logo

фарҳанг

ТУҲФА ФОЗИЛОВА. ОЛИҲАИ ОЛАМИ ЗЕБОӢ

Имсол  аз зодрӯзи Артисти халқии СССР Туҳфа Фозилова 100 сол пур мешавад. Ба ин муносибат дар ҷумҳурӣ гузарондани чорабиниҳои ҷашнӣ ба нақша гирифта шудаанд. Аз ҷумла, дар Академияи илмҳои ҷумҳурӣ оид ба ҳаёт ва фаъолияти эҷодии ҳунарманд Конфронси байналмилалӣ доир гардида, Фестивал – озмуни ҷумҳуриявии театрҳои касбии «Парасту – 2017» ба хотираи ин ҳунарманди шаҳири тоҷик бахшида мешавад.  

Фардияти хоси эҷодии ӯ аз рӯзи аввали дар саҳнаи (соли 1930, дар сездаҳсолагӣ) театри навбунёди Конибодом пайдо шуданаш маълум гардид.  Ҳунараш дар маҳфили ҳаваскорон ошкор шуда, сипас, дар театрҳои Конибодом, Тошканд, Хуҷанд ва  Душанбе сайқал ёфтааст.  Дар симои Туҳфа Фозилова театри тоҷик истеъдоди нодирро кашф кард.
Ӯ нахустин ҳунарпешаи драмаи мусиқӣ ба шумор меравад. Як қатор симоҳои офаридааш дар Театри давлатии мусиқии тоҷик (аз соли 1940 театри опера ва балет), аз қабили Ҳалима дар асари ҳамноми Ғ. Зафарӣ, Гулчеҳра дар «Оршин мол олон» - и Узиер Ҳоҷибеков, Гулъузор дар «Восеъ» - и Ғанӣ Абдулло, Гулсара ва Нурхон дар драмаҳои ҳамноми Комил Ёшин исбот намуданд, ки имконияти эҷодии Т. Фозилова дар драмаи мусиқӣ пурра зуҳур ёфтаанд. Ҳунарпеша овозхонӣ ва ҳунари бозигариро ба ҳам устокорона пайваст менамуд.  Қаду қомати мавзун, ҳусни расо, ҳаракатҳои нозук, имову ишораи нишонрасаш симои саҳназеби ӯро камоли эҷодӣ мебахшиданд. Туҳфа рӯҳану ҷисман дар оҳангу суруд ворид шуда, мусиқиро на танҳо ҳис, балки гӯё нотаҳоро ламс менамуд, пай мебурд ва тамошобинро низ аз дунболи худ ба дунёи рӯшани санъат ҳидоят мекард.
Аксари қаҳрамонҳои Фозиловаро  ишқ ба сӯйи олами зебоӣ, озодӣ ва шукуфоӣ мебарад. Ба ақидаи доктори илмҳои санъатшиносӣ Низом Нурҷонов маҳз Т. Фозилова тавассути иҷрои чунин нақшҳо дар саҳнаи тоҷик анъанаи лирикиро ба вуҷуд оварду онро бо рангуборҳои басо нарм ва хурӯшону самимӣ пур карда тавонист». Лиризми Фозилова некбинона буд ва он дар опера ҳам тобишҳои шоирона пайдо кард. Чуноне ки ба ҳамагон маълум аст, ҳунари опера бо душвориҳои зиёде ба фарҳанги тоҷикон ворид шудааст. Саҳми Туҳфа Фозилова дар ташаккули он хеле бузург аст. Машқҳои ҳамарӯза бо устоди вокал Е. Прокофйев гузарондааш зуд самар оварданд. Сатҳи баланди ҳунариаш дар иҷрои нақшҳои Гулъузор, Нӯшофарин ва Зуҳро дар нахустин операҳои миллӣ, аз қабили «Шӯриши Восеъ» ва «Коваи оҳангар» - и С. Баласанян, «Тоҳир ва Зуҳро» - и А. Ленский, Татяна дар операи «Евгений Онегин» - и П. Чайковский, Микаэла дар «Кармен» - и Ж. Бизе аён гардид. Аммо, асарҳои мураккаби операи ҷаҳонӣ овози неруманд ва хуб донистани забони русиро талаб менамуд. Туҳфа Фозилова бошад, ба асарҳои миллӣ дил баста буд. Бинобар ин, қарор дод, ки минбаъд фаъолияти эҷодиашро дар театри драмавӣ идома диҳад.
Соҳаи дигар ҷустуҷӯҳои нави эҷодиро тақозо менамуд. Коргардони намоиши «Алишер Навоӣ» Е. Мителман истеъдоди овозхонии Фозиловаро ба назар гирифта, дар намоиш сурудҳое дохил кард, ки дар асоси ашъори худи Навоӣ ва оҳангҳои Зиёдулло Шаҳидӣ эҷод шуданд. Овози марғуладори Фозилова дарду ҳасрати қаҳрамонашро басо таъсирбахш ифода мекард. Ҳунарпеша дар симои Гулӣ  як ҷаҳон рӯшноӣ, некӣ, шодмонӣ, шаъну шарафи занонаро инъикос намуд.
Барои Туҳфа Фозилова дар оғоз иҷрои нақшҳо дар драмаҳои мусиқӣ ва мелодрамаҳо осонтар менамуд.
Аз нимаи дувуми солҳои 50 то солҳои 80 -уми асри XX ҳунарпеша як қатор чеҳраҳои мондагорро офарид. Дар ин гуна нақшҳо мардонагӣ, неруи бузурги маънавии қаҳрамон, ғановати эҳсосоти онҳо ошкор мешуданд. Агар дар ҷавонӣ Фозилова нақшҳои духтаронро бозӣ карда, бо дилфиребӣ, нозу ишваи зариф ва самимияташ бинандагонро ба худ ҷалб менамуд, баъдтар ба ҳунари ӯ назокати ҳунарие, ки дар вазъиятҳои фоҷиавӣ низ зуҳур меёфт, зам гардид. Ҳунарпеша дар давраи камолот шакли ҷиддии пайкарасозӣ (пластикӣ), мазмуни амиқи ҳар ҳаракат ва рафтори қаҳрамонашро ба даст оварда, ба умқи феълу атвори онҳо жарфтар фурӯ мерафт. Ӯ дар якчанд асарҳои классикӣ нақшҳои ҷолиб офарид. Гонерил дар «Шоҳ Лир» - и Вилям Шекспир, хонум Милфорд дар «Макр ва муҳаббат»-и Фридрих Шиллер, Гертруда дар «Модарандар» - и Оноре де - Балзак бо хулқу атвори ҳамаҷониба тасвирёфтаашон фарқ мекарданд.
Яке аз барҷастатарин офаридаҳои ҳунарпеша нақши Кручинина дар драмаи «Гунаҳкорони бегуноҳ» - и А. Островский аст. Он бори аввал соли 1962 намоиш дода шуда, баъди даҳ сол аз нав таҳия гардид. Фозилова, ки тӯли ин солҳо аз ҷиҳати маънавӣ хеле сабзида, якчанд образҳои хотирнишини дигар офарид, нақши Кручининаро боз ҳам беҳтар кор кард. Спектакл дар рӯҳи анъанаҳои реалистии театри рус рӯйи саҳна оварда шуд. Коргардон Вениамин Ланге тақдири зани бадбахти рус Кручининаро, ки фарзанд гум кардааст, ба мавқеи дувум гузаронда, намоишро дар бораи актёри ҷавони соҳибистеъдоди рус таҳия намудааст.  Аз ин ҷост, ки дар спектакл ҷои марказиро образи Незнамов (Маҳмудҷон Воҳидов) ишғол намуд. Туҳфа Фозилова дар ин намоиш тақдири  фоҷиавии қаҳрамонашро, ки аз таҳқир ёфтани шаъну шарафи инсониаш дарду алам дошт ва азоби рӯҳӣ мекашиду аз писари гумшудааш сахт ғам мехӯрд, бе ҳеҷ сохтакорӣ, балки хеле одӣ ва дар айни ҳол пурмазмун ифода кард. Ҳунарпеша, ки худро пештар дар як қатор нақшҳои миллӣ ҳамчун актрисаи фоҷиавӣ нишон дода буд, дар нақши ин зани рус дарду ҳасрати одами хеле азияткашидаро басо амиқ тасвир карда тавонист. Қаҳрамони ӯ дар ҷамъияти бераҳме ба сар бурда, хешро аз таъсири бади муҳити зист муҳофизат карда тавонист. Кручинина дар иҷрои Фозилова ба ҳаёт бо хушбинӣ менигарад. Ҳунарпеша аз оғози намоиш дар симои қаҳрамонаш ду мавзӯъ – қисмати модари бадбахт ва актрисаи машҳурро, ки атрофиён ба маҳорати баланди ӯ аҳсант мехонанд, ба ҳам пайваст намуд. Мавзӯи аввал муфассал, барҷаста ва хеле таъсирбахш баён ёфт.
Туҳфа Фозилова дар саҳна на танҳо бо  услуби хоси ҳунариаш,  балки бо маънавиёти волояш, ки дар ҳар образҳои офаридааш ҷилвагар буд, шинохта мешуд. Ӯ қаҳрамонҳои офаридаашро самимона дӯст медошт, нақши онҳоро бо завқи баланд ва аз сидқи дил мебозид. Лирикаи ӯ аз лирикаи санъати тоҷик, ки ҳамчун сифати аслии тафаккури халқ то ба имрӯз расидааст маншаъ мегирад.
Муҳаммадуллоҳи ТАБАРӢ,
«Ҷумҳурият»


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 13.04.2017    №: 76    Мутолиа карданд: 528
22.07.2017


Густариши ҳамкориҳо бо Олмон

Содироти маҳсулот ба маблағи беш аз 230 миллион доллар

Таҷдиди НБО Қайроққум моҳи сентябр оғоз мегардад

ЛАХШ. Беш аз 750 ҳазор сомонӣ барои зарардидагон

20.07.2017


Ширкати Неъматулло Ҳикматуллозода дар Форуми сиёсии сатҳи баланд

Мулоқоти Шерхон Салимзода ва Александр Конюк

Намоишгоҳи «Тоҷикистон – 2017» баргузор мешавад

«Лола» ва «Садо» ба Чин мераванд

Картошка арзон мешавад?

ҚАДРИ МЕҲНАТ. Маоши миёна беш аз 1200 сомонӣ

ВАҲДАТ. Саноат рӯ ба беҳбудӣ

ДДЗТ. Аз озмунҳои байналмилалӣ то ҳамкориҳои хориҷӣ

19.07.2017


Мулоқоти Неъматулло Ҳикматуллозода ва Кристиа Фриланд

Коҳиши воридот ва афзоиши содирот

Коҳиши воридот ва афзоиши содирот

Даромади софи бонк ба 15 миллион сомонӣ расид

Ба Кодекси мурофиавии иқтисодӣ тағйирот ворид мешавад

Масъулияти аҳолӣ дар ҳалли масъалаҳои экологӣ баланд мегардад

18.07.2017


Ҷаласаи Шӯрои вазирони корҳои хориҷии давлатҳои аъзои СААД

Мулоқот бо губернатори Токио

Машқҳои стратегии зиддитеррористӣ дар ВМКБ

«Мушкилкушо» ва «Комил» ба Қазон мераванд

Мурофиаҳои сайёри судӣ омили баланд бардоштани маърифати ҳуқуқии шаҳрвандон

Инвентаризатсияи заминҳо ба охир расид

ВАРЗОБ. Чорводорӣ рӯ ба беҳбудӣ

НАФАҚА. Камбудиҳо бартараф мешаванд

Варзиш

17.07.2017


Мулоқоти Қоҳир Расулзода ва Саид Оғо

Вохӯрӣ бо роҳбари минтақавии Хазинаи кӯдакони СММ

Баргузории ҷаласаи Комиссияи байниҳукуматӣ оид ба ҳамкориҳои иқтисодию тиҷоратӣ

Баррасии роҳу усулҳои мубориза бо коррупсия

Дарёфти 1010 тонна маҳсулоти ғайристандартӣ

Бехатарии саноатӣ ва ҷавобгарии 182 шахси масъул

Рӯйхати сиёҳ вуҷуд надорад

15.07.2017


Шиносоии Сарвазири мамлакат бо рафъи оқибатҳои офати табиӣ ва сохтмони роҳ


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед