logo

фарҳанг

ОИЛА. АСОСҲОИ ТАНЗИМ ДАР ОСОРИ ГУЗАШТАГОН

Анъанаи навиштани асарҳои ахлоқӣ баъд аз «Авасто» дар давраи Сосониён идома ёфта, оғози он ба давраи ҳукумронии асосгузори сулолаи Сосониён Ардашери Бобакон рост меояд. Мароми ин пандномаҳо асосан тарбияи мардум ва фарзандони кишвар буд. «Пандномаи Бузургмеҳр», «Андарзи Одурбоди Меҳраспандон», «Калила ва Димна», «Дарахти Асурик» ва асарҳои дигар маҳсули ҳамин давраи таърихӣ мебошанд.
Дар ин асарҳо масъалаҳои илму ҳунар ва тарбияи оилавӣ хеле мӯҷаз ва бо далелҳои боварибахш инъикос гардидаанд. Масалан, дар яке аз андарзҳои Одурбоди Меҳраспандон омадааст: «Агар туро писаре бувад, ӯро дар кӯдакӣ ба дабистон бидеҳ, чунки омӯзиш рӯшноии чашму дил аст». Дар саволу ҷавобҳои Нӯшервону Бузургмеҳр оид ба танзими оила ва аз худ кардани касб гуфта шудааст: «Аз неъматҳои дунё чанд чиз хушбор аст?». Бузургмеҳр посух мегӯяд: «Яке фарзанди солеҳ, дувум давлат аз касби ҳалол».
Асари дигари тарбиявии ин давра «Калила ва Димна» аст, ки қисмати бузурги тарбиявию ахлоқӣ дорад. Гувоҳи таърих аст, ки «Калила ва Димна» дар аҳди Сосониён китоби рӯимизии саркардаҳои ин сулола буда, шоҳону шоҳзодагон ва аъёну ашроф дар рӯҳияи панду андарзи ин асар тарбия мегирифтанд. Минбаъд, дар замони Сомониён устод Рӯдакӣ онро аз забони арабӣ ба форсии тоҷикӣ тарҷума кард, ки баъзе намунаҳои он то ба имрӯз расидаанд.
Унсурмаолии Кайковус яке аз шоирон ва нависандагони забардасти асри ХI буда, бо асари тарбиявияш «Қобуснома» маъруф аст. Дар ин асараш аз номи Бузургмеҳр сухан ронда, дар баробари масъалаҳои дигари ахлоқу одоб, инчунин, аёли гаронро (оилаи серфарзандро) боиси ташвиш донистааст.
Муаллиф дар ташкили оила ва интихоби зан фикрҳои ҷолиби аҳамияти педагогӣ – тиббӣ доштаро низ мавриди баён мекунад. Ӯ дар боби «Андар зан хостан» менависад: «...Ва зан аз қабилаи дигар хоҳӣ, то бегонагонро хеш карда бошӣ, ки ақрабои ту аҳди ту бошанд».
Унсурмаолии Кайковус бо ин ақидааш ду масъалаи муҳими оилавиро мақсади асосии хеш қарор додаст: якум аз ҳисоби бегонагон хонадор кардани фарзанд, яъне ба ин васила сафи хешу ақраборо зиёд кардан, дуюм ба даст овардани фарзанди солим. Тавсияи мазкур то имрӯз қимати илмиву амалии худ-ро гум накардааст.
Авҳадиддини Анварӣ (ваф. 1187), ки пайғамбари қасидасароёни форсу тоҷик эътироф гардидааст, камиёлиро «саодати мард» дар хонадон ҳисобидааст:
Камиёлӣ саодатест, ки мард,
Наравад ҷуз ба рои хеш бад-он;
Мардро низ банди тахтаю ғул,
Ҷуз иёли гарон мадон ба ҷаҳон.
Гарчи мардонагӣ ба ҷаҳд кунад,
Натавонад шуд аз миён ба карон.

Ин ақидаи Анварӣ, бешубҳа дар шароити кунунӣ қабулшаванда аст. Зеро аксари оилаҳои камбизоат, ки серфарзанданд наметавонанд аз уҳдаи дурусти таълиму тарбияашон ба таври бояду шояд бароянд.
Шоир ва нависандаи машҳури нимаи дуюми асри ХVI Камолиддини Биноӣ дар таълимоти тарбиявӣ - ахлоқии худ роҷеъ ба ин  масъала дар маснавии «Беҳрӯз ва Баҳром» бисёрзангириро на танҳо рафтори пасткунандаи шарафи оила медонад, балки бадбахтии оилавӣ мешуморад.  Ӯ вазифаи муқаддаси ҳар як падару модарро дар таваллуд ва тарбияи фарзандони ҳалол ва покизасиришт мебинад:
Бо ҳалоли худ он кӣ суҳбат сохт,
Нияти заръ карду тухм андохт
Бошад ӯро савоби он фарзанд.
Ки бувад дар ҷаҳон саодатманд.
         
Хулоса, бояд гуфт, ки масъалаи ба танзим даровардани оила проблемаи нав набуда, ҳанӯз дар садсолаҳои гузашта низ диққати олимону мутафаккирони форс–тоҷикро низ ба худ ҷалб намуда буд.
Дилафрӯз САИДОВА,
омӯзгори коллеҷи омӯзгории Донишгоҳи давлатии Кӯлоб ба номи Абӯабдуллоҳи Рӯдакӣ


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 07.02.2018    №: 29    Мутолиа карданд: 931

16.01.2019


Пирӯзии мунтахаби Тоҷикистон бар Эрон

ҶАҲОН ДАР ЯК САТР

Роҳандозии моратории дусола дар Тоҷикистон

Нақшаи Brexit дар парламенти Британия рад карда шуд

Кремл роҳи ҳалли буҳрони Украинаро пешниҳод намуд

Ифтитоҳи онлайн-донишгоҳ барои гурезаҳо дар Италия

15.01.2019


Ҷаласаи ҷамъбастӣ таҳти раёсати муовини Сарвазири мамлакат

Вохӯрии Сироҷиддин Муҳриддин бо Абдулазиз Комилов

Ёдгор Файзов: «Соли 2018 соли таҳкими волоияти қонун дар Бадахшон буд»

ХУҶАНД. 1548 медали варзишгарон дар як сол

ҶАҲОН ДАР ЯК САТР

Созишномаи сулҳ – мавзӯи асосии мулоқоти Путин ва Абэ хоҳад шуд

Савдои хориҷии Чин соли 2018 натиҷаи рекордӣ нишон дод

Дар Алмаато гурӯҳи хориҷиёни террорист боздошт шуд

То соли 2024 аҳолии Қирғизистон бо оби ошомиданӣ пурра таъмин мешавад

10.01.2019


Дар Саразм осорхона ва меҳмонхонаи замонавӣ бунёд мешаванд

Вохӯрии Парвиз Давлатзода бо Владимир Норов

Ҷаласаи Шӯрои кор бо ҷавонон

“ГАНҶИ СУХАН” – маҳфили адибпарвар

РӮШОН. Ифтитоҳи маркази дуошёнаи савдо

Муҳаммад Салоҳ – беҳтарин футболбози Африқо

ҶАҲОН ДАР ЯК САТР

Самарқанд мизбони нахустмулоқоти «Ҳиндустон – Осиёи Марказӣ»

Баргардондани 47 шаҳрванди Қазоқистон аз Сурия

Остона ба гузарондани Ҳамоиши ҷаҳонии туризми шаҳрӣ омодагӣ мегирад

Дар Беларус бори нахуст ҳукми қатл содир шуд

09.01.2019


Таҷлили 110 - солагии аллома Бобоҷон Ғафуров

GLOBE SOCCER AWARDS. Беҳтаринҳоро муайян кард

ҶАҲОН ДАР ЯК САТР

Дар Пекин музокироти тиҷоратии ИМА ва Чин мегузарад

Эрдуғон пирӯзӣ бар террористони «Давлати исломӣ» - ро эълом дошт

Разведкаи Сурия дар ҳафт сол 80 саркардаи исломиро нест кард

Сарвари ҶХД Корея ба Чин бо ташрифи серӯза омад

Танзими нархи дорудар Қазоқистон


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед