logo

фарҳанг

ФАЙЗУЛЛО КАРОМАТОВ. МУҲАҚҚИҚИ БАРҶАСТАИ МУСИҚИИ СУННАТИИ ТОҶИК

Арбоби шоистаи илми Ӯзбекистон, доктори илмҳои санъатшиносӣ, профессор Файзулло Кароматов (Кароматли, 1925 - 2014) олими намоёнест, ки дар рушду такомули илми мусиқишиносии Ӯзбекистону Тоҷикистон, таъсиси мактаби байналмилалии пазируфташуда, ки чандин насли муҳаққиқонро тарбия намудааст, нақши муҳим ва бориз бозидааст. Фаъолияти илмӣ-тадқиқотии Файзулло Кароматов сатҳи васеи проблемаҳоро, хосатан, аз мусиқишиносии академӣ то масъалаҳои муосири фолклорӣ, аз дарёфту сабт то нашри намунаҳои барҷастаи фолклорӣ дар бар мегирад.
Экспедитсияи фолклорӣ – этнографии бештар аз 60 сол таъсисдодаи эшон дар ноҳияҳои Ӯзбекистон ва Тоҷикистон нақши муҳимро дар омӯзишу тарғиби мероси бадеии халқҳои тоҷику ӯзбек, рушди санъати мусиқии миллии ин ҷумҳуриҳо бозидааст.
Файзулло Кароматов дар шаҳри қадимаи Бухоро ба дунё омадааст. Хатмкардаи Донишкадаи омӯзгории Тошкент ва Консерваторияи Тошкент мебошад. Рисолаи номзадиашро пас аз хатми аспирантураи Консерваторияи Москва таҳти роҳбарии мусиқишиноси маъруф В.М. Беляев дифоъ намудааст. Аз ҳамон замон – солҳои 1957 то 1964 ӯ дар вазифаи директори Институти санъатшиносии ба номи Ҳамза Ҳакимзода Ниёзӣ ифои фаъолият карда, ҳамзамон, дар Консерваторияи Тошкент дарс додааст. Ҳадафи асосии ӯ омода намудани кадрҳо, махсусан мутахассисони соҳаи мусиқии шарқшиносӣ маҳсуб ва дар ин самт норасоии ҷиддии онҳо эҳсос мегардид.
Дар зимн, таваҷҷуҳ ба омӯзиши мероси хаттии мусиқӣ, яъне забонҳои хориҷӣ – форсӣ, арабӣ, ҳиндӣ, урду, ҳамчунин, мусиқии касбии анъанавии шифоҳӣ, ки на танҳо дар ҷумҳуриҳои Осиёи Марказӣ ва Қафқоз, балки дар кишварҳои ҳудуди Шарқи хориҷ мавҷуд буд, карда шуд. Ҳамин тавр, дар Консерваторияи Тошкент бо ибтикори Файзулло Кароматов соли 1972 кафедраи «Мусиқии Шарқ» (алҳол «Мусиқишиносии Шарқ») таъсис ёфт. Дар миёни шогирдони зиёди он на танҳо шаҳрвандони Ӯзбекистон, балки Тоҷикистон, Қазоқистон, Туркманистон, Озарбойҷон, Полша, Чехия, Олмон, ИМА, Судон ва Урдун низ буданд.
Ф.М. Кароматов чун донандаи хуби таърих ва назарияи санъати мусиқии халқҳои Осиёи Марказӣ дар кори эҷодии хеш бештар ҳамбастагии созҳои халқӣ ва мусиқии созиро тӯли асрҳои зиёди мавҷудияташон дар минтақа таҳти назорат дошт ва ба система даровард. Инчунин, моҳияти онро дар санъати мусиқии муосир нишон дод ва  ба ин хотир, мешавад ӯро воқеан донандаи ҳақиқии соҳаи органология номид.
Дар баробари омӯзиши мусиқии касбии анъанавии шифоҳӣ, Ф.М. Кароматов, ҳамзамон, бо ҷамъоварӣ ва омӯзиши мусиқии мардуми халқҳои тоҷику ӯзбек машғул шуд. Аз ин рӯ, ӯро яке аз аввалин мусиқишиноси миллии саҳроӣ низ метавон номид, ки фолклорро дар экспедитсияҳо ва шароити статсионалӣ сабт намудааст. Аз экспедитсияҳои бисёри ӯ дар ноҳияҳои гуногуни минтақаи Осиёи Марказӣ экспедитсияи бисёрсолаи дар Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон анҷомдодаашро махсус ёдовар мешавем.
Файзулло Кароматов бо мусиқишиноси маъруфи тоҷик Низом Нурҷонов шурӯъ аз соли 1959 то 1983 тамоми Бадахшони тоҷикро таҳқиқ намуда, дар дастгоҳи сабти овоз (магнитофон) садҳо намунаи овозӣ, асбобӣ ва эҷоди театрии халқиро сабт намудаанд. Натиҷаи тадқиқоти онҳо панҷ китоб бо номи «Санъати мусиқии Помир» гардид.
Соли 2015 се китоби охирини «Санъати мусиқии Помир» нашр шуд. Нашри панҷҷилда – ин натиҷаи меҳнати тӯлонӣ ва заҳматталаби 40 - соли охир ба ҳисоб меравад. Ба гурӯҳи этнографӣ тибқи гуфтаи Н. Нурҷонов лозим омад, ки аз тамоми минтақа дидан бикунанд ва то деҳаи аз ҳама дурафтодаи кӯҳистон бирасанд.
Дар китоби аввалин «Мероси мусиқии тоҷикони назди Помир» ғайр аз маълумоти умумӣ дар бораи минтақа, дар бораи зиндагии вазнини халқи он, анъанаҳои мусиқии қадимаи ҳифзшуда ва то замони мо расида, маълумоти ҷолиб оид ба асбобҳои мусиқии хоссаи ин мардум инъикос гардидаанд.
Мутаассифона, Файзулло Кароматов дар кори эҷоди китобҳои чорум ва панҷуми «Санъати мусиқии Помир» ба нисбати беморӣ натавонист ширкат намояд. Соли 2010 дар рӯзи таҷлили 85 - солагии Ф.М. Кароматов яке аз шогирдони ӯ, муҳаққиқи маъруфи қазоқ Борис Ерзакович чунин гуфт: «Дар миёни мусиқишиносони бешумори ҷумҳуриҳои Осиёи Марказӣ ва Қазоқистон Файзулло Музаффарович Кароматов бо тадқиқоти худ дар соҳаи фолклори мусиқӣ, бо фаъолияти ҷамъиятӣ-ҳунарӣ ва ташкилотчигӣ фарқ мекард. Ф. Кароматов яке аз лидерҳои ҷомеаи мусиқии байналмилалӣ пазируфта шуда маҳсуб мегардад. Ӯ дар қатори дигар санъатшиносон ва мусиқишиносон обрӯю нуфузи Институти санъатшиносии Ӯзбекистонро чун маркази илмии пешбар дар омӯзиш ва таблиғи санъати мусиқии халқҳои Шарқ боло бурданд».
Баҳринисо ҚОБИЛОВА, сармутахассиси шуъбаи таърихи санъати Институти таърих,
бостоншиносӣ ва мардумшиносии ба номи Аҳмади Дониши АИ ҶТ, доктори илмҳои таърих


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 16.08.2018    №: 162    Мутолиа карданд: 393

06.12.2019


Боздиди Рустами Эмомалӣ аз варзишгоҳи «Миллий»

Хуҷанд. Бунёди корхонаи истеҳсоли телевизор, яхдон ва кондитсионер

Масъалаи моҳияти сармояи инсонӣ дар рушди инноватсионӣ мавриди баррасӣ қарор гирифт

Пекин аз Вашингтон кам кардани боҷи молҳои чиниро дархост намуд

ОПЕК истихроҷи нафтро метавонад кам созад

Дар мактабҳои Қазоқистон гузариш ба алифбои лотиниро мавқуф гузоштанд

Коррупсияро дар Қирғизистон тавассути рақамисозӣ бартараф карданианд

Ҷаҳон дар як сатр

05.12.2019


Беш аз ду тонна доруворӣ ба коми оташ рафт

Фестивали филм ва мусиқии Руминия дар Тоҷикистон

Боздиди Рустами Эмомалӣ аз шаҳри Самарқанд

Дар Афғонистон шоҳасари Бобоҷон Ғафуров “Тоҷикон” чоп шуд

Макрон изҳороти НАТО оид ба «таҳдиди русӣ» - ро зери шубҳа гузошт

Боздошти муовини собиқ сарвари «ДИ» Ал - Бағдодӣ дар Ироқ

Андрей шевченко дар мураббигӣ низ муваффақ аст

Ҷаҳон дар як сатр

04.12.2019


Тақвияти ҳамкориҳо дар мубориза бар зидди терроризму экстремизм матраҳ гардид

Ҷаласаи гурӯҳи корӣ оид ба таҳияи намоишгоҳ бахшида ба мероси муштараки фарҳангии Роҳи абрешим баргузор шуд

Китоби Президенти Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон дар Теҳрон рӯнамоӣ мешавад

Мирзиёев раиси шаҳри Душанбе Рустами Эмомалиро ба ҳузур пазируфт

Департаменти давлатӣ: «ИМА Россияро маблағгузори терроризм намешуморад»

Ҳукумати Албания хисороти заминҷунбии мудҳишро ҳисоб намуд

Москва ва Киев созишномаи 10 – солаи таҳвили нафтро ба имзо расонданд

Ҷаҳон дар як сатр

03.12.2019


Дар пойтахт барӯйхатгирии аҳолӣ ва фонди манзил гузаронда мешавад

Дар майдони «Дӯстӣ» арчаи солинавӣ қомат меафрозад

«Лолаи тиллоӣ» синамогарони тоҷикро ба ҳам овард

Дар Британия намояндагии маҳфили “Ҷавонони дар хориҷи кишвар таҳсилдошта” ифтитоҳ ёфт

Россия ва Беларус қисме аз ваколатҳоро ба ҳукумати ягона медиҳанд

Олимон суду зиёни қаҳванӯширо ном бурданд

Ҷаҳон дар як сатр

САМБО. Медали биринҷии Сорбон дар Қазоқистон

02.12.2019


Дар Бишкек кишварҳои аъзои СААД 15 санад ба имзо расонданд

Эрдуғон кишварҳои арабро ба ёрии Албания даъват намуд


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед