logo

иҷтимоиёт

ТОҶИКИСТОН. АРҶГУЗОРӢ БА ОБ

Арҷгузорӣ ба об аз замонҳои дур  дар бовари тоҷикони бостон ҷой доштааст ва ниёкони мо аз миёни ҳафт офаридаи Аҳурамаздо обро пас аз Замин дувумин офарида мепиндоштанд. Аноҳито, Аноҳид ё Ноҳид дар боварҳои митроӣ (садсолаи IX пеш аз милод) эзадбону ва дар боварҳои зартуштӣ олиҳа ё фариштаи нигаҳбони обҳо буд. Дар замони Ашкониён барои ниёиши Аноҳид маъбадҳо ва тандисҳои (ҳайкалҳои) бузург бунёд мекарданд.
Воқеан, гумон меравад, пайкараҳои аз ковишҳои бостоншиносон дар қаламрави тоҷиктаборон ёфтшуда бозтоби эзадбонуи обҳои пок Аноҳид бошанд, на бутҳои хос ба мардумони Тибету Чин.
Дар китоби куҳантарини ҷаҳон - «Авасто», ки онро ниёгони ҳушманди мо беш аз 6000 сол пеш навиштаанд, гуфта шудааст: “12 амшосипанд (Amesha Spenta – фариштагони бузурги бемарг), ки ҷилвагоҳи рӯшноиву некуӣ ва неъмату фаровонӣ ва дорои як даста аз сифатҳои Худованд (Аҳурамаздо) мебошанд, ҳар кадоме вазифаеро бар дӯш доранд. Аз ин миён фариштагони бузург Хурдод ва Умурдод дорои нақши вижае дар олами моддианд:  ба Хурдод нигаҳбонию парастории обҳо ва ба Умурдод сарпарастиву нигоҳбонии гиёҳон ва киштзорҳо супурда шудааст”. Дар ҳоти (ё готи) 68, ки бистучаҳор банд дорад, аз банди дувум то банди шонздаҳум ҳама гуфторҳо ба ситоиш ва ниёиши обҳои поку зиндагисоз бахшида шудаанд. Ҷолиб аст, ки дар «Авасто» аз “сарзамини обшоре миёни Омӯдарё ва Сирдарё” ёд мешавад.
Дар яшти панҷум, ки «Обоняшт» номида шудааст, перомуни муқаддас шумурдани об ва олуда накардани он гуфторҳои зиёде ҳастанд. Аз рӯи гоҳшумории авастоӣ, рӯзи даҳуми Наврӯз, ки «Обон» ном дорад, чунин ёд мешавад: «Оби беолоиши муқаддас ва гиёҳҳои офаридаи Маздо хушнуд месозем».
Тоҷикони бостон сарзаминҳои хушк ва биёбонҳои бесамарро қаламрави Аҳриман медонистанд. Бо ҳукми шоҳони Ҳахоманиш онҳое, ки сарзаминеро обёрӣ ва обод мекарданд, то панҷ насл аз пардохти андозҳо озод буданд.
Перомуни об, усулҳои обрасонӣ, обшорсозии заминҳои хушк ва поксозии сарчашмаю наҳрҳо дар асарҳои ҳакимони қадими мардуми тамаддунэҷоди тоҷик гуфторҳои зиёде мавҷуданд. Мо, тоҷикон, нахустин мардумоне мебошем, ки дар китоби ҳанӯз 1000 сол пеш эҷодшудаи «Шоҳнома» - и Ҳаким Фирдавсӣ дар ин бора ёдкардҳо дорем:
Чу ин карда шуд, чораи об сохт,
Зи дарё бароварду ҳомун навохт.
Ба ҷӯй он гаҳе обро роҳ кард,
Ба фарри кайӣ ранҷ кӯтоҳ кард.
Чу огоҳмардум бар он барфузуд,
Пароканда шуд тухму кишту дуруд.

Бостоншиносон дар водиҳои Кӯлоб, Вахш ва Зарафшон шабакаҳои густурдаи наҳрҳо ва корезҳои обёриро бозёфтаанд. Ҳамлаварони биёбонгарди кӯчӣ он шабакаҳоро вайрону валангор сохта, бахши зиёди заминҳоро ба даштҳои хушку шӯразор табдил доданд. Дар Кӯлоб ду маҳалла бо номи усули обрасонии бостонии «корез» унвонгузорӣ шудаанд ва дар дарозои ошуфтабори садсолаҳо худи он шабакаҳои обрасонӣ аз байн рафта бошанд ҳам, вале номҳояшон ба сони «Корези Боло» ва «Корези Поён» ба ёдгор мондаанд.
Дар «Авасто», ҳамчунин, аз деви палидиву хушкӣ Апауша (Apausha) ва Фариштаи борон гуфторе ба миён гузошта шудааст, ки ин ҳар ду давоми се шабонарӯз бо ҳам дар набард буданд ва пас аз пуштибонии эзади Тиштрия (Thishtrya) деви хушкӣ шикаст хӯрда, мубориза бо пирӯзии Фариштаи борон ба анҷом мерасад.
Об ва зарур будани бориш масъалае буда, ки дар оинҳои наврӯзӣ мавриди арҷгузории хосса қарор гирифтааст. Дар тамоми ин оинҳо боваре вуҷуд дорад: бояд одамон дар соли нав борону оби кофӣ, ки мояи ободонӣ аст, орзу кунанд. Барои гиромидошти об рӯзи даҳуми Наврӯзро, ки «Рӯзи обҳои зинда» ва гаҳе «Ҷашни обрезагон» номидаанд, интихоб карда  буданд.
Маросими "Ашагулон", ки дар водии Кӯлоб ва аксари деҳоти ҷануби Тоҷикистон ривоҷи густурда дорад, ба ин пиндори гузаштагонамон пайванд аст.
Бояд ба ёд овард, ки чанд сол пеш ҷавонони водии Кӯлоб ба хотири баргузории маросими “Ашагулон” дар рӯзҳои наврӯзӣ дӯшизаи шӯхтабъеро пироҳани куҳна пӯшонда, бо сурудани таронаи «Ашагулон» дар гирдогирди ӯ рақскунон аз дари хонаҳои ҳамдеҳагон мегузаштанд. Ҳамчун фоли даъвати борон кадбонуҳо ба сару китфи “духтари Ашагулон” бо коса об мепошиданд. Сипас, кадбонуи хона косаи аз об холиро пур аз зироати донагӣ, ба монанди гандум, нахӯд, наск ё лӯбиё карда, ба яке аз халтаҳои навҷавонон мерехт. Дар ҷараёни иҷрои маросими обпошӣ ва хонагаштак садои хушнудӣ ва таронасароӣ дар васфи Ашагулон ба гунаи зерин ба тамоми деҳа паҳн мегашт:
Ашагулони ростина,
Оста биҷунбон остина.

Ҳамон рӯз духтарон ба лаби ҷӯй рафта, гиёҳи ба тозагӣ рӯидаи пӯдина мечиданд. Сари субҳи дигар духтарону писарон бо сарварии зани солори деҳа дар чорбоғ гирд омада, дар якчанд дегҳои калон (ба истилоҳи мардум “деги чилгӯша”) аз донагиҳои гирдоварда хӯрокҳои кашк, далда, пӯдинаҷӯшак, гандумҷӯшак, атола таҳия мекарданд ва дастархон ороста, атрофиёнро ба зиёфату базм мехонданд. Занони гирду атроф ҳар кадоме нону кулчаву фатир, суманаку меваҳои хушк оварда, дастархонҳои дар зери дарахтони чорбоғ густурдаро ороиш медоданд. Ин ва ҷашнҳои дигари бостон нишонаи равшананд, ки мардуми тоҷик аз қадим обро муқаддас медонистанд.
Зафар МИРЗОЁН,
мушовири ректори Донишгоҳи давлатии Кӯлоб ба номи Абуабдуллоҳи Рӯдакӣ


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 09.04.2018    №: 70    Мутолиа карданд: 467

26.02.2020


ҲАМОИШИ МУҲИМ ДАР КУМИТАИ ДАВЛАТИИ САРМОЯГУЗОРӢ ВА ИДОРАИ АМВОЛИ ДАВЛАТӢ

ДАНҒАРА – МИЗБОНИ ФЕСТИВАЛИ ФАРҲАНГИИ ҶАВОНОНИ ХОРИҶӢ

КИШОВАРЗӢ. НЕСТ КАРДАНИ ТУХМИИ ВАТАНӢ ХАТОИ НОБАХШИДАНИСТ

МАЪЮБОН КОРХОНАИ ҲАМРОЗ ДОРАНД

RABAT GRAND PRIX 2020. ТОҶИКИСТОНРО 7 ПАҲЛАВОН МУАРРИФӢ МЕКУНАД

25.02.2020


САФАРИ РАСМИИ СИРОҶИДДИН МУҲРИДДИН БА РОССИЯ

БАРРАСИИ МАСОИЛИ ТАЪСИСИ КОРХОНАҲОИ НАВИ САНОАТӢ

ДИД. БАРГУЗОРИИ ҲАМОИШИ МАЪРИФАТИЮ ТАРБИЯВӢ

ВАҲДАТ БА ИНТИХОБОТ ОМОДА АСТ

СУҒД. ФЕСТИВАЛИ ВИЛОЯТИИ "АТЛАСУ АДРАС" ТАНТАНА ДОРАД

"ИШҚИ МИНӮӢ" - И КАМОЛ БО ЗАБОНИ ОЛМОНӢ

МУБОРИЗА БАР ЗИДДИ МАЛАХ. ҶАЛАСАИ СИТОДИ ҶУМҲУРИЯВӢ

ГӮШТӢ. МУСОБИҚАИ ИНТИХОБИИ ОЛИМПӢ ДАР БИШКЕК ДОИР МЕШАВАД

24.02.2020


ГАРДИШИ МОЛ. ТАНОСУБИ СОДИРОТ НАЗАР БА ВОРИДОТ АФЗУД

РОҒУН. АФВШУДАГОН БО ҶОЙИ КОР ТАЪМИН МЕГАРДАНД

ГӮШТӢ. 4 МЕДАЛ АЗ ЧЕМПИОНАТИ ОСИЁ, АММО БЕ ТИЛЛО

ОЛИМОНИ БЕЛАРУС ДАР ШАҲРИ ХУҶАНД АРЧА МЕШИНОНАНД

ИМА ДАР АФҒОНИСТОН АМАЛИЁТИ ҲУҶУМРО ҚАТЪ СОХТ

МУШОВИРИ ТРАМП ОВОЗАҲОРО ОИД БА ОҒОЗЁБИИ «ДАХОЛАТИ РОССИЯ» БА ИНТИХОБОТ БЕБУНЁД ХОНД

ГОНЧАРУК: «УКРАИНАРО СОЗИШНОМА БО РОССИЯ АЗ БОЛОРАВИИ НАРХИ ГАЗ НАҶОТ ДОД»

ҶАҲОН ДАР ЯК САТР

БОКС. РАҚОБАТИ АНВАР ЮНУСОВ БАРОИ КАМАРБАНДИ WBA–NABA

МЕРКЕЛ ВА МАКРОН БА ПУТИН ХАБАР ДОДАНД, КИ БА ВОХӮРИИ ЯКҶОЯ БО ЭРДУҒОН ТАЙЁРАНД

ЧИН БА САММИТИ G20 ДАР АРАБИСТОНИ САУДӢ НАМЕРАВАД

ДАР БЕРЛИН ДУЗДОНИ ТАНГАИ ТИЛЛОИИ 100 - КИЛОИРО СУД НАМУДАНД

ҶАҲОН ДАР ЯК САТР

20.02.2020


РУШДИ УСТУВОРИ ШАҲРСОЗӢ. ДАР ДУШАНБЕ ДОИР БА ИН МАВЗӮЪ СЕМИНАРИ БАЙНАЛМИЛАЛӢ ДОИР ГАРДИД

ҶАМЪБАСТИ ДАВРИ ШАҲРИИ ОЗМУНИ "ДАСТАРХОНОРОӢ"

ДУШАНБЕ. ОМОДАГИҲО БА ҶАШНИ НАВРӮЗИ БАЙНАЛМИЛАЛӢ

НОҲИЯИ ДЕВАШТИЧ. МУЛОҚОТИ ИНТИХОБКУНАНДАГОН БО ГУРӮҲИ КОРИИ КМИ ҲХДТ

РАШТ. ҲАМОИШИ СОБИҚАДОРОНИ ҶАНГУ МЕҲНАТ

ГӮШТӢ. МЕДАЛИ БИРИНҶИИ ПАҲЛАВОНИ ТОҶИК АЗ ЧЕМПИОНАТИ ОСИЁ

ДАР ӮЗБЕКИСТОН ҲАМА АГЕНТИИ ХУСУСИИ ШУҒЛРО МЕБАНДАНД

ҚАЗОҚИСТОН: 90 ПАРВАНДАИ ҶИНОЯТӢ БАЪДИ БЕТАРТИБИҲО ДАР ҶАНУБИ КИШВАР


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед