logo

фарҳанг

ОИЛА. АСОСҲОИ ТАНЗИМ ДАР ОСОРИ ГУЗАШТАГОН

Анъанаи навиштани асарҳои ахлоқӣ баъд аз «Авасто» дар давраи Сосониён идома ёфта, оғози он ба давраи ҳукумронии асосгузори сулолаи Сосониён Ардашери Бобакон рост меояд. Мароми ин пандномаҳо асосан тарбияи мардум ва фарзандони кишвар буд. «Пандномаи Бузургмеҳр», «Андарзи Одурбоди Меҳраспандон», «Калила ва Димна», «Дарахти Асурик» ва асарҳои дигар маҳсули ҳамин давраи таърихӣ мебошанд.
Дар ин асарҳо масъалаҳои илму ҳунар ва тарбияи оилавӣ хеле мӯҷаз ва бо далелҳои боварибахш инъикос гардидаанд. Масалан, дар яке аз андарзҳои Одурбоди Меҳраспандон омадааст: «Агар туро писаре бувад, ӯро дар кӯдакӣ ба дабистон бидеҳ, чунки омӯзиш рӯшноии чашму дил аст». Дар саволу ҷавобҳои Нӯшервону Бузургмеҳр оид ба танзими оила ва аз худ кардани касб гуфта шудааст: «Аз неъматҳои дунё чанд чиз хушбор аст?». Бузургмеҳр посух мегӯяд: «Яке фарзанди солеҳ, дувум давлат аз касби ҳалол».
Асари дигари тарбиявии ин давра «Калила ва Димна» аст, ки қисмати бузурги тарбиявию ахлоқӣ дорад. Гувоҳи таърих аст, ки «Калила ва Димна» дар аҳди Сосониён китоби рӯимизии саркардаҳои ин сулола буда, шоҳону шоҳзодагон ва аъёну ашроф дар рӯҳияи панду андарзи ин асар тарбия мегирифтанд. Минбаъд, дар замони Сомониён устод Рӯдакӣ онро аз забони арабӣ ба форсии тоҷикӣ тарҷума кард, ки баъзе намунаҳои он то ба имрӯз расидаанд.
Унсурмаолии Кайковус яке аз шоирон ва нависандагони забардасти асри ХI буда, бо асари тарбиявияш «Қобуснома» маъруф аст. Дар ин асараш аз номи Бузургмеҳр сухан ронда, дар баробари масъалаҳои дигари ахлоқу одоб, инчунин, аёли гаронро (оилаи серфарзандро) боиси ташвиш донистааст.
Муаллиф дар ташкили оила ва интихоби зан фикрҳои ҷолиби аҳамияти педагогӣ – тиббӣ доштаро низ мавриди баён мекунад. Ӯ дар боби «Андар зан хостан» менависад: «...Ва зан аз қабилаи дигар хоҳӣ, то бегонагонро хеш карда бошӣ, ки ақрабои ту аҳди ту бошанд».
Унсурмаолии Кайковус бо ин ақидааш ду масъалаи муҳими оилавиро мақсади асосии хеш қарор додаст: якум аз ҳисоби бегонагон хонадор кардани фарзанд, яъне ба ин васила сафи хешу ақраборо зиёд кардан, дуюм ба даст овардани фарзанди солим. Тавсияи мазкур то имрӯз қимати илмиву амалии худ-ро гум накардааст.
Авҳадиддини Анварӣ (ваф. 1187), ки пайғамбари қасидасароёни форсу тоҷик эътироф гардидааст, камиёлиро «саодати мард» дар хонадон ҳисобидааст:
Камиёлӣ саодатест, ки мард,
Наравад ҷуз ба рои хеш бад-он;
Мардро низ банди тахтаю ғул,
Ҷуз иёли гарон мадон ба ҷаҳон.
Гарчи мардонагӣ ба ҷаҳд кунад,
Натавонад шуд аз миён ба карон.

Ин ақидаи Анварӣ, бешубҳа дар шароити кунунӣ қабулшаванда аст. Зеро аксари оилаҳои камбизоат, ки серфарзанданд наметавонанд аз уҳдаи дурусти таълиму тарбияашон ба таври бояду шояд бароянд.
Шоир ва нависандаи машҳури нимаи дуюми асри ХVI Камолиддини Биноӣ дар таълимоти тарбиявӣ - ахлоқии худ роҷеъ ба ин  масъала дар маснавии «Беҳрӯз ва Баҳром» бисёрзангириро на танҳо рафтори пасткунандаи шарафи оила медонад, балки бадбахтии оилавӣ мешуморад.  Ӯ вазифаи муқаддаси ҳар як падару модарро дар таваллуд ва тарбияи фарзандони ҳалол ва покизасиришт мебинад:
Бо ҳалоли худ он кӣ суҳбат сохт,
Нияти заръ карду тухм андохт
Бошад ӯро савоби он фарзанд.
Ки бувад дар ҷаҳон саодатманд.
         
Хулоса, бояд гуфт, ки масъалаи ба танзим даровардани оила проблемаи нав набуда, ҳанӯз дар садсолаҳои гузашта низ диққати олимону мутафаккирони форс–тоҷикро низ ба худ ҷалб намуда буд.
Дилафрӯз САИДОВА,
омӯзгори коллеҷи омӯзгории Донишгоҳи давлатии Кӯлоб ба номи Абӯабдуллоҳи Рӯдакӣ


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 07.02.2018    №: 29    Мутолиа карданд: 842

10.10.2018


Ҷаласаи Шӯрои вазирони мудофиаи кишварҳои узви ИДМ баргузор мешавад

Таҳкими ҳамкориҳои Бонки миллии Тоҷикистон ва БАТР

Дар Душанбе Фестивали байналмилалии «Чакан» доир мегардад

СУҒД. Бунёд ва таъмири 110 иншооти фарҳангӣ

РАШТ. Сохтмони 140 иншоот

РОШТҚАЛЪА. Вусъати созандагӣ

“SLOW FOOD”. Муаррифии гулмоҳии амударёӣ ва оши палов

МУНТАХАБИ ТОҶИКИСТОН ДАР ФИНАЛИ МУСОБИҚАИ "BANGABANDHU GOLD CUP"

09.10.2018


БАЛҶУВОН. Рӯ ба рушд

РАШТ. Авлавият ба ҳифзи муҳити зист

ТАНЗИМ. Қонуншиканон 25 ҳазор сомонӣ ҷарима шуданд

Сипоси сарвари ОПЕК Муҳаммад Баркиндо аз Владимир Путин

Сарони Россия ва Ӯзбекистон ҳамкории дуҷонибаро баррасӣ карданд

Неруҳои эътилофи байналмилалӣ дар Афғонистон амнияти интихоботро таъмин месозанд

Лондон зери об мемонад?

Ҷаҳон дар як сатр

08.10.2018


Даҳ соли минтақаҳои озоди иқтисодӣ

ЧЕМПИОНАТИ ОСИЁ. Мунтахаби Тоҷикистон – барандаи медалҳои нуқра

ДЗЮ-ДО. Натиҷаҳо аз Ҷоми Президенти Тоҷикистон

"ПАЛАНГИ ТИЛЛОӢ". Ғалабаи Ҷомӣ Ҳасанов

Сафари расмии Владимир Путин ба Ҳиндустон

Трамп ба вохӯрияш бо Путин дар Хелсинки баҳои баланд дод

Дар Туркия ҳамоиши чорҷониба оид ба Сурия баргузор мегардад

Селфи бо марг бозӣ кардан аст

Ҷаҳон дар як сатр

ЧЕМПИОНАТИ ОСИЁ. Футболбозони навраси тоҷик дар финал

04.10.2018


Анҷоми озмуни. “Маҳалла ва ташкилоти беҳтарин” дар Бохтар

КОНИБОДОМ. Деҳқонон ғолиби мусобиқа

Баргузории фестивали “Оши палов”

ТАНДУРУСТӢ. Назорат пурзӯр мешавад

Як мулоқоти муҳим

НБО - и "РОҒУН". Корҳои сохтмонӣ вусъат мегиранд

Сафари варзишгарони тоҷик ба Буэнос - Айрес

ТОҶИКОБОД. 31 медали варзишгарон дар нуҳ моҳ


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед