушду равнақи ҳамкориҳои Тоҷикистону Туркманистон

Ибодулло Машраб – барандаи Ҷоизаи «Ситораи Иттиҳод»

Дар Ёвон коргоҳи меваю сабзавот ба истифода дода шуд

Бунёди боғи интенсивӣ дар Тоҷикобод

Ҷаҳон дар як сатр

Зангҳои бардурӯғ

ИМА маблағгузории СММ – ро 250 миллион доллар кам карданист

Фаронса истифодаи телефонҳои мобилиро дар мактабҳо манъ менамояд

Бори нахуст дар эстафетаи олимпӣ робот иштирок намуд

Варзиш

11.12.2017


Баррасии масоили ҳифзи амнияти иттилоотӣ

Вохӯрии Музаффар Ҳусейнзода ва Дан Некулаеску

Инноватсия ва шарикӣ барои ноил гаштан ба Ҳадафҳои рушди устувор

Баргузории форуми «Роҳ ба сӯи иқтисодиёти ғайринақдӣ»

Ҷаҳон дар як сатр

«Сафирони забони русӣ» ба Тоҷикистон омаданд

Дар Осло Ҷоизаи сулҳи Нобел супурда шуд

Сарвазири Ироқ: «Ҷанг алайҳи «ДИ» анҷом ёфт»

СММ: «Ҳаҷми ҷаҳонии порагирӣ 1 триллион долларро ташкил медиҳад»

Фарбеҳтарин зани дунё 400 кило вазн партофт

08.12.2017


Ҷаҳон дар як сатр

Дар Швейтсария президенти нав интихоб намуданд

Ҷангиёни «Давлати исломӣ» ба киберфазо мегузаранд

Хисорот аз сӯхтори ҷангали Калифорния аз 9 миллиард доллар гузашт

Шикояти соҳибкорон аз мақомоти Қазоқистон кам мешавад

«Наҷотбахши дунё»-ро дар Абу - Дабӣ намоиш медиҳанд

Даҳ кишваре, ки арзонтарин қарзи манзил доранд

07.12.2017


Вохӯрии Шамсиддин Орумбекзода ва Криста Пиккат

Масоили густариши ҳамкориҳо дар соҳаи тиб матраҳ гардид

Маросими супурдани эътимоднома

Баррасии таҳкими равобити соҳибкорони Тоҷикистону Қатар

Бунёди қасри фарҳанг дар ноҳияи Шамсиддин Шоҳин

Ҷаҳон дар як сатр


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед