logo

иҷтимоиёт

ТОҶИКИСТОН. АРҶГУЗОРӢ БА ОБ

Арҷгузорӣ ба об аз замонҳои дур  дар бовари тоҷикони бостон ҷой доштааст ва ниёкони мо аз миёни ҳафт офаридаи Аҳурамаздо обро пас аз Замин дувумин офарида мепиндоштанд. Аноҳито, Аноҳид ё Ноҳид дар боварҳои митроӣ (садсолаи IX пеш аз милод) эзадбону ва дар боварҳои зартуштӣ олиҳа ё фариштаи нигаҳбони обҳо буд. Дар замони Ашкониён барои ниёиши Аноҳид маъбадҳо ва тандисҳои (ҳайкалҳои) бузург бунёд мекарданд.
Воқеан, гумон меравад, пайкараҳои аз ковишҳои бостоншиносон дар қаламрави тоҷиктаборон ёфтшуда бозтоби эзадбонуи обҳои пок Аноҳид бошанд, на бутҳои хос ба мардумони Тибету Чин.
Дар китоби куҳантарини ҷаҳон - «Авасто», ки онро ниёгони ҳушманди мо беш аз 6000 сол пеш навиштаанд, гуфта шудааст: “12 амшосипанд (Amesha Spenta – фариштагони бузурги бемарг), ки ҷилвагоҳи рӯшноиву некуӣ ва неъмату фаровонӣ ва дорои як даста аз сифатҳои Худованд (Аҳурамаздо) мебошанд, ҳар кадоме вазифаеро бар дӯш доранд. Аз ин миён фариштагони бузург Хурдод ва Умурдод дорои нақши вижае дар олами моддианд:  ба Хурдод нигаҳбонию парастории обҳо ва ба Умурдод сарпарастиву нигоҳбонии гиёҳон ва киштзорҳо супурда шудааст”. Дар ҳоти (ё готи) 68, ки бистучаҳор банд дорад, аз банди дувум то банди шонздаҳум ҳама гуфторҳо ба ситоиш ва ниёиши обҳои поку зиндагисоз бахшида шудаанд. Ҷолиб аст, ки дар «Авасто» аз “сарзамини обшоре миёни Омӯдарё ва Сирдарё” ёд мешавад.
Дар яшти панҷум, ки «Обоняшт» номида шудааст, перомуни муқаддас шумурдани об ва олуда накардани он гуфторҳои зиёде ҳастанд. Аз рӯи гоҳшумории авастоӣ, рӯзи даҳуми Наврӯз, ки «Обон» ном дорад, чунин ёд мешавад: «Оби беолоиши муқаддас ва гиёҳҳои офаридаи Маздо хушнуд месозем».
Тоҷикони бостон сарзаминҳои хушк ва биёбонҳои бесамарро қаламрави Аҳриман медонистанд. Бо ҳукми шоҳони Ҳахоманиш онҳое, ки сарзаминеро обёрӣ ва обод мекарданд, то панҷ насл аз пардохти андозҳо озод буданд.
Перомуни об, усулҳои обрасонӣ, обшорсозии заминҳои хушк ва поксозии сарчашмаю наҳрҳо дар асарҳои ҳакимони қадими мардуми тамаддунэҷоди тоҷик гуфторҳои зиёде мавҷуданд. Мо, тоҷикон, нахустин мардумоне мебошем, ки дар китоби ҳанӯз 1000 сол пеш эҷодшудаи «Шоҳнома» - и Ҳаким Фирдавсӣ дар ин бора ёдкардҳо дорем:
Чу ин карда шуд, чораи об сохт,
Зи дарё бароварду ҳомун навохт.
Ба ҷӯй он гаҳе обро роҳ кард,
Ба фарри кайӣ ранҷ кӯтоҳ кард.
Чу огоҳмардум бар он барфузуд,
Пароканда шуд тухму кишту дуруд.

Бостоншиносон дар водиҳои Кӯлоб, Вахш ва Зарафшон шабакаҳои густурдаи наҳрҳо ва корезҳои обёриро бозёфтаанд. Ҳамлаварони биёбонгарди кӯчӣ он шабакаҳоро вайрону валангор сохта, бахши зиёди заминҳоро ба даштҳои хушку шӯразор табдил доданд. Дар Кӯлоб ду маҳалла бо номи усули обрасонии бостонии «корез» унвонгузорӣ шудаанд ва дар дарозои ошуфтабори садсолаҳо худи он шабакаҳои обрасонӣ аз байн рафта бошанд ҳам, вале номҳояшон ба сони «Корези Боло» ва «Корези Поён» ба ёдгор мондаанд.
Дар «Авасто», ҳамчунин, аз деви палидиву хушкӣ Апауша (Apausha) ва Фариштаи борон гуфторе ба миён гузошта шудааст, ки ин ҳар ду давоми се шабонарӯз бо ҳам дар набард буданд ва пас аз пуштибонии эзади Тиштрия (Thishtrya) деви хушкӣ шикаст хӯрда, мубориза бо пирӯзии Фариштаи борон ба анҷом мерасад.
Об ва зарур будани бориш масъалае буда, ки дар оинҳои наврӯзӣ мавриди арҷгузории хосса қарор гирифтааст. Дар тамоми ин оинҳо боваре вуҷуд дорад: бояд одамон дар соли нав борону оби кофӣ, ки мояи ободонӣ аст, орзу кунанд. Барои гиромидошти об рӯзи даҳуми Наврӯзро, ки «Рӯзи обҳои зинда» ва гаҳе «Ҷашни обрезагон» номидаанд, интихоб карда  буданд.
Маросими "Ашагулон", ки дар водии Кӯлоб ва аксари деҳоти ҷануби Тоҷикистон ривоҷи густурда дорад, ба ин пиндори гузаштагонамон пайванд аст.
Бояд ба ёд овард, ки чанд сол пеш ҷавонони водии Кӯлоб ба хотири баргузории маросими “Ашагулон” дар рӯзҳои наврӯзӣ дӯшизаи шӯхтабъеро пироҳани куҳна пӯшонда, бо сурудани таронаи «Ашагулон» дар гирдогирди ӯ рақскунон аз дари хонаҳои ҳамдеҳагон мегузаштанд. Ҳамчун фоли даъвати борон кадбонуҳо ба сару китфи “духтари Ашагулон” бо коса об мепошиданд. Сипас, кадбонуи хона косаи аз об холиро пур аз зироати донагӣ, ба монанди гандум, нахӯд, наск ё лӯбиё карда, ба яке аз халтаҳои навҷавонон мерехт. Дар ҷараёни иҷрои маросими обпошӣ ва хонагаштак садои хушнудӣ ва таронасароӣ дар васфи Ашагулон ба гунаи зерин ба тамоми деҳа паҳн мегашт:
Ашагулони ростина,
Оста биҷунбон остина.

Ҳамон рӯз духтарон ба лаби ҷӯй рафта, гиёҳи ба тозагӣ рӯидаи пӯдина мечиданд. Сари субҳи дигар духтарону писарон бо сарварии зани солори деҳа дар чорбоғ гирд омада, дар якчанд дегҳои калон (ба истилоҳи мардум “деги чилгӯша”) аз донагиҳои гирдоварда хӯрокҳои кашк, далда, пӯдинаҷӯшак, гандумҷӯшак, атола таҳия мекарданд ва дастархон ороста, атрофиёнро ба зиёфату базм мехонданд. Занони гирду атроф ҳар кадоме нону кулчаву фатир, суманаку меваҳои хушк оварда, дастархонҳои дар зери дарахтони чорбоғ густурдаро ороиш медоданд. Ин ва ҷашнҳои дигари бостон нишонаи равшананд, ки мардуми тоҷик аз қадим обро муқаддас медонистанд.
Зафар МИРЗОЁН,
мушовири ректори Донишгоҳи давлатии Кӯлоб ба номи Абуабдуллоҳи Рӯдакӣ


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 09.04.2018    №: 70    Мутолиа карданд: 417

14.10.2019


Роҳи Помир ба панҷгонаи зеботарин роҳҳои дунё шомил гардид

Дар Ҷопон аз тӯфони «Хагибис» 33 нафар ҳалок гашт

Трамп маблағеро ном бурд, ки Вашингтон дар ҷангҳои Шарқи Наздик масраф кардааст

Астронавти амрикоӣ рекорди ба кайҳон баромадани кайҳоннавардони русро пас мегузорад

Ҷаҳон дар як сатр

11.10.2019


Боздиди қариб 8 миллион нафар аз ғурфаи Тоҷикистон дар намоишгоҳи Чин

СААД дар Бишкек вокуниши муштарак ба ҳолатҳои фавқулодаро баррасӣ намуд

Ҷаҳон дар як сатр

10.10.2019


Ёддошти тафоҳум ба имзо расид

Вохӯрии вазирони корҳои дохилии Тоҷикистону Россия

Душанбе ва Димишқ бозгашти тоҷикистониёнро аз Сурия баррасӣ намуданд

Меркел ва Ҷонсон оид ба Brexit ба мувофиқа омада натавонистанд

Барнаул лидерҳои ҷавони кишварҳои Осиёро гирд овард

Ҷаҳон дар як сатр

08.10.2019


ТОҶИКОБОД. 40 НАФАР БА САФИ ҚУВВАҲОИ МУСАЛЛАҲ ПАЙВАСТ

Мулоқоти Қоҳир Расулзода бо роҳбарони ҳайатҳои давлатҳои аъзои САҲА

Ҳамоиш ба муносибати Рӯзи забони давлатӣ дар Тошканд

Бизнес - форуми сайёҳии Тоҷикистону Қирғизистон

СММ амнияти кӯдакони Афғонистонро боиси нигаронӣ хонд

Бонки ҷаҳонӣ Тоҷикистонро ба рӯйхати кишварҳои ислоҳотгар ворид намуд

Ҷаҳон дар як сатр

07.10.2019


ВМКБ. Нақшаи даъват иҷро шуд

ҲИСОР. Ташкили аввалин бозори минтақавии ҳунармандӣ

Ихтирои доруи заъфи дилу раг дар Канада

Сарвари Ӯзбекистон санҷиши фаъолияти сомонаҳои мақомоти давлатиро дархост намуд

ҶХД-и Корея музокирот бо ИМА - ро то охири сол қатъ кард

Дар чор шаҳри калони Россия амали террористӣ пешгирӣ гардид

Ҷаҳон дар як сатр

03.10.2019


Путин: «ИИАО бояд бо СҲШ ва АСЕАН иртиботи қавӣ дошта бошад»

Прокурорҳои генералии СҲШ мубориза бо нашъафурӯшӣ ва қочоқро баррасӣ намуданд

Таъкиди сарвазири Гурҷистон аз зарурати беҳсозии муносибат бо Россия

Ҷаҳон дар як сатр

01.10.2019


Тоҷикистон 48 зиндониро ба Афғонистон интиқол дод

Намояндагони комиссияи Аврупо барои музокирот ба Беларус мераванд


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед