logo

фарҳанг

БАЛХВОН АСТ БАЛҶУВОН!

Бидуни шак, дар бораи Балҷувон ҳамчун ноҳия дар Тоҷикистони азиз аксари мардум огаҳӣ дорад, вале насли худогоҳу бедордили тоҷик, ҳамчунин, аз таъриху фарҳанг ва шахсиятҳои баору нанги ин минтақаи ёдгор аз ниёгони соҳибдиёр воқиф аст.

Хоҳишмандон маълумоти заруриро оид ба ноҳияи Балҷувон, бо истифода аз технологияи муосир, аз сомонаи интернетии Википедия пайдо карда метавонанд. Онҷо дар бораи таъсисёбии Балҷувон – яке аз ноҳияҳои аввалин дар байни ноҳияҳои Хатлонзамин (23 - юми ноябри соли 1930), барҳамхӯрии он (15 - уми ноябри соли 1954) дар замони шӯравӣ ва дубора таъсис ёфтанаш дар даврони истиқлолият (2 - юми феврали соли 1996) зикр шудааст. Ҳамчунин, дар хусуси он, ки ин сарзамин дар гузашта дар ҳудуди Бохтар (ё Балх, аз номи маркази он – шаҳри Балх) ҷойгир буд, қайд гаштааст. Омӯзиши маълумотҳо оид ба ҳудуди Бохтар, ки дар ду соҳили (чапу рост) рӯди Омӯ (Амӯдарё) қарор дошт, иловатан собит месозад, ки ҳудуди шимолии (соҳили рост) Бохтар қисмати ҷанубу ғарби Тоҷикистон бо фарогирии шаҳри Душанбе, ҳамчунин, минтақаҳои ҷанубии Ӯзбекистонро дар бар мегирифт. Яъне, дар гузашта, дар ҳудуди Балх будани сарзамини Балҷувон мусаллам асту мавриди баҳс буда наметавонад. 
Дар ҳамин сарчашмаи интернетӣ иттилоот оид ба этимологияи номи Балҷувон низ мавҷуд аст, ки бар ривоятҳои халқӣ ва андешаи бархе аз муҳаққиқин ва донишмандони кишвар асос ёфтааст. Аз ҷумла, дар хусуси ташаккул ёфтани калимаи «Балҷувон» аз ду вожа: «Бале» ва «Ҷавон» (ба қавли мардуми таҳҷоӣ ва куҳансолон) ва дар бораи ақидаи муҳаққиқон перомуни вожаи «Балхиён», ки «Балҷувон» гӯё шакли вайроншудаи он бошад, андешаҳо ҷой доранд.
Ҳадафи инҷониб ҳам аз навиштани матлаби мазкур муайян намудани этимология ё пайдоиши вожаи «Балҷувон» аст, ки шояд бо ибрози андешаҳо ва таҳқиқу пажӯҳиши муҳаққиқон ва муаррихону донишмандон рӯзе имкони васл ба асл даст медиҳад. Ба қавли Мавлоно Ҷалолуддини Балхӣ: «Ақлҳо мар ақлро ёрӣ диҳад». Аз ин рӯ, хулосаи андешаҳоямро перомуни ин масъала, ки ба ду мабдаъ асос ёфтаанд, мехоҳам пешниҳод намоям:
1. Мардуми таҳҷоӣ дар ноҳияи Балҷувон ва гирду атрофи он ва қисман дар дигар ноҳияҳои Тоҷикистон медонанд, ки як қисми мардуми ин минтақа, алалхусус Ҷамоати Сари Хосорро бо лақаби «сарҳадӣ» унвон (ном) мебаранд. Эҳтимол касе гумон кунад, ки ин чӣ аҳамият дорад. Аҳамияти ин дар он аст, ки мардуми сарҳадӣ посбон ё нигаҳбони сарҳади мулке мебошад. Сарчашмаҳо аз мавҷудияти қалъаҳои зиёд дар Балҷувон, аз қабили Қалъаи Тӯпхона (асрҳои 1-6 то милод), Қалъаи Чорбоғ (асрҳои миёна), Қалъаи Турк (асрҳои 12 - 13), Қалъаи Мир (асрҳои 16 - 19), Қалъаи Дектур (асрҳои 18 - 19) ва ғайра дарак медиҳанд. Қалъаи Тӯпхона бояд мавриди таваҷҷуҳи хос бошад, зеро мавҷудияти қалъа ё хонаи махсус барои тӯпҳо – олоти ҷангӣ дар ин минтақа нишонаи дар сарҳад будани он ва сарҳадӣ, яъне посбону нигаҳбони мулки Балх будани мардумаш метавонад, бошад. Аз ин нуқтаи назар, имкон дорад, ки ин сарзаминро бо мардумаш «Балхбон» ном мебурданд.
2. Вожаҳои Балҷувон ва Балҷвон бо хати арабиасоси тоҷикӣ  як тарзи навишт доранд. Агар дар ин калимаи бо хати ниёгон навишташуда танҳо нуқтаи ҳарфи ҷ (ҷим) – ро аз пойин ба боло баред, бо тағйир ёфтани ҳарфи ҷ (ҷим) ба х (хе) калимаи дигар – Балхвон ҳосил мешавад.
Ба гумони ғолиб, вожаи «Балҷвон» шакли вайроншудаи «Балхвон» буда, он дар навбати худ  шакли лаҳҷавии «Балхбон» аст. Ба ҳамин тартиб Балхбон Балхвон талаффуз шуда, дар навишти ниёгон Балҷвон ва ҳини баргардондан ба хати кириллӣ Балҷувон гаштааст.
Бо назардошти матлаби мазкур банда вожаи «Балҷувон»-ро ба «Балхвон» мансуб дониста, ин сарзамину мардуми меҳанпарасташро ҳанӯз ҳам нигаҳбони Балх – Ватани аҷдодии тоҷикон ва Ватани ҳозираи эшон – Тоҷикистон меҳисобам.
Умедворам, ки дар оянда атрофи ин матлаб андешаҳову пешниҳодҳои рӯшане баён ва гомҳои бардоштанӣ аён хоҳанд гашт.
Абдумумин МУРОДИЁН,
сардори раёсати марҳилаи
назоратии Суди Олӣ


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 19.12.2017    №: 256    Мутолиа карданд: 1195

14.11.2018


Вусъати корҳои ободонӣ дар ноҳияи Восеъ

Ҷамъоварии $482 миллион ба ёрии мардуми Ироқ

Назарбоев ташкили Созмони амнияти дастаҷамъии Осиёро пешниҳод дорад

Ҷонибдории Ангела Меркел аз ташкили артиши ягонаи аврупоӣ

Дар Тошканд Ҳафтаи соҳибкории глобалӣ шурӯъ шуд

Ҷаҳон дар як сатр

ЧЕМПИОНАТИ ҶАҲОН – 2018. Иштироки се бонуи муштзани тоҷик

БОНКИ МИЛЛӢ. Иқдоми наҷиб

13.11.2018


Мулоқоти Сироҷиддин Муҳриддин ва Юе Бин

Баимзорасии ёддошти тафоҳум

Нақшаи чорабиниҳои амалӣ намудани корҳои ободонию бунёдкорӣ дар давраи солҳои 2019 – 2021 тасдиқ гардид

БӮСТОН. Таҷдиди шуъбаи урология

ВАҲДАТ. 5 иншооти ҷашнӣ ба истифода дода шуд

ЁВОН СИМОИ ТОЗА МЕГИРАД

НОҲИЯИ ШАМСИДДИНИ ШОҲИН. Кӯшишҳо самар медиҳанд

"Дар ин дунё Карим Девонае буд"

Ҳузури бераводиди тоҷикистониён дар Туркия 3 баробар дароз шуд

Аврупо дар бозёбии партовҳои уран дар Тоҷикистон саҳм мегирад

Москва аз ҷумлаи даҳ шаҳри беҳтарини дунёст

Гунаҳгорони ҳалокати 52 ӯзбекистонӣ зиндонӣ шуданд

Чин дар ҷаҳон калонтарин воридкунандаи газ

Ҷаҳон дар як сатр

ҚУБОДИЁН. 48 медали варзишгарон дар нуҳ моҳ

12.11.2018


Дар Париж ҳамоиши сулҳ ифтитоҳ ёфт

Бо эҳтимоми ҳукумати Ҳиндустон нархи сӯзишворӣ арзон мешавад

ЭКСПО дар Шанхай: шартномаҳо ба маблағи қариб $60 миллиард ба тасвиб расиданд

Сӯхтори ҷангал дар Калифорния боиси ҳалокати 25 нафар гашт

Ҷаҳон дар як сатр

ВАХШ. Суратҳисоби бонкӣ барои ятимон

ОЛИМПИАДАИ “GENIUSKIDS – 2018” 35 медали хонандагони тоҷик

САМБО. Хушқадам Хусравов – қаҳрамони ҷаҳон

09.11.2018


Ҳамоишҳои ҷавонон бахшида ба Рӯзи Президент

Баррасии масоили рушди ҳамкориҳо

Мулоқоти Юсуф Раҳмон бо Кристофер Рэй


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед