logo

фарҳанг

БАЛХВОН АСТ БАЛҶУВОН!

Бидуни шак, дар бораи Балҷувон ҳамчун ноҳия дар Тоҷикистони азиз аксари мардум огаҳӣ дорад, вале насли худогоҳу бедордили тоҷик, ҳамчунин, аз таъриху фарҳанг ва шахсиятҳои баору нанги ин минтақаи ёдгор аз ниёгони соҳибдиёр воқиф аст.

Хоҳишмандон маълумоти заруриро оид ба ноҳияи Балҷувон, бо истифода аз технологияи муосир, аз сомонаи интернетии Википедия пайдо карда метавонанд. Онҷо дар бораи таъсисёбии Балҷувон – яке аз ноҳияҳои аввалин дар байни ноҳияҳои Хатлонзамин (23 - юми ноябри соли 1930), барҳамхӯрии он (15 - уми ноябри соли 1954) дар замони шӯравӣ ва дубора таъсис ёфтанаш дар даврони истиқлолият (2 - юми феврали соли 1996) зикр шудааст. Ҳамчунин, дар хусуси он, ки ин сарзамин дар гузашта дар ҳудуди Бохтар (ё Балх, аз номи маркази он – шаҳри Балх) ҷойгир буд, қайд гаштааст. Омӯзиши маълумотҳо оид ба ҳудуди Бохтар, ки дар ду соҳили (чапу рост) рӯди Омӯ (Амӯдарё) қарор дошт, иловатан собит месозад, ки ҳудуди шимолии (соҳили рост) Бохтар қисмати ҷанубу ғарби Тоҷикистон бо фарогирии шаҳри Душанбе, ҳамчунин, минтақаҳои ҷанубии Ӯзбекистонро дар бар мегирифт. Яъне, дар гузашта, дар ҳудуди Балх будани сарзамини Балҷувон мусаллам асту мавриди баҳс буда наметавонад. 
Дар ҳамин сарчашмаи интернетӣ иттилоот оид ба этимологияи номи Балҷувон низ мавҷуд аст, ки бар ривоятҳои халқӣ ва андешаи бархе аз муҳаққиқин ва донишмандони кишвар асос ёфтааст. Аз ҷумла, дар хусуси ташаккул ёфтани калимаи «Балҷувон» аз ду вожа: «Бале» ва «Ҷавон» (ба қавли мардуми таҳҷоӣ ва куҳансолон) ва дар бораи ақидаи муҳаққиқон перомуни вожаи «Балхиён», ки «Балҷувон» гӯё шакли вайроншудаи он бошад, андешаҳо ҷой доранд.
Ҳадафи инҷониб ҳам аз навиштани матлаби мазкур муайян намудани этимология ё пайдоиши вожаи «Балҷувон» аст, ки шояд бо ибрози андешаҳо ва таҳқиқу пажӯҳиши муҳаққиқон ва муаррихону донишмандон рӯзе имкони васл ба асл даст медиҳад. Ба қавли Мавлоно Ҷалолуддини Балхӣ: «Ақлҳо мар ақлро ёрӣ диҳад». Аз ин рӯ, хулосаи андешаҳоямро перомуни ин масъала, ки ба ду мабдаъ асос ёфтаанд, мехоҳам пешниҳод намоям:
1. Мардуми таҳҷоӣ дар ноҳияи Балҷувон ва гирду атрофи он ва қисман дар дигар ноҳияҳои Тоҷикистон медонанд, ки як қисми мардуми ин минтақа, алалхусус Ҷамоати Сари Хосорро бо лақаби «сарҳадӣ» унвон (ном) мебаранд. Эҳтимол касе гумон кунад, ки ин чӣ аҳамият дорад. Аҳамияти ин дар он аст, ки мардуми сарҳадӣ посбон ё нигаҳбони сарҳади мулке мебошад. Сарчашмаҳо аз мавҷудияти қалъаҳои зиёд дар Балҷувон, аз қабили Қалъаи Тӯпхона (асрҳои 1-6 то милод), Қалъаи Чорбоғ (асрҳои миёна), Қалъаи Турк (асрҳои 12 - 13), Қалъаи Мир (асрҳои 16 - 19), Қалъаи Дектур (асрҳои 18 - 19) ва ғайра дарак медиҳанд. Қалъаи Тӯпхона бояд мавриди таваҷҷуҳи хос бошад, зеро мавҷудияти қалъа ё хонаи махсус барои тӯпҳо – олоти ҷангӣ дар ин минтақа нишонаи дар сарҳад будани он ва сарҳадӣ, яъне посбону нигаҳбони мулки Балх будани мардумаш метавонад, бошад. Аз ин нуқтаи назар, имкон дорад, ки ин сарзаминро бо мардумаш «Балхбон» ном мебурданд.
2. Вожаҳои Балҷувон ва Балҷвон бо хати арабиасоси тоҷикӣ  як тарзи навишт доранд. Агар дар ин калимаи бо хати ниёгон навишташуда танҳо нуқтаи ҳарфи ҷ (ҷим) – ро аз пойин ба боло баред, бо тағйир ёфтани ҳарфи ҷ (ҷим) ба х (хе) калимаи дигар – Балхвон ҳосил мешавад.
Ба гумони ғолиб, вожаи «Балҷвон» шакли вайроншудаи «Балхвон» буда, он дар навбати худ  шакли лаҳҷавии «Балхбон» аст. Ба ҳамин тартиб Балхбон Балхвон талаффуз шуда, дар навишти ниёгон Балҷвон ва ҳини баргардондан ба хати кириллӣ Балҷувон гаштааст.
Бо назардошти матлаби мазкур банда вожаи «Балҷувон»-ро ба «Балхвон» мансуб дониста, ин сарзамину мардуми меҳанпарасташро ҳанӯз ҳам нигаҳбони Балх – Ватани аҷдодии тоҷикон ва Ватани ҳозираи эшон – Тоҷикистон меҳисобам.
Умедворам, ки дар оянда атрофи ин матлаб андешаҳову пешниҳодҳои рӯшане баён ва гомҳои бардоштанӣ аён хоҳанд гашт.
Абдумумин МУРОДИЁН,
сардори раёсати марҳилаи
назоратии Суди Олӣ


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 19.12.2017    №: 256    Мутолиа карданд: 1023

19.09.2018


ТОҶИКИСТОН ВА ӮЗБЕКИСТОН. Аввалин тамринҳои муштараки низомӣ

Таъсиси 57 корхонаи нав

Намоиши дастовардҳо ба муносибати Рӯзи шаҳри Хуҷанд

Зуҳро Саидова – соҳиби шоҳҷоиза

Таҳаммул аз амалҳои террористӣ норавост

Баргузории ҳамоиши маъмурони роҳи оҳани кишварҳои СҲШ дар Ӯзбекистон

Дар Ироқ 27 ҳазор нафар аз об заҳролуд гашт

Тӯли 40 соли ислоҳот дар Чин ҷои кор 346 дарсад афзуд

Остона ҳамоиши ҳаштуми глобалии туризми шаҳриро пазироӣ мекунад

Ҷаҳон дар як сатр

18.09.2018


САМБО. Дурахши варзишгари навраси тоҷик дар Аврупо

Иди асал дар Душанбе

КӮЛОБ. Боз ду меҳмонхонаи нав ба истифода дода шуд

Ҷаҳон дар як сатр

ӮЗБЕКИСТОН. Оғози машқҳои низомии муштарак

Теъдоди қурбонии тӯфони «Мангхут» аз 60 нафар гузашт

Дифои Вазорати ҳуқуқи инсони Покистон аз ҳуқуқи занҳо

Таҳсили фосилавӣ ба ҳар хонандаи ҷопонӣ дастрас шуд

Дар Остона ба хариди партов шурӯъ карданд

17.09.2018


НОҲИЯИ РӮШОН. Сарҳадбонон соҳиби бинои наву замонавӣ шуданд

Баргузории фестивали шаҳрии эҷодиёти кӯдакон

“КӮКНОР-2018”. Мусодираи беш аз 550 килограмм маводи нашъаовар дар Хатлон

ФУТБОЛ. "Хуҷанд" ба пеш баромад

11.09.2018


ДУШАНБЕ МИЗБОНИ СОҲИБКОРОНИ ҶАҲОН

ДЕВАШТИЧ. БУНЁДКОРИҲОИ НОҲИЯ НАМУНАИ ИБРАТАНД

МАРЗ. Боздошти қочоқбарон

КӮЛОБ. ИФТИТОҲИ БОҒЧАИ НАВ

05.09.2018


БӮСТОН. Бунёди чор иншооти нав

ФУТБОЛ. Дар Тоҷикистон мусобиқаҳои байналмилалӣ доир мегарданд

Ориф Алвӣ 13-умин президенти Покистон интихоб гашт

Дар Арабистони Саудӣ барои маводи тахрибӣ дар интернет зиндонӣ мекунанд

Дар Гуҷарат сохтмони баландтарин ҳайкали дунё анҷом меёбад

Ҳиндустон барномаи нави кайҳониро амалӣ месозад

04.09.2018


Боздиди Сарвазири мамлакат аз иншооти гармидиҳии шаҳри Душанбе


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед